مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تالابى, ەڭ الدىمەن, ەل وڭىرلەرىندە حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە قاتىستى. سوندىقتان 2019 جىلعى كۇزدە مەگاپوليستەر مەن وبلىستاردىڭ اكىمدەرى جاپپاي جەكە بلوگ اشىپ, عالامتوردى پايدالانۋشى ازاماتتاردىڭ سۇراقتارى مەن وتىنىشتەرىنە جەدەلدەتە جاۋاپ بەرە باستاعان. مۇنىڭ ءوزى قوعامدا وڭ پىكىر تۋعىزىپ, ءوڭىر باسشىلارىنا دەگەن قۇرمەت پەن سەنىمدى ارتتىرا تۇسكەن ەدى. الايدا ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ اكىمدەر مۇنداي ديالوگتەن «قالجىراپ» كەتكەن بولۋى كەرەك, ءبارى دە جەكە بلوگتەرىن جاۋىپ تاستاپتى. وعان وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنىڭ رەسمي سايتتارىن تۇگەل قاراپ شىققانىمىزدا كوز جەتكىزدىك. «كون قۇرىسسا, قالپىنا بارادى» دەگەن – وسى.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن» مەملەكەت تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدا باسقا وڭىرلەرگە ونەگە كورسەتۋگە ءتيىس استانا قالاسىنىڭ اكىمى ءوز بلوگىن جاۋىپ قانا قويماي, قىزمەت بابىندا پايدالاناتىن قالالىق تەلەفوندارىنىڭ ءنومىرىن عانا جاريالاپتى. ال جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىن كورسەتۋدى ارتىقسىنعان سياقتى. «الدىڭعى اربا قايدا جۇرسە, سوڭعى اربا دا سوندا جۇرەدى» دەگەندەي, ورىنباسارلارى دا سولاي ىستەپتى.
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتتىك تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن عانا كورسەتىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن جاقىنىراق قارىم-قاتىناس جاساۋدى ورىنباسارلارىنا تاپسىرعان سياقتى. ويتكەنى ولار قىزمەتتىك تەلەفوندارىنا قوسا, جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايلارىن كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىپتى.
شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى ەلوردا مەن «وڭتۇستىك استاناداعى» ارىپتەستەرىنە قاراعاندا, جۇرتقا ءسال جاقىنداۋ ما دەپ قالدىق. ول قىزمەتتىك تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن كورسەتۋمەن قاتار, ونىڭ قاسىنا اكىمدىكتىڭ ەلەكتروندىق پوشتاسىنىڭ مەكەنجايىن جازىپتى. ال ورىنباسارلارى قىزمەتتىك تەلەفون نومىرىنە قوسا جەكە ەلەكتروندىق پوشتاسىنىڭ مەكەنجايىن جاريالاپتى.
وسى ورايدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قاراستى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى (ERI) ازىرلەگەن وڭىرلىك ءال-اۋقات يندەكسى بويىنشا ءۇش مەگاپوليس تۇرعىندارىنىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە سەنىم دەڭگەيى وبلىستارمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن ەكەنى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. ماسەلەن, بىلتىر استانا تۇرعىندارىنىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە سەنىمى بۇرناعى جىلعى 35,2 پايىزدان 29,2 پايىزعا دەيىن ازايعان. الماتىلىقتاردىڭ قالاداعى اكىمدىكتەرگە سەنىمى 40,3 پايىزدان 26,5 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. ال شىمكەنتتىكتەردىڭ اكىمدىكتەرگە سەنىمى 33,3 پايىزدان 33 پايىزعا دەيىن كەمىگەن.
وڭىرلەردىڭ ىشىندە اقمولا, اقتوبە, قاراعاندى, قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى عانا قىزمەتتىك تەلەفون نومىرلەرىنە قوسا, جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايلارىن كورسەتىپتى. بۇل ولاردىڭ وزدەرىنە سەنىپ تاپسىرىلعان ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ وي-پىكىرى مەن تالاپ-تىلەگىن ۋاقتىلى ءبىلىپ وتىرۋدى ءجون كورەتىنىن بىلدىرەدى. اتالعان وڭىرلەر باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى دا قىزمەتتىك تەلەفون نومىرلەرى مەن جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايلارىن جاريا ەتىپتى. ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ جاڭا اكىمى قىزمەتتىك تەلەفونىنىڭ ءنومىرى مەن جەكە ەلەكتروندىق پوشتاسىن جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنعانىمەن, ونىڭ ءتورت ورىنباسارىنىڭ بىرەۋى عانا تىكەلەي باسشىسىنا ۇقساپ باعىپتى. وزگەلەرى جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايلارىن قۇپيا ۇستاۋدى قالاعان بولىپ شىقتى.
اباي, الماتى, جەتىسۋ, جامبىل, قىزىلوردا, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى قىزمەتتىك تەلەفون ءنومىرى مەن اكىمدىكتىڭ ەلەكتروندىق پوشتاسىنىڭ مەكەنجايىن كورسەتىپتى. ال ولاردىڭ ورىنباسارلارى جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىن دا جاريالاپتى. تەك الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ءتورت ورىنباسارىنىڭ بىرەۋى جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىن كورسەتۋدى «ۇمىتىپ» جۇرگەن سياقتى.
پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى قىزمەتتىك تەلەفون ءنومىرى مەن اكىمدىكتىڭ ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىن عانا جاريالاۋدى جەتكىلىكتى ساناپتى.
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى وزدەرىن جۇرتتىڭ ەلەكتروندىق پوشتا ارقىلى مازالاعانىن جاقتىرمايتىن ءتارىزدى. ويتكەنى ولار تەك قىزمەتتىك تەلەفون نومىرلەرىن عانا جاريالاۋدى قۇپ كورىپتى.
اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ سايتىنان مۇنايلى ءوڭىر اكىمىنىڭ قىزمەتتىك تەلەفون ءنومىرىن عانا تابا الدىق. ورىنباسارلارى قىزمەتتىك تەلەفون ءنومىرىنىڭ استىنا اكىمدىكتىڭ ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىن عانا قوسا جازىپتى. ولار دا «جۇرت جەكەمە جازىپ, جۇيكەمە تيمەسىن» دەگەن سىڭايلى.
شىنتۋايتىندا, اكىمدەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنىڭ كوپشىلىگىنە قىزمەتتىك تەلەفون ءنومىرى ارقىلى قوڭىراۋ شالىپ, تىلدەسۋ وڭاي ەمەس. تەلەفون تۇتقاسىن كوتەرەتىن حاتشى قىزدار: «بالەنشەكەڭ قازىر جينالىس وتكىزىپ جاتىر» نەمەسە «ول كىسى قازىر نىسانداردى ارالاپ ءجۇر, كەيىندەۋ حابارلاسىڭىز» دەپ دىڭكەڭىزدى قۇرتادى. ال اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ قىزمەتتىك تەلەفونى ءنومىرىنىڭ جانىنا «الدىن الا كەڭەس الۋ ءۇشىن» دەپ جازىلىپتى. بۇل وسى ءوڭىر باسشىسى اپپاراتىنىڭ شەنەۋنىكتەرى ويلاپ شىعارعان «نوۋ-حاۋ» بولسا كەرەك.
راس, اكىمدەر قالالار مەن اۋدانداردى ارالاپ, ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەسىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جاعدايدى سۇراپ-ءبىلىپ جۇرەدى. بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس ازاماتتاردى جەكە قابىلداپ, ولاردىڭ ۇسىنىستارى مەن وتىنىشتەرىن تىڭداپ وتىرادى. وسىنداي ءىس-شارالار ەسكى قازاقستاندا دا وتكىزىلەتىن. بىراق كوبىنە فورمالدى سيپاتتا بولۋشى ەدى. وكىنىشكە قاراي, قازىر دە كەيبىر وبلىس اكىمدەرى وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان وڭىرلەردى ارالاعاندا اۋدانداردىڭ باسشىلارىمەن الدىن الا كەلىسىلگەن, ەش پروبلەماسى جوق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە عانا بارىپ, جول مەن اۋىزسۋدان مۇقتاجدىق كورىپ وتىرعان اۋىلدارعا ات باسىن بۇرمايتىنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا سىنالىپ ءجۇر. ارينە, قيان تۇكپىردەگى اۋىلداردىڭ ءبارىن ارالاپ شىعۋعا كوپ ۋاقىت كەرەكتىگى دە انىق. سوندىقتان دا اكىمدەردىڭ جەكە بلوگ جۇرگىزگەنى, تىم قۇرىعاندا جەكە ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايى جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى بولعانى ءجون.
وسى ورايدا جاقىندا epetition.kz سايتىندا ازاماتتاردىڭ كەز كەلگەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ۇستىنەن جوعارى تۇرعان مەملەكەتتىك ورگانعا جولداعان ارىزدارىن سول تومەن تۇرعان مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ وزدەرىنە تەكسەرتۋ ءۇشىن قايتادان جىبەرۋدىڭ بيۋروكراتيالىق تاجىريبەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدا توقتاتۋ تۋرالى پەتيتسيا جاريالانعانىن ايتقان ءجون. سەبەبى جەرگىلىكتى جەرلەردە الدىنا مۇقتاجدىعىن ايتا كەلگەن ادامنىڭ مەسەلىن قايتارىپ قانا قويماي, «قايدا ارىز جازساڭ دا, مەيلىڭ. ءبارىبىر, سول ارىزىڭ ماعان قايتىپ كەلەدى...» دەپ مەنمەنسيتىن شەنەۋنىكتەر بار. اسىرەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا. دەمەك, اتالعان پەتيتسيا دا اكىمدەردىڭ ءبارى بىردەي «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا جەتە ءمان بەرىپ, وزىنە كورسەتىلگەن سەنىم ۇدەسىنەن شىعىپ وتىرماعانىن اڭعارتادى.
