ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ جاھاندىق دامۋ يندەكسىندە 2023 جىلى ەلىمىز بۇۇ مونيتورينگىنە كىرەتىن 193 ەلدىڭ ىشىندە 28-ورىندى, ال ونلاين-قىزمەتتەردى, ونىڭ ىشىندە سوت سالاسىنا بايلانىستى قىزمەتتەردى دامىتۋ دەڭگەيى بويىنشا 8-ورىندى يەلەندى.
ەۋروپا كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 2020-2022 جىلدارداعى سوتتاردىڭ IT-تەحنولوگيالاردى قولدانۋى جونىندەگى سوت جۇيەلەرى تۋرالى CEPEJ شولۋلارىندا قازاقستان 47 ەلدىڭ ىشىندە 4-ورىن الدى.
نەگىزگى باعدار - كەز كەلگەن ۋاقىتتا سوتتارمەن بارىنشا ىڭعايلى بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, حالىق ءۇشىن ىڭعايلى, قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى قۇرالداردى جاساۋ.
بۇگىنگى تاڭدا سوت جۇيەسىندەگى بارلىق وتىنىشتەردىڭ 95%-ى سوت كابينەتى ارقىلى بەرىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تاراپتارعا الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن سوتقا قاشىقتان جۇگىنۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.
بەينەكونفەرەنتس بايلانىسىن بەلسەندى قولدانۋ, پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا ەلەكتروندىق حابارلامالاردى ەنگىزۋ, سونداي-اق ىستەردى قاراۋدىڭ قاعازسىز فورماتىنا كوشۋ ءىس جۇرگىزۋ شىعىندارىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
2016 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق سوتتارىندا 60-تان استام اقپاراتتىق دەرەكتەر بازاسىمەن ينتەگراتسيالانعان «تورەلىك» اقپاراتتىق جۇيەسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا «تورەلىك» 2.0 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
اقپاراتتاندىرۋمەن بارلىق كەزەڭدەر: قۇجاتتاردى قابىلداۋ, ىستەردى اۆتوماتتاندىرىلعان ءبولۋ, سوت تالقىلاۋى مەن شەشىمدەردى بەرۋ قامتىلعان.
ەگەر پاندەمياعا دەيىن بارلىق سوت وتىرىستارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ونلاين وتكىزىلسە, پاندەميا كەزىندە بۇل كورسەتكىش 94%-عا جەتتى.
2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن قولدانا وتىرىپ, «سوت پراكتيكاسىنىڭ تسيفرلىق تالداۋى» ىسكە قوسىلدى.
باعدارلاما سوت شەشىمدەرىنىڭ ءمانىن تۇسىنۋگە, ولاردى ءبىر-بىرىمەن سالىستىرۋعا, داۋدىڭ بەلگىلى ءبىر ءتۇرى بويىنشا كەمشىلىكتەردى انىقتاۋعا باعىتتالعان.
بۇل جاڭاشىلدىقتىڭ تاعى ءبىر جاعىمدى تۇسى - سەرۆيس ازاماتتارعا داۋدى قاراۋ ناتيجەلەرىنەن قانداي قورىتىندى كۇتۋگە بولادى دەگەن بولجامدى الدىن الا بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جۇيە قالىپتاستىرعان سوت اكتىلەرى بانكى سۋديالارعا رەسپۋبليكادا بۇرىن شىعارىلعان ءبىرىنشى, اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق ساتىداعى سوت اكتىلەرىن تابۋعا, ونىڭ ءىس جۇرگىزۋىندەگى داۋدىڭ ساناتى بويىنشا سوت پراكتيكاسىن بىلۋگە كومەكتەسەدى جانە بىرىڭعاي سوت پراكتيكاسىنا سايكەس دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ۇنەمى ءوسىپ كەلە جاتقان اقپاراتتىڭ ۇلكەن قارقىنىن باسقارۋ ءۇشىن جوعارعى سوتتا احۋالدىق ورتالىق قۇرىلدى.
850 كورسەتكىش بويىنشا دەرەكتەر جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا دا, وڭىرلەر جانە ءتىپتى ەڭ الىس سوتتار بويىنشا دا قولجەتىمدى.
احۋالدىق ورتالىقتىڭ باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋى:
- سوت وتىرىستارىنىڭ ۋاقىتىندا باستالماۋىن;
- ىستەردى اۆتوماتتاندىرىلعان ءبولۋ راسىمىنە ارالاسۋىن;
- اۋديو-, بەينەجازبالاردى قولدانباۋدى;
- ىستەردى قاراۋ مەرزىمدەرىن بۇزۋدى جانە تاعى باسقا ىقتيمال فاكتىلەردى انىقتايدى جانە بەلگى بەرەدى.
سونىمەن قاتار احۋالدىق ورتالىق رەسپۋبليكانىڭ 1479 سوت زالىنىڭ كەز كەلگەنىندە پروتسەستەردىڭ بارىسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
احۋالدىق ورتالىقتىڭ ماڭىزدى فۋنكتسياسىنىڭ ءبىرى سوت جۇيەسىنىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارىن قورعاۋ جانە كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋديالارىنىڭ ىح سەزىندە سوت سالاسىن تسيفرلاندىرۋدى جالعاستىرۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول ءۇشىن وزىق تەحنولوگيا مەن جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن پايدالانعان ءجون.
بۇل جۇمىستىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى ازاماتتىق پروتسەسكە ەكساۋماقتىق سوتتىلىقتى ەنگىزۋ بولدى. پروتسەسكە قاتىسۋشىلارعا وزدەرىنىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىلىقتى جەرىندە ەمەس, روبوتتىق باعدارلاما انىقتايتىن كەز كەلگەن باسقا سوتتا ءىستىڭ قارالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا وسى تاجىريبەنى اكىمشىلىك ىستەردە دە قولدانۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭاشىلدىق قالىپتى جاعدايدى جانە سوت تۋرالى تۇسىنىكتى مۇلدەم وزگەرتە الادى.
ازاماتتىق پروتسەستە ەكساۋماقتىق سوتتىلىق 2022 جىلدىڭ 1 تامىزىنان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلەدى: وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەكساۋماقتىق پرينتسيپ بويىنشا 2022 جىلى 455 ءىس, 2023 جىلى 1647 ءىس, 2024 جىلدىڭ 9 ايىندا 1562 ءىس بولىنگەن.
بۇل ءتاسىل ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتىن: تاراپتاردىڭ باسەكەلەستىگى مەن تەڭدىگىن ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ەكساۋماقتىق سوتتىلىقتىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنا سۋديالاردىڭ جۇكتەمەسىنىڭ تەڭەسۋى, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى مەن سۋديالارعا اسەردى جويۋ, قارجىلىق جانە ادامي رەسۋرستاردى ايتارلىقتاي وڭتايلاندىرۋ كىرەدى. تالاپ قويۋشىنىڭ دا, جاۋاپكەردىڭ دە ءبىر-بىرىنەن سۋبەكتيۆتى پروتسەستىك ارتىقشىلىقتارى جوق جانە سوتتىلىقپەن قانداي دا ءبىر مانيپۋلياتسيالار الىنىپ تاستالادى.
مۇنداي ءتاسىل اۋداندىق سوتتاردىڭ شتاتتارىن انىقتاۋدا, ءتىپتى بولاشاقتا سۋديانىڭ تۇرعىلىقتى جەرىن ەركىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ويتكەنى ەلەكتروندىق ءىس قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن جەرىنە جەتكىزىلەتىن بولادى.
2023 جىلى استانا مەن شىمكەنتتە ءبىرىنشى ساتىداعى ازاماتتىق جانە قىلمىستىق سوتتاردى بىرىكتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە ەلوردادا 8 سوتتىڭ ورنىنا 2 ءىرى اۋدانارالىق سوت (1 قىلمىستىق, 1 ازاماتتىق), شىمكەنتتە 4 سوتتىڭ ورنىنا 2 اۋدانارالىق سوتى قۇرىلدى. سوتتاردىڭ بىرىگىپ نىعايۋى ىستەردى تىكەلەي قارايتىن سۋديالاردىڭ بىرلىكتەرىن اۋداندىق سوتتار توراعالارىنىڭ بوس جۇمىس ورىندارىن بەرۋ جولىمەن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى, ولاردىڭ جۇكتەمەسى ولارعا اكىمشىلىك وكىلەتتىكتەر جۇكتەلۋىنە بايلانىستى سوتتاعى جالپى جۇكتەمەنىڭ 30% قۇرادى.
باسقا قالالاردا, اتاپ ايتقاندا: الماتى, قاراعاندى, اقتوبەدە ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتاردى اۋماقتىق بولۋمەن بىرىكتىرۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار كەيىننەن وسى قالالاردا جاڭا اۋداندار اشىلعان كەزدە جاڭا سوتتاردى اشۋ قاجەتتىلىگى بولمايدى.
ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت اكىمشىلىگى اسكەري سوتى دەپارتامەنتىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى سوت سالاسىنا ەنگىزىلگەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ, ول: «تورەلىك» اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسى, «سوت كابينەتى» سەرۆيسى جانە ونىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسى, سوت پراكتيكاسىنىڭ تسيفرلىق اناليتيكاسى, «بكب» (بەينەكونفەرەنتس بايلانىس), مبكب (موبيلدىك بەينەكونفەرەنتس بايلانىس), سوت وتىرىستارىن «ابج» (اۋديو-, بەينەجازباسى) جانە تاعى باسقا ساندىق سەرۆيستەردىڭ ۇزدىكسىز ساپالى جۇمىس ىستەۋىن قاداعالاپ وتىر.
اسكەري سوتتار قاجەتتى تەحنيكالىق جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. ۇنەمى ونلاين فورماتىندا وتەتىن سوت پروتسەستەرىندە كەدەرگىلەر مەن تەحنيكالىق اقاۋلاردى بولدىرماس ءۇشىن الدىن الۋ شارالارى وتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار ءار سوت مامانى سوتقا تۇسەتىن ەلەكتروندى قۇجاتتارمەن جۇمىس جاساۋدى تولىق يگەرگەن.
بۇگىنگى كۇنى تسيفرلىق تەحنولوگيا جەتىستىكتەرى سوت سالاسىنىڭ جۇمىسىن جەدەل, اشىق, قولجەتىمدى ەتىپ وتىر. ال اشىقتىق پەن قولجەتىمدىلىك ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمىن نىعايتادى.
ا.ق.اليەۆ
قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت اكىمشىلىگى اسكەري سوتى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى
