سوت جۇمىسى ساراپتالدى

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ەل سوتتارىنىڭ 2014 جىلعى جۇمىس قورىتىندىلارى تۋرالى بريفينگ ءوتتى. وعان جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى مورياك شەگەنوۆ, نۇرجان قايىپجان جانە جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءىلياس يسپانوۆ قاتىستى. ولار سۋديالار وداعىنىڭ ءVى سەزىندە ەلباسىنىڭ سوت تورەلىگىنە قول جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرماسى جوعارعى سوت ارقىلى ءىس جۇزىندە اتقارىلىپ جاتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى 2014 جىلعى 17 قاراشادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭنامالىق اكتi­لەرiنە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ, تورەشىلدىك راسىمدەردى ازايتۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعانى بەلگىلى. زاڭ­دار­دىڭ ەرەجەلەرى بىرقاتار نوۆەللالاردى ەنگىزە وتىرىپ, سونداي-اق سوتتاردىڭ قىزمەتىن رەگ­لا­مەنتتەيتىن نورمالاردى تۇزەتۋ ارقىلى سوت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالدى. بۇل ورايدا ءوزىنىڭ بايانداماسىن ساباقتاعان جوعارعى سوت سۋدياسى م. شەگەنوۆ وتكەن جىلعى سوتتاردىڭ قىزمەتىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسىنىڭ جاقسار­عانىن جاريا ەتتى. ماسەلەن, سوتتارعا 1,2 ميلليوننان استام ءوتىنىش پەن ءىس تۇسكەن. وسى رەتتە شىعارىلعان سوت اكتىلەرىنىڭ 98,7 پايىزى زاڭدى ءارى نەگىزدى بولىپ تابىلادى ەكەن. ويتكەنى, سۋديالار قىزمەتىنە ارىزداناتىن ازاماتتار شاعىمى 5 پايىزعا ازايعان كورىنەدى. ەندى بۇل كورسەتكىش ودان ءارى جاقسارا تۇسەتىن سەكىلدى. سەبەبى, سوت جۇيەسىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋدىڭ سەگىز باعىتىنان تۇراتىن كەشەندى شارالار قابىلداندى. ولاردىڭ قاتارىنا سوتتار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارت­تىرۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, سۋديالاردى ىرىكتەۋ جۇمىسىن قاتاڭ­داتۋ, حالىقتى تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك زەرت­تەۋ قورىتىندىلارىمەن قامتۋ جانە ت.ب. بار. سول سياقتى اعىمداعى جىلدان باستاپ رەس­پۋب­ليكا سوتتارى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­تان­دىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن كۇشەي­تۋ­گە باعىتتالعان جاڭا قىلمىستىق زاڭناما شەڭ­بەرىندە جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعى دا بەلگىلى. م.شەگەنوۆ جۇرتشىلىقتىڭ تۇسىنىگى سوتتار تۋرالى ەكىگە جارىلىپ جاتاتىندىعىن, سوعان بايلانىستى حالىق اراسىندا ەكى ۇداي پىكىر قالىپتاساتىنىن, ءسويتىپ بىرەۋلەر ولاردى جاقتايتىنىن, ەندى بىرەۋلەر سىنايتىنىن دا جاسىرمادى. بايانداماشى ونىڭ سىرىن دا اشىپ بەردى. مۇنى ول سوت ءۇردىسىنىڭ تابي­عاتىمەن, سوت شەشىمى ەكى تاراپتى دا ءبىر­دەي قاناعاتتاندىرا المايتىندىعىمەن, سوندىقتان ەكى جاقتىڭ ءبىرى قايتكەن كۇندە دە سوت شەشىمىنە كوڭىلى تولمايدى دەپ ءتۇسىندىردى. سوعان قاراماستان وتكەن جىل سوت دامۋىنىڭ جىلى بولعان كورىنەدى. ونىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى, ۇلتتىق سوت جۇيەسىنىڭ عالامدىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ جاقسارعانىمەن اتاپ وتۋگە بولادى ەكەن. قازىرگى كەزدە سوت جۇيەسى سوناۋ 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 25 كورسەتكىشكە العا جىلجىعان. بۇعان ادامداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋ تەتىكتەرىن ءارى قاراي كۇشەيتۋگە جانە ونى تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق شارالاردىڭ سەپتىگى زور اسەرىن تيىگىزىپتى. بىلتىرعى جىلى سوت قىزمەتىنە كوپتەگەن جاڭا ينستيتۋتتار مەن ءتۇرلى جاڭالىقتاردى ەنگىزۋدى كوزدەيتىن قىلمىستىق, قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق جانە قىلمىستىق اتقارۋ كودەكس­تەرى قابىلداندى. بۇلاردىڭ ءبارى بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. سوعان ساي جوعارعى سوت ازىرلەگەن ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ازاماتتىق ءىس ءجۇر­گىزۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بو­يىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭنىڭ جوبالارى وتكەن جىلعى جەلتوق­سان­دا-اق پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلگەن. ارينە, سوتتاردىڭ باستى مىندەتى – سوت تورەلىگىن ۋاقىتىلى جانە ساپالى ورىنداۋ بولىپ تابىلادى. سوتتاردىڭ 2014 جىلعى قىزمەتىن تالداۋ ەلىمىزدەگى سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ كورسەتكىشتەرىنە ساي جاقسارىپ وتىر دەيمىز. وتكەن جىلى رەسپۋبليكا سوتتارىنا 43878 قىلمىستىق ءىس تۇسكەن. ولاردىڭ 93,3 پايىزى وندىرىسپەن اياقتالعان.الدىڭعى جىل­مەن سالىستىرعاندا 4 اۋماقتا سوتتارعا تۇسكەن قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى كوبەيدى. ولار ءوڭتۇس­تىك قازاقستان جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى مەن اس­تانا جانە الماتى قالالارى بولىپ وتىر. 20 573 قىل­مىستىق ءىس بويىنشا ۇكىم شىعارىلدى. ولار­دىڭ اراسىندا 3 420 ادامعا ۇرلىق بويىنشا ۇكىم كەسىلگەن. سول سياقتى ادام توناۋ, الاياقتىق, ەسىرتكى زاتتارىن زاڭسىز پايدالانۋ سەكىلدى ىستەر دە كوپ قارالىپ وتىر, دەدى سۋديا م. شەگەنوۆ. ال سۋديا ن.قايىپجان 2014 جىلى سوت تورە­لىگى جۇيەسىن دامىتۋ جۇمىسى سوت ءىسىن ءجۇر­­گىزۋدى جەڭىلدەتۋگە, داۋلاردى سوتقا دەيىن­گى رەتتەۋ تاجىريبەسىن جاقسارتۋعا, زاڭنا­مانى جاڭعىرتۋعا, سوتتان تىس تەتىكتەردى قولدانۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى اۋدان­دىق جانە وعان تەڭەس­تىرىلگەن سوتتارعا 1 177 133 ازاماتتىق ءجا­نە اكىم­­شىلىك ىستەر مەن ءوتىنىش­تەر تۇسكەن. بۇل 2013 جىلعا قاراعاندا 8,6 پايىزعا ارتىق ەكەن. ستاتيس­تيكا 2013 جىلمەن سالىس­تىرعاندا مەديا­تورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قارالاتىن ازاماتتىق ىستەر سانىنىڭ 4 ەسەگە ارتقاندىعىن كورسەتكەن. سول سياقتى ءى.يسپانوۆ تا سوت جۇيەسىنە ەلەكتروندى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى ەنگىزۋدىڭ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردى. ول سوت قۇجاتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگى بولىپ تابىلاتىن «سوت كابينەتى», «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» قىزمەتى, سوت پروتسەستەرىن اۋديو جانە بەينە تىركەۋ جۇيەسى, گيبريدتى ەلەكتروندى پوشتا, سمس جانە ەلەكتروندى حابارلامالار تاراتۋ سەكىلدى جوبالارعا كەڭىنەن توقتالدى. وسى­لايشا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوم­مۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە كەلگەن جوعارعى سوت­تىڭ سۋديالارى مورياك شەگەنوۆ, نۇرجان قايىپجان جانە جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ دەپار­تامەنتىنىڭ باسشىسى ءىلياس يسپانوۆتىڭ ايتۋلارى بويىنشا سوت جۇيەسى ءوز قىزمەتىن جىلدان جىلعا جاقسارتۋ ۇستىندە كورىنەدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلباسىنىڭ سوت كورپۋسىنىڭ الدىنا قويعان مەجەلى مىندەتتەردىڭ ويداعىداي ورىندالۋ بارىسى بولسا, ەكىنشىدەن سۋديا­لاردىڭ حالىق الدىنداعى ءوز ىستەرىنە ادالدىعى مەن ادىلدىگىن پاش ەتۋ كورىنىسى ەكەن. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».