تاريف

ونداعى كورسەتكىشتەردىڭ كوتەرىلمەيتىن جولىن ىزدەۋ كەرەك اقتاۋدا قالانى سۋمەن, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ, اعىندى سۋلاردى ءبولۋ جانە تازالاۋ قىزمەتىن اتقاراتىن «كاسپي جىلۋ-سۋ ارناسى» اتتى كاسىپورىن بار. اتالمىش مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورىن تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار تۋرالى زاڭعا سايكەس قىزمەت ەتەدى. 2014 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا كاسىپورىننىڭ جينالىسىنا قاتىسقان ەدىم, جينالىستان توبەدەن جاي تۇسكەندەي «جاڭالىقتاردى» ارقالاپ شىقتىم... كاسىپورىن جۋىق ارادا ءوزى كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرىنە باعانى شارىقتاتۋدى كوزدەپ وتىر. ايتالىق, بۇعان دەيىن 49,89 تەڭگە بولىپ كەلگەن اۋىز سۋ تاسىمالى ەندى 114,61 تەڭگەگە, تەحنيكالىق سۋ 30,42 تەڭگەدەن 92,92 تەڭگەگە, ىس­تىق سۋ 49,09 تەڭگەدەن 148,50 تەڭ­گەگە كوتەرىلسە, سۋ ءبولۋ 45,7 تەڭ­گە­دەن 98,17 تەڭگەگە, جىلۋ ەنەرگياسى 536,75 تەڭگەدەن 1016,59 تەڭگەگە دەيىن جوعارىلاماق. تالاي جىلداردىڭ تاجىريبەسىن جيعان ينجەنەر رەتىندە قالانىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى 86 پايىزعا ەسكىرگەنىن جاقسى بىلەمىن. تۇرعىندار سانى ارتا تۇسكەن ايماقتا بۇل جەلى­لەر تۇتىنۋ قاجەتىن وتەۋدە سىر ال­دىراتىنى دا بەلگىلى. بىراق, كاسىپ­ورىننىڭ جۇمىسىن قولداۋ­دىڭ شارالارىن, مورالدىق قورعاۋدى جەكە تۇتىنۋشىلار ەسەبىنەن تاريفتەردى كوتەرۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ دۇرىس پا؟ قازىرگى تاڭدا كىرىس كولەمى 1474135 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر­عان كاسىپورىن تاريفتەردى كوتەرۋ ارقىلى 2745740 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كىرىس كەلتىرۋدى, سول ارقىلى بەلشەسىنەن باتقان شىعىننان شىعۋ­دى كوزدەيدى جانە بۇل كور­سەت­كىشتى مونوپولياعا قارسى اگەنت­تىكتىڭ كەلىسىمىمەن جۇزەگە اسىر­­ماق. ال, تۇرعىندارمەن كەلى­سىم قايدا؟ ماڭعىستاۋ مۇنايلى ءوڭىر بولعانمەن, حالىقتىڭ ءبارى مۇ­نايشى ەمەس جانە مۇنايشى بولۋى مىندەتتى دە ەمەس. سوندىقتان, ءار ءنار­سەدە حالىقتىڭ قالتاسىمەن ساناس­قان ءجون بولار دەپ ويلايمىز. ماڭعىستاۋ – ءشولدى ايماق. وسىعان وراي كەزىندە كەڭەس وداعى 30 پايىز سۋسىزدىق, 40 پايىز اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن تولەماقىلار بولگەن بولاتىن. ول جەڭىلدىك وداق تاراعاسىن توقتاتىلدى. «سۋسىز ءومىر جوق, وعان تولەنگەن اقشا – ادال» دەگەن حالىقتىڭ ءتوزىمىن اتالمىش كاسىپورىن ءوز مۇددەسىنە پايدالانىپ وتىرعان جوق پا دەگەن وي كەلەدى. سۋسىز ايماقتى سۋمەن قامتۋدى حالىقتىڭ قالتاسىنا قاراماي, ءوڭىر ەرەكشەلىگىنە باي­لانىستى شەشۋ جولدارىن نەگە قاراستىرماسقا؟ «كاسپي جىلۋ-سۋ ارناسى» مكك ۇسىنعان مالىمەتتەر بويىنشا, قۇزىرىنا 1163 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلى­لەر قارايتىن كاسىپورىن ءۇش جىلدا جەلىلەردىڭ 67,5 شاقىرىمىن جوندەگەن, ال جەلىنى تۇگەل جوندەۋ ءۇشىن ءالى 16 جىل كەرەك. مەكەمەنىڭ تەحنيكالىق-جوندەۋ بازاسى ناشار, ستانوكتارى, جوندەۋ بوكستارى, قويمالارى تولىقتاي جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى, سونداي-اق, جالاقىسى از مەكەمەگە بىلىكتى ماماندار كەلمەيدى ەكەن. جۇمىستى ۇتىمدى ۇيلەستىرۋ, ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ كوپ كەلەڭسىزدىكتىڭ الدىن الاتىنى بەلگىلى. مەكەمەنىڭ وتكەن جىل­دارداعى جۇمىستارىنا قاراپ «وسى تۇستا ولقى تۇسكەن» دەگەن جەر­­لەردى بايقادىق جانە كاسىپ­ورىن ۇسىنعان قاعازداعى ەسەپ-قي­ساپتاردى سانامالاي كەلە, كاسىپ­ورىننىڭ قولدا بار قاراجاتتى ۇقساتا الماعاندىعىن اڭعارامىز. ماسەلەن, ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 232 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 26 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلىلەردى كۇردەلى جوندەۋ جانە اۋىستىرۋ جۇ­مىستارىن جاساعان, مۇندا 1 مەتر قۇبىردى اۋىستىرۋ باعاسى شاما­مەن 9000 تەڭگەنى قۇرايدى. سونىمەن قاتار, 24 شاقىرىم اعىم­داعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن جانە وعان 213 ميلليون قارجى جۇمسالعان. وسى جوندەۋدە قۇبىردىڭ 1 مەترگە شاق­قاندا باعاسى 8460 تەڭگە قۇرا­عان. 2014 جىلدىڭ ون ايىندا 96 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 7,8 شاقىرىم جەلىنى كۇردەلى ءجون­دەۋدەن وتكىزگەن, مۇندا 1 مەترگە شاققاندا باعاسى 12000 تەڭگە بولادى. 9,7 شاقىرىم قۇرايتىن ينجەنەرلىك جەلىلەردى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزگەن (1 مەترگە شاققاندا باعاسى 13400 تەڭگە). بۇدان اعىمداعى جوندەۋدىڭ كۇر­دەلى جوندەۋدەن, جاڭادان اۋىس­تىرۋ­دان قىمباتقا شىققاندىعى باي­قالادى. ەكىنشىدەن, بانكتەردەن العان نەسيە ەسەبىنەن 288 ملن. تەڭگەگە 8,7 شاقىرىم قۇبىر جەلى­لەرىنە جاڭعىرتۋ (1 مەتر قۇبىر, شامامەن 32000 تەڭگە) ءجۇر­گىزىلگەن. 869 ملن. تەڭگەگە كەي­بىر شاعىن اۋدانداردا كارىزدى سورۋ ستانسالارىن جاڭعىرتۋعا جۇم­سالعان اقشانىڭ ەسەبىن ءتۇسىن­دىرگەن دۇرىس بولار ەدى. 18 ملن. تەڭگەگە اعىمدى سۋلاردى تازارتۋعا لابوراتوريالىق جابدىقتار ساتىپ الىنعان, الايدا سۋ تازالىعىنىڭ جاقسارعان ساپاسىن تۇرعىندار سەزىنىپ جاتقان جوق. 26 ملن. تەڭگەگە ەكسكاۆاتور سا­­تىپ الىنعانى ءجون دەسەك تە, 661 دانا سۋ ولشەۋ قۇرالدارىن 37 ملن. تەڭگەگە العان, سوندا ءار دا­نا­­سى 56000 تەڭگەدەن بولعانى ما؟ اكىمدىكتىڭ قارجىلاندىرۋى نەگى­زىندە كەرنەۋلى كسس كوللەكتورلا­رىن جاڭعىرتۋ, بىرقاتار شاعىن اۋدان­­داردا كارىزدىك جانە سۋ وتكىزۋ جە­لى­­لەرىن اۋىستىرۋ جۇمىستارىن ءجۇر­­­گىزگەن. كاسىپورىن سوڭعى ءۇش جىل­­دا جالپى سوماسى 364 ملن. تەڭ­­گە­گە تەح­نيكالارعا بولشەكتەر سا­­تىپ الىپتى. سول 95 تەحنيكانى ءجو­ن­­دەۋگە كەتكەن اقشاعا 150 «گازەل» اۆتوكولىگىن ساتىپ الۋعا بولار ەدى... 67,5 شاقىرىم قۇبىردان مەتالل سىنىقتارىن تاپسىرماي دالاعا توككەن بە؟ تەمىر-تەرسەك جينايتىن ورىندارعا تاپسىرسا, ول شامامەن 800 ملن. تەڭگە قاراجاتتى قۇراپ, مەكەمەنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن «جىرتىققا-جاماۋعا» بولار ەدى. بەلدەن باسىپ «ايتتىق-ءبىت­تى­گە» سالماي, حالىقپەن سانا­سىپ, وسى جۇمىستاردىڭ جاسالۋىنىڭ قىمبات-ارزانىن ەكونو­م­يست ماماندار تەكسەرىپ, حالى­ققا ءتۇسىن­دىر­سە دۇرىس بول­عان بولار ەدى. سون­داي-اق, جابدىق­تار­­دىڭ كونەرۋى, كوپتەگەن تۇتىنۋ­شى­لار­دىڭ بەرەشەك قارىزىن وتەمەۋى, كاسىپ­ورننىڭ شىعىنعا وتىرۋى نەلىكتەن قاراپايىم تۇرعىندار ەسەبىنەن تۇگەندەلۋى ءتيىس. ىشپەي-جەمەي, قولىنا تۇسكەن قارجىسىن الدىمەن كوممۋنالدىق تولەمدەردى تولەي­تىن تۇرعىندار, نە ءۇشىن وزگە­لەر ءۇشىن جازا تارتۋى كەرەك؟ مەكە­مە بولىنگەن قارجىنى ۇنەم­دەپ, ور­نى­مەن جۇمساسا, تەندەر­دىڭ تال­ان-تاراجىنا سالماسا, قارا­پا­يىم تۇتىنۋشىعا قول جايماي, كەلە­لى ىستەر تىندىرۋعا بولاتىن سياق­تى. ال, تاريفتەردىڭ كۇرت ءوسۋى تۇر­عىن­دار ءۇشىن تۇسىنىك­سىز بولىپ تۇر.  راحمەت لۇقمانوۆ, اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى. ماڭعىستاۋ وبلىسى.