ادىلدىك پەن اشىقتىققا قادام
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار سەنات تاعايىنداعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اناستاسيا ششەگورتسوۆانىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالۋىنا بايلانىستى ونىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ جانە قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ماسەلەنى قارادى. رەگلامەنتكە سايكەس بۇل ماسەلەنى كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى الدىن الا تالقىلاپ, ءوز قورىتىندىسىن ازىرلەگەن ەدى. اشىق داۋىس بەرۋ ارقىلى دەپۋتاتتار بۇل شەشىمدى قولدادى.
سەنات سپيكەرى اتالعان لاۋازىمعا كوممۋنيكاتسيا سالاسىندا تاجىريبەسى مول, اقپارات مينيسترلىگىندە جانە «حابار» اگەنتتىگىندە جاۋاپتى باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ءلاززات سۇيىندىكتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. سەناتورلار ۇسىنىستى قولداپ, ءلاززات سۇيىندىك وسك مۇشەسى بولىپ تاعايىندالدى.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جانە پروتسەستىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالدى. ايتا كەتەيىك, بيىل ماۋسىمدا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ دەربەس كاسساتسيالىق سوتتار قۇرۋدى جانە ولاردىڭ سوت اكتىلەرىن قاراۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن قاراستىرادى. وسىعان بايلانىستى وتىرىستا قارالعان زاڭ ارقىلى قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسكە, ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسكە, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسكە جانە باسقا دا بىرقاتار زاڭعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونداي-اق جوعارعى سوتتىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن كاسساتسيالىق ساتىدا قاراعاننان كەيىن ولاردى قايتا قاراۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. ماسەلەن, جوعارعى سوتتا ىستەردى قايتا قاراۋ جوعارعى سوت سۋدياسىنىڭ ۇسىنۋى نەمەسە باس پروكۋروردىڭ نارازىلىعى بويىنشا ايرىقشا جاعدايلاردا عانا جۇزەگە اسىرىلادى. ال اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت اكتىلەرى اپەللياتسيالىق شاعىم جاسالعاننان كەيىن زاڭدى كۇشىنە ەنەدى.
بۇل جەردە زاڭ نورمالارىنا سايكەس ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا كاسساتسيالىق ساتىدا ىستەردى الدىن الا قاراۋ الىنىپ تاستالدى. كاسساتسيالىق سوتتا التى ايدان اسپايتىن مەرزىمدە قىلمىستىق جانە ازاماتتىق ىستەردى قايتا قاراۋ, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن راسىمدەۋدى وڭايلاتۋ بويىنشا دا بىرقاتار شارا قاراستىرىلعان.
دەپۋتاتتار اتاپ وتكەندەي, كاسساتسيالىق ساتىعا قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ءۇشىن 2027 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ تالاپ قويۋ سوماسى 2 000 اەك-تەن كەم بولعان جاعدايدا جەكە تۇلعالاردىڭ جانە تالاپ قويۋ سوماسى 30 000 اەك-تەن كەم بولعاندا زاڭدى تۇلعالاردىڭ م ۇلىكتىك مۇددەلەرىنە بايلانىستى داۋلار بويىنشا, سونداي-اق قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار مەن ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار بويىنشا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى.
«ماقۇلدانعان زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. زاڭعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولدى. وسى زاڭ اياسىندا قىلمىستىق, ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەردى كاسساتسيالىق ساتىدا قاراۋ تارتىبىنە قاتىستى وزگەرىستەر توپتاماسى قاراستىرىلعان. بۇل تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن كەلەسى جىلى قۇرىلاتىن ءۇش دەربەس كاسساتسيالىق سوتتاردىڭ قىزمەتىمەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا, كاسساتسيالىق تارتىپتە ىستەردى قاراۋدىڭ نەگىزدەرى, شارتتارى جانە مەرزىمدەرى قايتا قارالدى. سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن جانە ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە ارنالعان ەرەجەلەر دە بار. الداعى ۋاقىتتا زاڭ سوت پروتسەستەرىنىڭ اشىقتىعى مەن ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
فۋتبول تۋرالى زاڭ كەرەك پە؟
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن, دارحان قىدىرالى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن پروبلەمالاردى اتاپ ءوتىپ, فۋتبولعا قاتىستى جاعدايلارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. دەپۋتات اتالعان باعىتتاعى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, ينفراقۇرىلىم, جاتتىقتىرۋشىلاردى دايارلاۋ جانە لەگيونەرلەرگە قاتىستى ليميت بەلگىلەۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كلۋبتاردى قارجىلاندىرۋ مەن لەگيونەرلەرگە جوعارى جالاقى تولەۋ ماسەلەلەرى ايتىلمايتىن تاقىرىپ, بۇل قارجىنىڭ ءتيىمدى بولىنۋىنە باقىلاۋدى قيىنداتادى.
«ەۋروپانىڭ توپ قۇرامالارىنىڭ باپكەرلەرىنىڭ ءبىرازىنان كوبىرەك جالاقى الاتىن ۇلتتىق قۇراما باس باپكەرىنىڭ ايلىعى – قۇپيا. كوپشىلىگى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بايلاۋلى فۋتبول كلۋبتارىنداعى لەگيونەرلەردىڭ ايلىقتارى دا اشىق ايتىلمايدى. كوپتەگەن مەملەكەتتە فۋتبولعا قاتىستى ارنايى زاڭ قابىلدانعان. وسى سالاداعى جۇيەسىزدىك پەن جۇگەنسىزدىكتى رەتتەۋ ءۇشىن بالكىم بىزگە دە فۋتبول تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن شىعار», دەدى سەناتور.
د.قىدىرالى «اتىراۋ» – «اقتوبە» جانە «اتىراۋ» – «استانا» كوماندالارى اراسىنداعى سوڭعى ماتچتار تۋرالى تورەشىلەرىنىڭ شەشىمدەرى قوعامدا ۇلكەن ءدۇمپۋ تۋعىزعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا بۇل جاعدايلارعا قاتىستى قاتاڭ شارالار قابىلدانبادى, بۇل ۇلتتىق چەمپيوناتتىڭ ادىلدىگىنە كۇمان كەلتىرەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, فۋتبول فەدەراتسياسى وتاندىق تورەشىلەر مەن جاتتىقتىرۋشىلاردى دايارلاۋدى بەلسەندى تۇردە قولداۋعا ءتيىس, ويتكەنى قىزمەت ەتەتىن 155 تورەشىنى وقىتۋ دەڭگەيى جوعارى ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءالى دە الەمدىك تۋرنيرلەرگە تورەشىلەر شىعارا الماي وتىرعانىن جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى.
جەتىمدەردى باسپانامەن قامتۋ جايى
سەناتور گەننادي شيپوۆسكيح جەتىمدەر مەن اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى جۇمىسپەن قامتۋ جانە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. ول قولدانىستاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءتيىمدى ەمەس ەكەنىن ايتىپ, ماسەلەنى شەشۋدى كوزدەيتىن بىرقاتار شاراعا توقتالىپ ءوتتى.
جەتىم بالالارعا باسپانا الۋعا جەڭىلدىك قاراستىرىلعان, الايدا ستاتيستيكا كورسەتكەندەي, كامەلەتكە تولعانداردىڭ بارىنە بىردەي باسپانا بەرىلە بەرمەيدى. 2022 جىلى كەزەكتە تۇرعان 61 471 جەتىمنىڭ 852-ءسى عانا باسپانا الدى, ال 2023 جىلى 62 290 مۇقتاج ادامنىڭ 809-ى عانا تۇرعىن ۇيگە يە بولدى. ول ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جەتىم بالالارعا ارنالعان گرانتقا كۆوتانى ۇلعايتۋدى ۇسىندى.
«وكىنىشتىسى, بۇگىندە ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن جەتىم بالالاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى كوڭىل كونشىتپەيدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بيىل مانساپ ورتالىقتارىنىڭ كۆوتاسى اياسىندا 4 275 ادام جۇمىسقا ورنالاستى, ونىڭ 85-ءسى عانا – جەتىمدەر. جاستار اراسىندا جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن 188 663 ادام قامتىلسا, ونىڭ نەبارى 56-سى عانا – جەتىم بالالار. ءوزىم دە اتا-انادان ەرتە ايىرىلىپ, بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەسىن كوردىم جانە بۇل ماسەلەلەردى ىشتەن بىلەمىن دەسەم ارتىق بولماس. ونداعى جولداستارىمىزبەن وسى كۇنگە دەيىن ارالاسىپ تۇرامىز. مەنىڭ اتىما جەتىم ازاماتتاردان كوپتەگەن ءوتىنىش كەلىپ تۇسەدى, ولاردىڭ باسىم بولىگى باسپانا الۋ مەن جۇمىسقا ورنالاسۋعا قاتىستى», دەدى گ.شيپوۆسكيح.
دەپۋتات پرەمەر-مينيسترگە كامەلەتكە تولعان جەتىم بالالارعا تۇرعىن ءۇيدى كۇتۋ مەرزىمىن قىسقارتاتىن ارنايى باعدارلاما ازىرلەۋدى, سونداي-اق وقۋىن اياقتاعاننان كەيىن ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن دەربەس باعدارلامانى ىسكە قوسۋدى ۇسىندى.
«قازپوشتانىڭ» جاۋابى كوڭىل كونشىتپەيدى
سەناتور امانگەلدى نۇعمانوۆ اقتوبە وبلىسىنىڭ كەيبىر اۋىلدارىندا پوشتا بولىمشەلەرىنىڭ جابىلۋىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بۇل شەشىم زەينەتكەرلەر مەن كورشى ەلدى مەكەندەرگە بارۋعا ءماجبۇر بولاتىن جاردەماقى الۋشىلارعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
«حالىق سانى از ەلدى مەكەندەردەگى بولىمشەلەرىن جابۋ تۋرالى شەشىم نارازىلىق تۋعىزىپ جاتىر. ولار زەينەتاقى مەن جاردەماقى الاتىن ادەتتەگى ىڭعايلى جەرلەرىنىڭ ورنىنا قىستا, كوكتەمگى جول بۇزىلعان مەزگىلدەردە الىس قاشىقتىقتى ءجۇرىپ وتۋگە ءماجبۇر بولادى», دەدى ا.نۇعمانوۆ.
سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, «قازپوشتانىڭ» حالقى از ەلدى مەكەندەرگە قىزمەت كورسەتۋدىڭ تيىمسىزدىگىن سىلتاۋ ەتكەن جاۋابى وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق كەلەشەگىنەن بەيحابار ەكەنىن بىلدىرەدى. دەپۋتات بۇل مەكەمە نەگىزىندە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قۇرىلعانىن ۇمىتپاۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول بولىمشەلەردىڭ جابىلۋى تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان بارلىق ازامات ءۇشىن قىزمەتتەرگە تەڭ قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا قايشى كەلەتىنىن ەسكە سالدى.
سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا سەناتور اندرەي لۋكين كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ بازاسىندا عىلىمي قالاشىق قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ جانە زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساسا, امانگەلدى تولاميسوۆ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ «ليگاسىنا» قاتىستى پروبلەمالارعا نازار اۋدارىپ, وسى باعىتتاعى بىرقاتار ءراسىمدى قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
