فوتو عازيز شاكيروۆ
دەپۋتات ساۋالىندا اۋىلدى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان جىل سايىن كولەمدى قارجى ءبولىنىپ جاتىرعانىنا قاراماستان جولداردىڭ ساپاسى مەن ينتەرنەتتىڭ قولجەتىمسىزدىگى ءالى كۇنگە شەشىلمەي كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل ماسەلەلەر بارلىق دەڭگەيدە دە ايتىلىپ ءجۇر, 2019 جىلدان باستاپ بۇل باعىتتا قارجى التى ەسە كوپ بولىنگەن, ياعني سول كەزدە 29 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل 194 ملرد تەڭگە بولىنگەن! بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش, وسىنداي قولداۋدىڭ كومەگىمەن اۋىل تىرشىلىگىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە بولار ەدى.
مەملەكەت زور قولداۋ كورسەتسە دە, ءىس جۇزىندە نە كورىپ وتىرمىز؟ قاراجات يگەرىلمەيدى, مەرزىمدەر بۇزىلۋدا, جوبالار ساپاسىز ورىندالىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبىر ۇلكەن سەبەبى بار – كوبىنەسە اۋدان باسشىلارىنىڭ كاسىبي بىلىكتىگىنىڭ تومەندىگى جانە جۇمىسقا ۇيىتقى بولا الماۋى», دەدى دەپۋتات.
قاراقات ابدەن وڭىرلەرگە بارىپ, حالىقپەن كەزدەسكەندە ەكى قولىن الدىنا قويىپ بوس وتىرعان, جاعدايدى جاقسارتۋعا قۇلشىنىسى جوق اۋدان اكىمدەرىن بىرنەشە رەت كورگەنىن ايتتى.
«مىسال رەتىندە – وبلىستارداعى اۋىل مەكتەپتەرى. كۇردەلى جوندەۋگە بيۋدجەت قاراجاتى از بولۋى مۇمكىن, بىراق بۇل مەكتەپ اۋلاسىنىڭ جينالماي جاتۋىنا, ونى قالاي بولسا سولاي ۇستاۋعا سىلتاۋ ەمەس. قورشاۋلاردى بوياپ, اعاشتاردى اعارتۋ, گۇل وتىرعىزۋ ءۇشىن كوپ اقشا كەرەك پە؟ مۇنى تۇرعىنداردىڭ, وقۋشىلاردىڭ, اتا-انالار مەن مۇعالىمدەردىڭ كۇشىمەن دە جاساۋعا بولادى. ەڭبەك تەراپيا دەگەن ۇعىمدى ۇمىتپايىق», دەدى ول.
حالىق قالاۋلىسى تاعى دا مىسال رەتىندە ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ جاعدايىنا توقتالدى.
« ۇلىتاۋ بولەك وبلىس مارتەبەسىن العان كەزدە ادامدار قالاي قۋاندى. مەملەكەت ارنايى بيۋدجەت ءبولدى, جاڭا وكىلەتتىكتەر بەردى, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باستالدى, دامۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر پايدا بولدى. كوپ نارسە جاسالدى, بارلىق مەملەكەتتىك ورگان, اسىرەسە مادەنيەت جانە اقپارات, تۋريزم سالاسىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزدى. مۋزەيلەر, ەتنوگرافيالىق ورتالىقتار اشىلدى, بىلىكتى كادرلار شاقىرىلدى, ءوڭىردى تانىمال ەتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق ناۋقان وتكىزىلدى.
ال بۇگىن نە كورىپ وتىرمىز؟ ايتالىق, وڭىردەگى ەڭ ماڭىزدى مادەني نىسانداردىڭ ءبىرى – حان وردا ەسكەرتكىشىنە باراتىن جول ءالى سالىنباعان. ول ۇلىتاۋ اۋدانىنان نەبارى 17 شاقىرىم جەردە, بىراق وعان جەتۋ قيىن. اۋدان اكىمدىگى تىم بولماسا, باستاما جاساپ «نۋلەۆكا» دەگەن قارا جول سالىپ قويۋىنا بولادى عوي. بۇعان كوپ اقشا كەتپەيدى, ال تۋريستەر ەسكەرتكىشكە كەدەرگىسىز بارىپ, كەلۋشىلەر سانى كوبەيە بەرەتىن ەدى» دەدى دەپۋتات.
قاراقات ابدەن سونىمەن قاتار تۋريستەر بارلىق جەردە كەرەمەت جاعداي جاسالعان ينفراقۇرىلىمدى كەرەك ەتپەيتىنىن, ولارعا شىنايى بولمىس, تابيعاتتىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, دالامىزدىڭ سۇلۋلىعى مەن تاريحي ەسكەرتكىشتەر كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مەنىڭ ويىمشا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ باستاما كوتەرۋگە ىنتاسىز بولۋىنىڭ باستى سەبەبى – ادامي فاكتور. اكىمدەر كوبىنەسە ءوز قىزمەتىن مانساپ جولىنداعى ۋاقىتشا كەزەڭ دەپ قابىلدايدى. ولار وبلىس باسشىسىنىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, ءوز مانسابىنىڭ كەلەسى ساتىسىنا وتۋگە ۇمتىلادى.وسىلايشا, بىرىنەن سوڭ ءبىرى تاعايىندالىپ جاتقان اكىمدەر بىلىمدەرىن ارتتىرۋعا ۇمتىلمايدى جانە اۋماقتاردى دامىتۋدى ءوز مىندەتىم دەپ سانامايدى. ولاردىڭ ءبىرازى ءتىپتى سول اۋدانداردا تۇرمايدى دا, ءوز وتباسىلارىن كوشىرىپ اپارمايدى. ولار بالالاردىڭ مەكتەپكە قانداي جولمەن باراتىنىن, مەكتەپ اسحاناسىنداعى تاماق ساپاسىنىڭ قانداي ەكەنىن, سول جەردىڭ تۇرعىندارى بوس ۋاقىتىن قالاي وتكىزەتىنىن بىلمەيدى. تۇرعىندارىمەن قويان-قولتىق ارالاسپاسا, ول اكىم اۋداندى قالايشا ءتيىمدى باسقارادى؟ مىسالى مەن ءوزىم بارعان اۋىلدار تۇرماق اۋدان ورتالىقتارىندا تۇرعىندار اكىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيدى. ء ار شاڭىراققا كىرىپ, جاعدايلارىن سۇراپ, ءبىر پيالا شاي اراسىندا ءاربىر تۇرعىنمەن ءتىل تابىساتىن اكىم جوق», دەدى ول.
دەپۋتات ساۋالىنىڭ سوڭىندا اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ تاراپىنان جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, اۋدان اكىمدەرىنىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, ءار ءوڭىردىڭ مىقتى تۇستارى مەن ءالسىز تۇستارىن ەسكەرىپ, اۋدانداردى دامىتۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەۋدى, اۋدان اكىمدەرىنىڭ ەسەپتەرىن جىلىنا ەكى رەت تىڭداپ, جۇمىس تيىمدىلىگىن باعالاۋدى ۇسىندى. بۇعان قوسا اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا ۇلەس قوساتىن ديقاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ, اۋدان اكىمدەرىن «جاڭا فورماتسيا جەتەكشىسى» بويىنشا وقىتۋدى جالعاستىرىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
