سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – نۇربولات نۇرجاۋباي
مەردىگەر مىندەتتەن جالتارا المايدى
قازىر وسى بولىكتە جول تاڭبالارىن سىزىپ, بەلگى ورناتۋ جانە جول جيەگىن نىعايتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جول جوندەۋ بارىسىندا 6 اسفالت زاۋىتى قۇرىلىپ, 165 شاقىرىمعا اينالما جول سالىنىپتى. كولىك مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى نۇرتىلەك حاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جولدىڭ 5 جىل كەپىلدىك مەرزىمى بار. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اقاۋ بايقالسا, مەردىگەر ءوز ەسەبىنەن جوندەيدى. باسقارما باسشىسى باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا قىزىلورداداعى جول جاعدايى كوش ىلگەرى ەكەنىن ايتادى. مۇندا 3 571 شاقىرىم جولدىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 1 024 شاقىرىمىنىڭ جاعدايى 94% جاقسى دەگەن باعاعا يە بولىپ وتىر. جەرگىلىكتى جولدارداعى بۇل كورسەتكىش قازىر 87%-عا جەتتى.
«جول ساپاسىنا سىرتتان قاراپ سىن ايتاتىندار, كورمەي-بىلمەي بولىنگەن قارجىنى قالتاعا باستى دەپ بولجام جاسايتىندار كوبەيىپ وتىر. ءبىر جىلدا ەلىمىز بويىنشا 12 مىڭ شاقىرىم جول جوندەلىپ جاتىر. سونىڭ 7 مىڭى بيىل اياقتالادى. «قىزىلوردا – جەزقازعان» كۇرە جولىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلىپ جاتقان 192 شاقىرىمى بويىندا 700-دەي ادام مەن 400-گە جۋىق ارنايى تەحنيكا جۇمىس ىستەپ جاتىر. قيىرشىق تاس سوناۋ 300 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى قاراتاۋ قويناۋىنان تاسىمالدانادى. وسىنداي قيىندىقپەن سالىنعان جول قۇرىلىس قاتاڭ قاداعالانادى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
قايتا جاڭعىرتۋدان ءوتىپ جاتقان كۇرە جول 5 ۋچاسكەگە بولىنگەن. مەردىگەرلەردىڭ تورتەۋى – قىتايلىق كومپانيا, بىرەۋى – جەرگىلىكتى «قىران» جشس. جەرگىلىكتى كومپانيا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جۇمىسىن اياقتادى. وسىعان دەيىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولىنىڭ قۇرىلىسىنا قوسالقى مەردىگەر رەتىندە قاتىسقان جەرگىلىكتى كومپانيالار دا قازىر تاجىريبە جيناقتاپ, حالىقارالىق تالاپقا ساي جول سالۋعا قاۋقارلى ەكەنىن كورسەتۋدە. «قىران» جشس باسشىسى جايساڭ سىزدىقوۆ جول قولدانىسقا بەرىلگەننەن كەيىن مەردىگەردىڭ قۇرىلىستان تاپقان قارجىسىنىڭ ءبىر بولىگى 5 جىل بويى «قازاۆتوجول» ۇق» اق ەسەبىندە تۇراتىنىن ايتادى. بۇل – ەۋروپالىق دامۋ جانە قايتا قۇرۋ بانكى ارقىلى قارجىلاندىرىلعان جوباداعى باستى تالاپتىڭ ءبىرى. جۇمىسىنان اقاۋ شىقسا, قارجى قايتپايدى. دەمەك جول ساپاسىنا مەردىگەر دە مۇددەلى بولادى, مىندەتتەن جالتارماي جۇمىسىن ادال اتقارادى.
باقىلاۋ ءبىر ءسات باسەڭدەمەيدى
جول ساپاسى «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك ماماندارىنىڭ دا ۇدايى باقىلاۋىندا. بيىلدىڭ وزىندە جىلجىمالى زەرتحانا ارقىلى قايتا جاڭعىرتۋدان ءوتىپ جاتقان جولعا 1 028 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپتى. جول جابىندىسى مەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنان 4,2 مىڭ سىناما الىنىپ, زەرتحانالىق زەردەلەۋ بارىسىندا سونىڭ 857-ءسىنىڭ تالاپقا ساي ەمەستىگى بەلگىلى بولعان. انىقتالعان ولقىلىقتاردى مەردىگەرلەر ءوز قارجىسى ەسەبىنەن 167,1 ملن تەڭگە جۇمساپ, قالىپقا كەلتىرىپتى.
جالپى, جول ساپاسى اۋەلى مەردىگەر زەرتحاناسىنان وتەدى. سودان كەيىن حالىقارالىق ينجەنەرلەر باقىلاۋىنا كوشەدى. ودان سوڭ «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك جەرگىلىكتى فيليالى ماماندارى تەكسەرەدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي نازارىنداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولدى قالىپقا كەلتىرۋ بارىسىن باقىلاۋ ءبىر ءسات تە باسەڭدەمەيدى. قانداي دا ءبىر اقاۋ انىقتالسا, مەردىگەر كومپانيا دەر كەزىندە كەمشىلىكتى جويىپ, تالاپقا ساي جۇمىس ىستەپ جاتىر. سالىنعان ءۇش ۋچاسكەدەگى جولدىڭ تەگىستىگى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىمەن 96-98 بالل جۇيەسىمەن باعالانىپ, نورماتيۆتىك تالاپتارعا ساي كەلەتىنىن كورسەتتى», دەيدى «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك باس ديرەكتورى بولاتبەك ايتباەۆ.
بەلگىلەنگەن مولشەردەن تىس جۇك ارتىپ, باقىلاۋشىلاردى اينالىپ وتەتىن كولىكتەر دە ەندى قۇتىلمايدى. جول بويىنا ورنالاساتىن اۆتوماتتى ولشەگىش قۇرىلعىلار ولارعا ارتىق سالماق ءۇشىن سول ساتتە-اق ايىپپۇل ارقالاتىپ جىبەرەدى.
جالاقى جاقسى, مامان تاپشى
نۇرتىلەك حاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر سالاداعى ۇلكەن پروبلەمانىڭ ءبىرى – كادر تاپشىلىعى. سەگىز جىل جابىلىپ قالىپ, بىلتىر قايتادان اشىلعان جول قۇرىلىسى مامانىن ەلىمىزدەگى 8 جوعارى وقۋ ورنى دايارلايدى ەكەن. وسى ماماندىققا 800 مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى بولىنگەنمەن, نەبارى 40 ستۋدەنت قانا قۇجات تاپسىرىپتى. وسىلايشا, مىڭداعان شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان جول بويىنداعى جۇمىسقا ءتورت جىلدان كەيىن ساناۋلى ينجەنەر عانا ديپلوممەن كەلمەك.
«قازىر وسى باعىتتا «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» مەن «قازاۆتوجولدىڭ» جەرگىلىكتى فيليالداعى ماماندارى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر اراسىندا ماماندىقتى ناسيحاتتاپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. جول سالاسىنداعى كوپ كومپانيا ءۇشىن مامان تابۋ مۇڭعا اينالدى. جالاقى جاقسى بولعانمەن, مامان تاپشى بولىپ تۇر», دەيدى ول.
بۇگىندە مەملەكەت جول سالاسىنا جەتكىلىكتى نازار اۋدارىپ وتىر. «قازاق جول» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ماماندارى عالىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ كەڭەس وداعىنان قالعان 1 200-دەي ستاندارتتى عىلىمي تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا بايلانىستى وڭتايلاندىرىپ, قازىرگى زامان تالابىنا بەيىمدەۋ ۇستىندە. «ساپا كەرۋەنى» ءباسپاسوز تۋرى اياسىندا باق وكىلدەرى ۇلىتاۋ وبلىسى شەكاراسىنا دەيىن بارىپ, جول بويىنداعى قايناعان تىرلىكتى كوردى. كەزدەسكەن جولاۋشىلارمەن تىلدەستى. جالپى, جىل اياعىنا دەيىن «قىزىلوردا – جەزقازعان» اۆتوجولىنىڭ 140 شاقىرىمى قولدانىسقا بەرىلىپ, كەلەر جىلى ۇلىتاۋ جاعىنداعى بولىگىن جوندەۋ باستالادى.
كەلەشەكتە سىر مەن ارقانى جالعايتىن كۇرە جول بويىندا دەمالىس الاڭدارى, سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپتار, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى, جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارى بوي كوتەرىپ, كۇن سايىن جۇرەتىن كولىك سانى دا ارتا تۇسەدى.
قىزىلوردا
