– ءسالىمجان جۇماش ۇلى, 2 500-گە جۋىق ادام ەڭبەك ەتەتىن ءىرى كاسىپورىن – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قانداي جۇمىس ىستەلىپ جاتىر؟
– زاۋىت جۇمىسشىلارىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ دامۋ ساياساتىنىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. زاۋىتتا بارلىق جۇمىسشىعا اۋقىمدى الەۋمەتتىك پاكەت قاراستىرىلعان. وندا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ, تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارى, تاماقتانۋ, تاسىمالداۋ, وتباسىنداعى ءارتۇرلى جاعدايعا بايلانىستى ماتەريالدىق كومەك پەن اقىلى الەۋمەتتىك دەمالىس, دەنە شىنىقتىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ كەشەنىنە ابونەمەنت قۇنىنىڭ, بالاباقشاعا جۇمسالاتىن شىعىننىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ, بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا بىرجولعى ماتەريالدىق كومەك, بالالارعا جاڭا جىلدىق سىيلىقتار مەن جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. زاۋىت ۇجىمىنىڭ اۋىزبىرلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى شىعارماشىلىق كونكۋرس پەن سپورتتىق سايىس ءجيى وتكىزىلەدى. ۇجىم ىشىندە سپارتاكيادا وتكىزۋ ءداستۇرىن بيىل قايتا قولعا الدىق. الداعى ۋاقىتتا سپورتشىلارىمىزدىڭ دايىندىعىن پىسىقتاۋ ماقساتىندا جاعداي جاسالىپ, جاڭا ۇلگىدەگى سپورتتىق كيىمدەر بەرىلمەك. كاسىپورىن ارداگەرلەرى دە نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. ولارعا زەينەتاقىعا قوسىمشا تولەم, مەديتسينالىق قىزمەت, ساناتوري-كۋرورتتىق ەمدەلۋ اقىسىن وتەۋ سەكىلدى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى. قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا دا بىرقاتار جۇمىس جاسالىپ جاتىر. وندىرىستەردەگى اكىمشىلىك-تۇرمىستىق عيماراتتار جوندەلىپ, جۇمىسشىلاردىڭ تالاپ-تىلەگى ەسكەرىلە وتىرىپ, اس ءمازىرى وزگەرتىلدى. «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى اسحات حاسەنوۆتىڭ قولداۋىمەن زاۋىتتاعى 5 اسحاناعا كۇردەلى جوندەۋ جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇدان بولەك, زاۋىتتا «ۇزدىك مامان», «ۇزدىك راتسيوناليزاتور», «Lean Six Sigma» سەكىلدى بايقاۋ وتەدى. سوندا جەڭىسكە جەتىپ, زاۋىت جۇمىسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ۇزدىك ۇسىنىس-جوبا ۇسىنعان قىزمەتكەرلەرگە سىياقى تولەنەدى. قىزمەتكەرلەرىمىزگە «KMG International», «Petromidia» سەكىلدى حالىقارالىق كومپانيالاردا تاجىريبە الماسىپ, زاماناۋي تەحنولوگيا, بيزنەس ۇدەرىستەردى جۇرگىزۋ بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار.
– جۇمىسشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى تولىعىراق ايتىپ كەتسەڭىز. وسى باعىتتا ناقتى قانداي شارۋا جاسالادى؟
– جىل باسىندا ارنايى جوسپار جاسالىپ, بەكىتىلىپ, قىزمەتكەرلەر وزدەرى تاڭداعان تاقىرىپ بويىنشا وقيدى. كۋرستار مەن ترەنينگتەردە باستى ءمان بەرىلەتىن تاقىرىپ – قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى, ساتىپ الۋ, قارجى جانە ونى باسقارۋ, تەحنولوگيا, ەكولوگيا, ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس, جوندەۋ, جوبالاۋ. وتكەن جىلى 300-گە جۋىق ادام بىلىكتىلىگىن شىڭداعان ەدى, بيىل 562 قىزمەتكەر وتەدى دەگەن ويىمىز بار.
– بۇرىن زاۋىتتا ەڭبەك ەتەتىن اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ سانى باسىم ەكەنى بايقالاتىن. سوڭعى كەزدەرى جاسارعان سياقتى. بۇعان قاتىستى نە ايتاسىز؟
– ءيا, سوڭعى كەزدەرى جاستاردى تارتا باستادىق. قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ 43 پايىزى – 35 جاسقا دەيىنگى. ولاردا تىڭ يدەيا كوپ. جاڭاشا ويلايدى. 2014 جىلى زاۋىتتا جاس ماماندار كەڭەسى قۇرىلعان. وسى ۇيىم باسشىلىق قۇرام مەن جاستار اراسىنداعى التىن كوپىرگە اينالدى. زاۋىت جاستارىنىڭ باسىن قوسىپ, كاسىبي قاجەتتىلىگىن, وندىرىستىك, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن جوعارىعا اشىق جەتكىزىپ, وڭتايلى شەشىم تابۋعا ىقپال ەتەدى. كەيىنگى جىلدارى وتكىزىلەتىن مادەني ءىس-شارا كوبەيدى. ماسەلەن, بەلسەندى جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن كوركەمونەرپاز, قولونەرشىلەر بايقاۋى, سپورتتىق سايىس, چەللەندج, كۆيز ويىنى, قايىرىمدىلىق اكتسياسى ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. بىلتىر سۋرەت جانە قولونەر كورمەسىن وتكىزدىك. سۋ تاسقىنى كەزىندە دە زاۋىت جاستارى بەلسەندىلىك تانىتتى.
– سىزدەردە ء«اموز تاعىلىمگەرى» دەگەن جوبا بار ەكەنىن بىلەمىز. مۇنى قولعا الۋعا نە سەبەپشى بولدى؟
– اتىراۋ وبلىسىنداعى كاسىپورىنداردا كادر تۇراقسىزدىعى دەگەن ماسەلە بار. وڭىردە جۇمىس بار بولعانىمەن, مۇناي-گاز سالاسىنداعى كومپانيالاردا كادر تۇراقتاماي جاتادى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءبىز «ارەس Training Center» وقۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ء«اموز تاعىلىمگەرى» جوباسىن باستادىق. ونداعى ويىمىز – زاۋىتتاعى بوس تۇرعان جۇمىس ورىندارىن ءبىلىمدى, بىلىكتى, جاس ماماندارمەن تولىقتىرۋ.
– تۇلەكتەر ىرىكتەۋدەن وتە مە؟ سىننان وتكەندەردى جۇمىسپەن قامتۋ كومپانياعا نە بەرەدى؟
– جوبا حيميا جانە مۇناي-گاز سالاسىندا ءبىلىم العان كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە ارنالعان. بىلتىر قىركۇيەك ايىندا باعدارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىم قابىلداۋ ناۋقانى اياقتالدى. كەيىن تەستىلەۋ جانە اڭگىمەلەسۋ كەزەڭدەرى باستالىپ, ودان سۇرىنبەي وتكەن 60 ادام جوبا قاتىسۋشىسى اتاندى. ولار تەحنولوگيالىق قوندىرعى وپەراتورى, تەحنولوگيالىق سورعىلار مەن كومپرەسورلار ءماشينيسى, باقىلاۋ-ولشەۋ قۇرالدارى جانە اۆتوماتيكا اسپاپشىسى ماماندىقتارى بويىنشا تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتىر. تەوريالىق ءبىلىم «ارەس Training Center» وقۋ ورتالىعىندا, پراكتيكالىق ءدارىس زاۋىت بازاسىندا بەرىلەدى. جوبا اياسىندا زاۋىتتىڭ تاجىريبەلى ارداگەرلەرى نۇسقاۋشى-تالىمگەر رەتىندە جاس بۋىنعا بىلگەنىن ۇيرەتىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي ءبىلىمدى, بىلىكتى ءارى ىزدەنىمپاز مامان دايارلاۋعا اتسالىسادى. وقۋ كەزىندە ستۋدەنتتەر تەگىن تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن, اي سايىن ەڭبەكاقى تولەنەدى. شالعاي اۋداندار مەن وزگە قالالاردان كەلگەندەرگە «ارەس Training Center» بازاسىندا جاتاقحانا ۇيىمداستىرىلعان. ال «جوبا كومپانياعا نە بەرەدى؟» دەگەن سۇراققا كەلسەك, ەڭ الدىمەن, ءاموز-گە قاجەتتى بىلىكتى مامانداردى بەرەدى. زاۋىت جىل سايىن دامىپ جاتىر, تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر جەتىلدىرىلىپ, جاڭا تسيفرلىق شەشىمدەر ەنگىزىلۋدە. سايكەسىنشە, وندىرىسكە كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى ماماندار قاجەت. جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى ءبىز ءاموز-ءدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارىندا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى دايارلاپ قانا قويماي, كادرلاردىڭ تۇراقتاماۋىنىڭ ءوندىرىس ۇدەرىسىنە اسەرىن دە ازايتامىز. سونداي-اق جوبانىڭ ارقاسىندا بۇعان دەيىن زاۋىت تۋرالى ءۇستىرت حابارى بار جاستار وندىرىسپەن جاقىنىراق تانىسۋعا, كۇردەلى ۇدەرىستەردىڭ قالاي جۇرەتىنىن ءتۇسىنىپ, وزدەرىن قىزىقتىراتىن سۇراقتارىنا جاۋاپ تابۋعا بىرەگەي مۇمكىندىك الدى. ستۋدەنتتەر يگەرىلگەن ماتەريالدار بويىنشا ارالىق باقىلاۋ تاپسىرادى. ەمتيحاننان ۇزدىك شىققان 21 تاعىلىمگەر قازىر زاۋىتتا قىزمەت ەتىپ جاتىر. جوبا ءبىر جىلعا سوزىلادى دەپ جوسپارلانعان ەدى. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ تيىمدىلىگىنە, زاۋىت ءۇشىن دە, وقۋىن ءبىتىرىپ, جۇمىسسىز جۇرگەن جاستار ءۇشىن قاجەتتىلىگىنە تولىقتاي كوزىمىز جەتتى. سوندىقتان باعدارلاما الداعى ۋاقىتتا جالعاسۋى مۇمكىن.
– ەستىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز, زاۋىتتا ۇرپاقتار ساباقتاستىعى بەرىك ساقتالعان. ولاي دەيتىنىمىز, اۋلەتىمەن ەڭبەك ەتەتىن مۇناي وڭدەۋشىلەر بار. وسىنداي ەرەكشەلىكتى نەمەن بايلانىستىرۋعا بولادى؟ سىزدەردە كادر قىزمەتى قالاي جۇزەگە اسادى؟
– دۇرىس ايتاسىز. زاۋىتتا بىرنەشە, ونداعان جىل جۇمىس ىستەپ, ءومىرىن مۇناي وڭدەۋ سالاسىمەن بايلانىستىرعان ەڭبەك ديناستيالارى ينستيتۋتى قالىپتاسقان. زاۋىتتا 30-دان استام وسىنداي وتباسى بار. اۋلەتتىڭ ۇلكەندەرى ءوز ءبىلىمىن, مۇناي وڭدەۋ سالاسىندا جىلدار بويى جيناعان قۇندى تاجىريبەسىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزىپ, بالالار بولسا اكە ءىسىن ابىرويمەن جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل – كاسىپورىننىڭ ءال-اۋقاتى مەن الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى. ونىڭ ۇستىنە, زاۋىتتا 2003 جىلدان بەرى قىزمەتكەرلەردىڭ بالالارى قاتارىنان جاڭا كادر دايارلاۋعا باعىتتالعان «جاس مامان» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن اتالعان جوبا اياسىندا ونداعان ستۋدەنت قازاقستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى, ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى سياقتى الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ, زاۋىتقا جۇمىسقا ورنالاسىپ, كاسىپورىن يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ ءجۇر. دەگەنمەن زاۋىت قىزمەتكەرلەرىنىڭ بالالارى دا كونكۋرستىق نەگىزدە جۇمىسقا قابىلدانادى, ولارعا دا جالپىعا بىردەي تالاپ قويىلادى.
– ء«اموز-گە جۇمىسقا تۇرۋ قيىننىڭ قيىنى» دەگەندى ءجيى ەستيمىز. جالپى, كومپانياعا جاڭا قىزمەتكەر الۋ كەزىندە قانداي قاعيداعا باسىمدىق بەرىلەدى؟
– مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا 2025 جىلدى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى دەپ جاريالاي وتىرىپ, وسى ۋاقىت ارالىعىندا تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ قاجەتتىلىگىن, سونىمەن قاتار جۇمىسشى ماماندىقتارىن دارىپتەۋ ارقىلى قوعامدا ەڭبەكقور جانە ناعىز مامان بولۋ يدەياسىن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءبىزدىڭ زاۋىتتاعى ەڭ باستى قاعيدا, ارينە – ءبىلىم. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, زاۋىت جىل سايىن دامىپ, جەتىلىپ جاتىر. مۇنداعى كۇردەلى وندىرىستىك ۇدەرىستەردى جۇرگىزىپ, زاماناۋي باسقارۋ جۇيەلەرىنىڭ ءتىلىن تۇسىنەتىن ءبىلىمدى ماماندار ارقاشان سۇرانىستا. زاۋىتقا كادرلاردى جۇمىسقا قابىلداۋ ىشكى جانە سىرتقى ىرىكتەۋ كەزەڭدەرىنەن تۇراتىن كونكۋرستىق نەگىزدە جۇرگىزىلەدى. ىشكى ىرىكتەۋ كەزىندە ۇمىتكەرلەر «قازمۇنايگاز» كومپانيالار توبى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە زاۋىتتىقتاردىڭ دا اراسىنان ىرىكتەلەدى. تالاپتارعا ساي كەلەتىن مامان تابىلماعان جاعدايدا سىرتقى ىرىكتەۋ كەزەڭىن باستايمىز. ول كەزدە ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە, «Samruk Qyzmet», «HH.kz», «Enbek.kz», «E-Staff recruiter» سايتتارىنا جارنامالار ورنالاستىرىلادى. «جاس مامان», «دۋالدى وقىتۋ» باعدارلامالارىنىڭ تۇلەكتەرى دە كونكۋرسقا قاتىسىپ, ۇمىتكەر بولادى. تۇيىندەمەلەر جيناقتالعاننان كەيىن ەرەجەگە سايكەس تەستىلەۋ جانە ارنايى قۇرىلعان كوميسسيامەن سۇحباتتاسۋ كەزەڭدەرى وتكىزىلىپ, ۇزدىك شىققان ۇمىتكەر جۇمىسقا قابىلدانادى.
– جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە كوڭىلىڭىز تولا ما؟ مۇناي-گاز سالاسىنا مامانداردى دايارلاۋدا نەگە باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– جالپىلاما العاندا, جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارىن اياقتاعان تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دارەجەسى جامان ەمەس. وقۋعا ىنتاسى بار ادام قايدا دا وقيدى. الايدا باسەكەلەستىك زامانىندا جاستاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى بۇدان دا جوعارى بولۋى كەرەك, ءالى دە ۇيرەنەتىن تۇستار وتە كوپ. اباي قارا سوزىندە ايتىپ كەتكەندەي, «ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم دەگەن نارسەمەن وزاتىن» داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز قازىر. قاي ەلدىڭ عىلىمى وزسا, قاي ەلدىڭ جاستارى ءبىلىمدى بولسا, سول ەل دامىعان دەپ سانالادى. سوندىقتان وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرىپ, جاستاردى ىلىمگە باۋلۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزۋدى جالعاستىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. اسىرەسە مۇناي-حيميا سالاسىنا دەن قويۋ ماڭىزدى. قازاقستان شيكىزاتقا تاۋەلدى مەملەكەت ەكەنى بەلگىلى. الەمدىك شيكىزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ەل ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەس ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن وڭىرلەردە مۇناي ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋگە ارنالعان كاسىپورىندار اشىلىپ جاتىر. سول وندىرىستەردى جۇرگىزەتىن, باسقاراتىن, دامىتاتىن ماماندار دايارلاۋىمىز قاجەت. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, مۇناي-حيميا ونىمدەرىنە دەگەن الەمدىك سۇرانىس الداعى ۋاقىتتا تەك وسە تۇسەدى. سوندىقتان نارىق سۇرانىسىنا ساي ماماندىقتى يگەرۋ ماڭىزدى. زامان تالابى وسى.
– الداعى جوسپارلار تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– ەڭ باستى جوسپار – قالىپتى ءوندىرىس ۇدەرىسى مەن جۇمىسشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وندىرىستىك جانە ەكولوگيالىق جوبالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ, ۇجىمداعى جاعىمدى ميكروكليماتتى ساقتاۋ. بۇيىرسا, كەلەر جىلى زاۋىتتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەمىز. سول ايتۋلى داتاعا جان-جاقتى دايىندىق باستالىپ كەتتى. ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قۇرىلىپ, جۇمىستاردىڭ اۋماعى ايقاندالدى. جوسپار وتە كوپ. جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, وتاندىق مۇناي وڭدەۋ سالاسىنىڭ العاشقى قارلىعاشى سانالاتىن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ تاريحىنداعى جاڭا بەلەستى ابىرويمەن ەڭسەرەمىز دەپ سەنەمىن.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە ۇلكەن ءمان بەرەدى, قوعام مەن قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى ءاردايىم قولدايدى. ماسەلەن, «قازمۇنايگاز» كومپانيالار توبىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينكليۋزيۆتى جۇمىس كەڭىستىگىن قۇرۋ جوباسى اياسىندا بيىل زاۋىتقا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا قابىلداۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ءۇشىن 3 كۆوتا بولىنگەن ەدى. قازىر سول كۆوتالار بويىنشا III توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ەكى ادام جۇمىسقا قابىلدانىپ, ەكونوميست جانە سلەسار قىزمەتتەرىن اتقارىپ ءجۇر. سونداي-اق بيىل قالالىق مانساپ ورتالىعى جۇزەگە اسىراتىن جۇمىسسىزداردى الەۋمەتتىك قولداۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك «جاستار پراكتيكاسى» جوباسى اياسىندا زاۋىتتىڭ جوعارى تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن 5 جاس مامان كاسىپورىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ, ولاردىڭ بارلىعى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 5 جىل ىشىندە 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ جونىندەگى باستاماسىن قولداۋ ماقساتىندا اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن «قازمۇنايگاز» اراسىندا شاھاردى كوگالداندىرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعان ەدى. قۇجاتقا سايكەس, ء«اموز» جشس قالالىق اكىمدىككە بيىكتىگى 3,5-4 م قۇرايتىن جابىق تامىر جۇيەسى بار, جەتىلگەن 200 ءتۇپ كۇلتەلى اعاش تاپسىردى. اعاشتار بىلتىر رەترو-ساياباق اۋماعىنا وتىرعىزىلدى.
اڭگىمەلەسكەن –
نۇرباي جولشىباي ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
