اۋەجاي رەفورماسى الماتىدان باستالادى

تازا وتىن وندىرىسىنە قمگ جاۋاپتى

تالعات لاستاەۆتىڭ ايتۋىنشا, «قازمۇنايگاز» Jet A-1 حالىقارالىق ساناتىن­داعى SAF ەكولوگيالىق تازا اۆياتسيالىق وتىنىن ءوندىرۋدى باستادى. كوم­­پانيا حالىقارالىق بانكتەرمەن بىرى­گىپ وسى باعىتتا جۇمىستاردى قولعا العان. دەمەك دايىندىق جۇمىستارى ءبىزدىڭ ەلدە دە باستالىپ كەتتى. قازىر الەمدە SAF وتىنىنا سۇرانىستىڭ ءوسۋى بايقالىپ وتىر.

ء«بىزدىڭ اۋە كەڭىستىگى ترانزيتتىك ۇشۋلار ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە كارتاداعى الاڭسىز جەرلەردى اينالىپ وتۋگە تىرىساتىن اۋە كومپانيالارى ءۇشىن تارتىمدى. 2021 جىلدان باستاپ ترانزيتتىك ۇشۋ سانى ەكى ەسەدەن استام ءوستى. ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى نەگىزگى ترانزيتتىك جولدار دا ءبىزدىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى وتەدى. ەۋروپالىق وداق بىرنەشە جىل بويى تاسىمالداۋ ءۇشىن مىندەتتى شارت رەتىندە ەكول­و­گيالىق تازا اۆياتسيالىق وتىندى قولدانۋ قاجەت دەپ مالىمدەدى. 2028 جىلدان باستاپ جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ كەزىندە ءبىزدىڭ لاينەرلەرگە قۇيىلۋعا ءتيىس ەكولوگيالىق تازا اۆياتسيالىق وتىننىڭ (SAF) بەلگىلى ءبىر ۇلەسىن ۇستانۋ قاجەت. ونىڭ ءوندىرىسىن دايىنداۋمەن قازىر «قازمۇنايگاز-اەرو» اينالىسادى. ءبىز A1JR1 ستاندارتىنا كوشەمىز», دەيدى ت.لاستاەۆ.

ت.لاستاەۆ تامىز ايىنىڭ سوڭىندا استاناداعى بريفينگتە «سامۇرىق-قازىنا» مەن «Sovico Group» وكىلدەرى اراسىنداعى كەلىسسوز ۇدەرىسى كەستە بويىنشا ءجۇرىپ جاتقانىن, وعان سايكەس مامى­لەنى قىركۇيەكتە جابۋ جوس­پار­لانعانىن مالىمدەگەن بولا­­تىن. ال بۇل جولى اتالعان مامى­لەنىڭ جىل اياعىنا قالدى­رىلعانى بەلگىلى بولدى.

حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىنىڭ (يكاو) قورشاعان ورتا جونىندەگى وڭىرلىك مامانى بلاندين فەريەردىڭ ايتۋىن­شا, بۇكىل الەمدەگى كومپانيا­لاردىڭ ەكولوگيالىق تازا اۆياو­تىندى پايدالانۋ ۇلەسىن 55%-عا جەتكىزۋ ءۇشىن شامامەن 3,2 ملرد دوللار كەرەك. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق تازا اۆياوتىن ءوندىرىسىن قولداۋ جانە پەرسونالدى وقىتۋ ءۇشىن ءتۇرلى تەتىك پەن قۇرالداردى زەردەلەۋ دە ماڭىزدى. بۇدان باسقا, ۇيىم وسى سالادا سەرىكتەستەر ىزدەۋ ءۇشىن ارنايى ونلاين-پلاتفورما ازىرلەپ جاتىر. ونى 2025 جىلى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

اۋەجايدى جاڭارتۋ جۇمىسىنا 100 ملن دوللار بولەدى

سەمينار جۇمىسىنا قاتىسقان الماتى اۋەجايىنىڭ پرەزيدەنتى گوكەر كوسە اۋە گاۆانىنىڭ ىشكى قۇرىلىسى, تەرمينالداردىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنشە, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى ايتىلعان سىن وتكەن كۇندەردىڭ ەنشىسىندە قالماق. سەبەبى جاڭا تەرمينال كەسىمدى مەرزىمنەن 22 اي بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلدى. پاندەمياعا دەيىن الماتى اۋەجايىندا جولاۋشىلار اعىنى جىلىنا 6 ملن-دى قۇراعان.

«قازىر ءبىز 11,5 ملن دەڭ­گەيىن­دەمىز. جاڭا تەرمينال اشىلعانعا دەيىن وتكىزۋ قابىلەتى نەبارى 3 ملن بولاتىن. اۋەجايدىڭ ينفرا­قۇرىلىمى وتە ەسكى. جاقىن ارادا تەرمينالداردىڭ دا, اۋەجايدىڭ دا بارلىق اسپەكتىسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن ينۆەستيتسيالار قۇيىلادى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ىشكى رەيستەرگە ارنالعان ەسكى تەرمينال تولىق جوندەلەدى. ينۆەستيتسيالار سول جاق ۇشۋ جولاعىن قايتا جوندەۋگە باعىتتالادى, ءبىز درەناج جۇيەسىن وزگەرتەمىز, قولدانىستاعى پەرروندى قايتا جوندەيمىز. ۇشۋ-كوتەرىلۋ جولاعىنىڭ بارلىعى قايتا جوندەۋدەن وتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى كوسە.

گوكەر كوسە ايتقانداي, ال­داعى 4 جىلدا الماتى اۋەجايى اۋقىم­دى جاڭعىرتۋدان وتەدى. جاڭارتۋعا شامامەن 100 ملن دوللار سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بىراق ينۆەس­تيتسيا مۇنى­مەن بىتپەيدى. سەبەبى زاماناۋي اۋەجايعا ينۆەستيتسيا تۇراقتى تۇردە قاجەت.

«10 جىل بۇرىن «جاسىل اۋەجايلار» تۋرالى ەشكىم ەستىمەگەن ەدى. ال قازىر ءبىز بۇل تاقىرىپتى الماتىدا تالقىلاپ جاتىرمىز. ەرتەڭ قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا ستاندارتتارى پايدا بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان كەز كەلگەن وزگەرىسكە دايىن بولۋ كەرەك», دەدى گوكەر كوسە.

اۋەجاي ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, تەرمينالداردان تىس كەڭىستىكتەرگە, تۇراق, قوعامدىق تاماقتانۋ, انگارلارعا نازار اۋدارىلىپ جاتىر. بىراق الماتىعا كەلىپ-كەتەتىن جولاۋشىلاردىڭ دا, ۇشاقتاردىڭ دا سانى وسكەن سايىن جاڭا تەرمينالداردى سالۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى.

ايتپاقشى, ينۆەستور الماتى اۋەجايىندا بومبادان قورعاناتىن پانا سالۋ ماسەلەسىنە دە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.

«الماتى اۋەجايىنداعى اۋماعى 1 000 شارشى مەتر بولاتىن بومبادان قورعاناتىن پانا ەسكى تەرمينالدا قالدى. سوڭعى 30-40 جىلدا ءبىر تيىن دا قارجى سالىنباعاندىقتان ابدەن توزعان. ونى جاڭعىرتۋ, قاجەت بولسا جاڭا تەرمينالدا دا جاڭاسىن سالۋ جوس­پاردا بار. ىشكى رەيستەر ءۇشىن عانا پايدالانىلاتىن ەسكى تەرمينالدا باگاجدى وڭدەۋ جۇيەسى, تەلەسكوپيالىق تراپتار, جەلدەتۋ, ءورت ءسوندىرۋ جۇيەسى, اقىل­دى ينفراقۇرىلىم دا جاڭار­تىلاتىدى. ساۋلەت تۇرعى­سىنان ەستەتيكانى قوسقىمىز كەلەدى. بۇل جۇمىس بىرنەشە ايعا سوزىلۋى مۇمكىن, بىراق كەلەسى جىلدىڭ قىركۇيەگى مەن قازانىنا قاراي ءتامامدالادى», دەيدى گوكەر كوسە.

كوسە 2025 جىلدىڭ باسىندا الماتى اۋەجايىنىڭ شەبەرلىك جوسپارى دايىن بولىپ, الداعى 30 جىلعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسى انىقتالاتىنىن ايتتى.

سەمينار بارىسىندا اۋەجاي يەسى الەم ەلدەرى مەن قازاق­ستان­نىڭ وڭىرلەرىندەگى باسقا اۋەجاي­لاردى ساتىپ الۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى.

«ارينە, جاڭا اۋەجايلار ساتىپ الۋعا مۇددەلىمىز. بىراق بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءبىزدىڭ قۇزىرەتىمىزبەن شەكتەلمەيدى. ماسەلە اۋەجاي ورنالاسقان ەلدەردىڭ ساياساتىنا بايلانىستى. مىسالى, كەي ەلدەردە اۋەجاي­لار جەكەشەلەندىرىلمەيدى. ال اۋەجايعا قوسىمشا ينۆەستيتسيا تۇراقتى تۇردە قاجەت. وسى ماسەلەگە بايلانىستى كەلى­سىم­شارتتار جۇرگىزىپ جاتقان جوقپىز. دەگەنمەن مۇمكىندىك تۋىپ جاتسا, مۇنداي كەلىسسوز­دەن قاش­پايمىز. قازاقستاننىڭ كەيبىر اۋەجايلارى بويىنشا الدىن الا كەلىسىمدەر بار. بىراق ونىڭ قانداي وبلىستا ەكەنى كوم­مەرتسيالىق قۇپيا», دەدى.

ايتا كەتەيىك, پورفوليوسىندا ۇندىستانداعى گوا اۋەجايى, گرۋزياداعى تبيليسي مەن باتۋمي اۋەجايى بار «TAV Airports Holdings» 2020 جىلدان باستاپ الماتى اۋە ايلاعىن ءوز ەنشىسىنە العان بولاتىن.

الىم ارتادى

جىل باسىنان بەرى ەۋروپا اۋەجايلارىنىڭ حالىقارالىق كەڭەسى («Aci Europe») ەلىمىزدە اۋە جولدارى ءۇشىن اۋەجاي الىمدارىن ارتتىرۋ يدەياسىن ايتىپ ءجۇر.

«ەۋروپا اۋەجايلارىنىڭ حالىقارالىق كەڭەسى قازاقستان ۇكىمەتىمەن اۆيايندۋستريانى رەتتەۋ بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە باسىمدىق بەرەدى. قولدانىستاعى رەتتەۋ شەڭبەرى اۋەجايلارعا ءوز جاڭعىرتۋىن قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. قازاقستان­داعى اۋەجاي تولەمدەرى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىمەن, ەو ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا تومەن. اۋەجايلاردىڭ تومەن الىمى – قازاقستاندىق اۆياتسيانىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى. وسىعان بايلانىستى اۋەجايلاردى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق ولاردىڭ قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتۋ قيىن.«اۋەجايدى پايدالانۋ قۇ­قىعى ءۇشىن اۋە جەلىلەرى تولەي­تىن الىمنىڭ تومەندىگى شى­عىن­دى جاپپايدى. اۋەجايلار قار­جىلىق تۇرعىدان تۇراقتى بولۋى ءۇشىن الىمداردى ارتتىرۋ ماڭىزدى. بۇدان باسقا, جوعارى الىمدار اۋەجايلارعا اناعۇر­­لىم ەگجەي-تەگجەيلى ۇزاقمەرزىم­دى جوس­پارلاۋمەن اينالىسۋعا جول اشادى. اۋەجايلار تسيفرلان­دىرۋ بويىنشا قوسىمشا جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, تۇراقتى دامۋعا نازار اۋدارۋعا ءتيىس», دەيدى «Aci Europe» باس ديرەكتورى وليۆە يانكوۆەتس.

سونداي-اق يانكوۆەتس ءار اۋە­جاي ءوز قاجەتتىلىگىنە سايكەس الىم مولشەرىن قاراستىرۋعا ءتيىس ەكەنىنە دە نازار اۋداردى. مىسا­لى, تسيفرلاندىرۋعا ينۆەس­تي­تسيا, كومىرتەگى ءىزىنىڭ تومەندەۋى جانە وتكىزۋ قابىلەتىنىڭ ۇلعايۋى تاريفتەردىڭ ۇلعايۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ول اۋە بيلەتىنىڭ باعاسى قىسقا مەرزىمدە ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن دە قاپەرگە سالدى.

الماتى