ارالدىڭ اق التىنى

مىنا زاماندا كىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولعاندايسىڭ. بىراق «قازاقستان ءونىمنىڭ ءبارىن سىرتتان ساتىپ الادى. ءتىپتى, سىرىڭكە دە شىعارمايدى» دەگەن ءسوز, جۇمسارتىپ ايتقاندا, ارتىق ەندى. «كورمەس – تۇيەنى دە كورمەس» دەيدى. وسى تامسىلگە سالساق, ەلدىڭ جەتىستىگىن كورەر كوزگە كورمەي, بار دۇنيەنى ەلەمەۋ, بۇل – جانى اشىماستىقتىڭ بەلگىسى. ايتپەسە, بۇگىندە قازاقستاننىڭ قاي تۇپكىرىنە بارساڭىز دا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءبىر زاۋىتقا, نە فابريكاعا كۋا بولاسىز. اسىرەسە, سوڭعى بەس جىلدىڭ مۇعدارىندا جاڭا كاسىپورىندار وتە كوپتەپ اشىلدى. بۇعان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ەرەكشە ەكپىن بەرگەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ەگەر ناقتى دالەلمەن سويلە دەيتىن بولساڭىز, ناقتى جۇمىستى قولمەن قويعانداي ەتىپ كورسەتىپ بەرەيىك. ماسەلەن, ارال اۋدانىنداعى «ارالتۇز» زاۋىتىن الايىق. ءبىر كەزدەرى تەڭىزىمەن بىرگە تىنىسى دا تارىلعانداي بولعان ارال وڭىرىنەن جۇرتتىڭ ۇدەرە كوشكەنىن بىلەسىز. «باقاسى قويداي شۋلاعان, بالىعى تايداي تۋلاعان» ايماقتىڭ نەگىزگى تىرشىلىگى تەڭىزبەن تىعىز بايلانىستى ەدى. سان جىلداردان بەرى بالىقشىلىقتى كاسىپ ەتىپ, اۋلەتتىك ىسكە اينالدىرعان ادامداردىڭ سەڭ سوققانداي كۇيگە تۇسكەنى انىق-تىن. سوسىن بالقاش, قاپشاعاي سەكىلدى كولدەرگە قاراي كوشىنىڭ باسىن بۇردى. دەگەنمەن, جوعالعان – تابىلادى, كەتكەن – ورالادى. ءومىردىڭ زاڭى سونداي. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ساراتس جوباسى قولعا الىنىپ, ارالدىڭ تابانى قايتا تولا باستادى. تەڭىزگە سۋ جەتكەن سوڭ اتاكاسىپ تە قايتا جاندادى. وسى ارالىقتا ارالدىق اعاي­ىن كاسىپتىڭ باسقا دا تۇرلەرىن مەڭ­گەردى. بۇگىن­دە قۇمنىڭ ىشىندە جۇرگەن مىڭ­عىرعان قوي, ماڭ-ماڭ باسقان تۇيە, قۇيرىعىن كوك­كە شانشىپ شاۋىپ جۇرگەن ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى سونىڭ دالەلى. ونىڭ سىرتىندا كاسىپورىنداردا جۇ­مىس ىستەپ, ناپاقاسىن ايىرۋعا بولا­تىنىن اڭعاردى. بۇل تۇرعى­دا ىرگەتاسى سوناۋ 1925 جىلى قا­لانعان «ارالتۇز» كومبي­نا­تى­نىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتى زور. بۇل كومبينات ءوز تاريحىندا تالاي جاعداياتتى باستان وتكەردى. زامان تالابىنا ساي اتى مەن زاتى بىرنەشە مارتە وزگەردى. دەي تۇرعانمەن, و باستاعى باعىتىنان اينىعان جوق. تۇزدى قازىپ الىپ, ونى وڭدەپ, تۇتىنۋشىعا ساپالى تاۋار ۇسىنۋ باستى مىندەت-ءتىن. سول مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ كەلەدى. 2013 جىلى كومبينات تولىقتاي قايتا جابدىقتالدى. يسپانيادان ارنايى قۇرال-جابدىقتار اكەلىنىپ, ورناتىلدى. سودان باستاپ «ارالتۇزدىڭ» جۇ­مى­سىن جانداندىرۋ ءۇشىن 1,5 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. ويلاڭىز, قالىڭ قۇمنىڭ اراسىندا جاتقان ارال اۋدانىنداعى ءبىر كومبيناتقا وسىنشا قارجى تار­تىلىپ وتىر. ينۆەستيتسيانىڭ يگى­لىكسىز جەرگە تارتىلمايتىنىن بىلەسىز. وسىدان-اق, «ارالتۇزدىڭ» قان­شالىقتى پايدالى, تابىستى, قوعام­عا قاجەتتى ەكەنىن اڭعارامىز. ال وسى كومبيناتتا بۇگىندە 800-گە تارتا ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە يسپان تەحنولوگياسىمەن تۇز ءون­دىرەتىن جابدىقتا 343 ادام تۇر. ءبىر مەكەمەنىڭ وسىنشا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, تۇراقتى تۇردە شاڭىراقتارىنا تابىس كىرگىزىپ وتىرۋى شىن قۋانارلىق دۇنيە. كومبي­نات جىلىنا 150 مىڭ توننا تۇز شىعا­رىپ وتىر. ونىمدەرىن تەك قازاقستان عانا ەمەس, كورشى رەسەي, تمد ەلدەرى مەن ءتۇر­كيا نارىعىنا شىعارادى. تۇز­دىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى وندىرىلەدى. اس تۇزىنان ­باستاپ, مال بورداقىلاۋ كەزىندە ­جەم­گە قوسىپ بەرەتىن بريكەتتەلگەن تۇزعا دەيىن. كومبيناتتان شىعارىلاتىن تۇز­دىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ءبىرىنشى – اس تۇزى. يودتالعان, تاعامنىڭ بار­لىق­ تۇرىنە قوسىلاتىن تۇز پوليەتيلەن­ دوربالارعا 1 كيلودان سالىنادى. بازار­عا بارساڭىز, تولىپ تۇر. تۇز­دىڭ وسى ءتۇرى 12 جانە 22 كيلولىق قاپشىقتارمەن دە وندىرىستەن وتەدى. ال الىس-جاقىن شەتەلدەرگە 10 كيلودان باستاپ 50 كيلولىق قاپتارمەن ۇسىنىلىپ جاتادى. ەكىنشىسى – تەحنيكا­­لىق ماقساتتارعا قولداناتىن تۇز. كوبىنە مۇنى جابىق ۆاگوندارعا تيەپ شىعارادى نەمەسە 60 كيلولىق قاپتارعا سالادى. 1 توننالىق جۇمساق كونتەينەرمەن ۇسىناتىن ءتۇرى دە بار. ءۇشىنشىسى – جەمگە ارنالعان بريكەتتەلگەن تۇز. كاسىپورىنعا قارجى قۇيىلىپ, زاماناۋي جابدىقتار ورناتىلعاننان كەيىن ءونىمنىڭ دە ساپاسى ايتارلىقتاي ارتتى. تۇزعا قوسىلاتىن يودتى ارنايى الماتىدان اكەلەدى. بۇگىندە 1 توننا تۇزعا 63 گرامم يود قوسىلادى. سونىمەن قاتار, وتكەن جىلى «ارال­تۇز» ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 10 پايىزعا ارتتىردى. داعدارىستىڭ الدىندا قارجىنى قىسقارتپاي, ­جالا­قى­سىن كوبەيتىپ وتىرعان مەكە­مەنىڭ جۇمىسىنا قۋانباۋعا ءداتىڭ بار­مايدى. قىسقاسى, كومبينات جۇمىسى بۇگىندە ابدەن جۇيەلەنگەن. ساعات سەكىلدى سار­تىلداپ جۇمىس ىستەپ تۇر. ادام باردا اس ىشىلەدى. ال تاعامعا تۇز مىندەت­تى تۇردە قوسىلادى. سوندىقتان «ارالتۇزدىڭ» جۇمىسى توقتاۋسىز جالعاسا بەرمەك. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى, ارال اۋدانى.