تۇراقتى دامۋ ەڭبەك نارىعىنا تاۋەلدى

وتىرىسقا مودەراتورلىق ەتكەن پالاتا سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا ەڭبەك نارىعىن ءتيىمدى باسقارۋ تۇ­راقتى ەكونوميكالىق دامۋ­عا قول جەتكىزىپ جاتقانىن جەتكىزدى. وسىلاي دەگەن ول مەملەكەت باسشىسى بيىل­عى جولداۋىندا كادرلىق الەۋەت­تى ارتتىرۋ ماسەلەلەرىندە بىرقا­تار باسىم باعىتتى بەلگىلەپ, ۇكى­مەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرگەنىن العا تارتتى. ايتا­لىق, 2025 جىل «جۇمىسشى مامان­دىقتارى» جىلى بولىپ جاريا­لاندى. ساراپشىلاردىڭ مالى­مەتىنشە, قازىر كاسىپتىك-تەحني­كالىق ءبىلىمى بار ماماندارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى ءبىلىمدى تۇلەكتەرگە دەگەن قاجەتتىلىك 70%-عا ارتىپ وتىر.

«وسىعان بايلانىستى تەحني­كالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ ارقىلى جۇمىسشى كاسىپتەردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ شارالارى كەرەك. ەكونوميكامىزدى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاما­سىز ەتۋ ماقساتىندا قازىرگى زامان­عى ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى­­نىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىن قايتا قاراستىرىپ, ەكونوميكا­نىڭ ناقتى سەكتورلارىمەن بايلانىسىن كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى د.ەسپاەۆا.

ال ونى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىز­گى تاسىلدەرى ەڭبەك نارىعىن دامىتۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىن­گى تۇجىرىمداماسىندا كورسە­تىلگەن. الايدا تۇجىرىم­دا­مانى ىسكە اسىرۋدا بەرىلەتىن باياندامالار مەن جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ اراسىندا الشاقتىق كوپ. ماسەلەن, «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اشىلعان 1,5 مىڭ جۇمىس ورنىنىڭ 90 پايىزى – ۋاقىتشا, ال «2021-2025 جىلدارعا ارنال­عان اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ» جوباسىنداعى 67 مىڭ جۇمىس ورنىنىڭ 81 پا­يىزى – ماۋسىمدىق. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا جۇمىس ورىن­دارىنىڭ 87%-ى نەگىزى­نەن تومەن, ورتاشا ءونىم بەرە­تىن سەك­تورلاردا قۇرىلادى ءارى ولار دا ۋاقىتشا سيپاتقا يە. بۇعان قوسا, ەلىمىزدە بەيرەسمي ەكونوميكانىڭ جوعارى ۇلەسى جانە حالىقتىڭ مەملەكەتتىك قولداۋعا تاۋەلدىلىگىنىڭ ءوسۋى ساقتالىپ وتىر.

«ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن – جاستاردىڭ جۇمىس­سىزدىعى. ەلىمىزدىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت جىل سايىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە تەگىن وقۋ ءۇشىن گرانتتار بەرەدى. بىراق وقۋدى اياقتاعانداردىڭ بارلىعىن جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋ­عىزادى. ايتالىق, بيىل ما­مان­­دىعى بويىنشا كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ 40%-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ونىڭ وزىندە مەملەكەتتىك ورگاندار ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنان ناقتى جاعدايدا تانىس ەمەس», دەدى پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.

ايتكەنمەن, ەڭبەك جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ءسوز باسىندا ەكونوميكالىق داعدارىسقا, Covid-19 پاندەمياسىنا, سونداي-اق كەيىنگى 5 جىلدا باستان كەشكەن بىرقاتار ىشكى سىنعا قاراماستان, ەڭ­بەك نارىعىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, ەڭبەك نارىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – جۇمىس كۇشى 5 جىلدا 420 مىڭ ادامعا وسكەن.

مينيستر ەڭبەك نارىعىن­داعى تۇراقتى وسىمگە قاراماس­تان, مەملەكەت تاراپىنان تەڭ مۇمكىندىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ودان ءارى كۇش سالۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار وسال تۇسىن دا جوققا شىعارمادى.

س.جاقىپوۆا ءتيىمدى, ءادىل جانە سەرپىندى ەڭبەك نارىعىن قۇرۋ جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مي­نيسترلىك 5 نەگىزگى جۇمىس باعى­تىن ايقىنداپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. بۇل – مەملەكەتتىك ينۆەس­تيتسيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ, ساپالى جۇمىسشى­لار سانىن ۇلعايتۋ, كادرلىق الەۋەت­تى كۇشەيتۋ, جۇمىسپەن قام­تۋدى زاڭدىق تۇرعىدان رەسىم­دەۋ, جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ەكوجۇيەسىن دامىتۋ. ال بۇل ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مينيسترلىككە ەڭبەك نارىعىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋ, ونىڭ ىشىندە مونيتورينگ پەن بولجاۋدىڭ جاڭا قۇرالدارىن ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتاتتاردىڭ جان-جاقتى قولداۋى اۋاداي قاجەت.

مينيستر دەپۋتاتتارعا سالانىڭ حالىقتى جۇ­مىس­پەن قامتۋ سالاسىنداعى تسيفر­لىق جوبالارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي ايتىپ, ەلەكتروندىق شتاتتىق كەستە جوباسى ءساتتى ىسكە اسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ەڭبەك مينيسترلىگى مەملەكەت مۇددەسىنە ساي كەلەتىن جانە ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن تەڭدەستىرىلگەن كوشى-قون ساياساتىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. ەڭ ماڭىزدىسى, مينيسترلىك 2030 جىلعا قاراي ابدەن تەڭ­دەستىرىلگەن ەڭبەك نارىعىن قۇرۋدى ستراتەگيالىق ماقساتقا اينالدىرماق.

وسى ورايدا دەپۋتاتتار ەلدىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىندا جىلدار بويى ايتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە كوپ ەكەنىن جەتكىزدى. مىسالى, مينيسترلىك جىل سايىن كادرلارعا پەرسپەك­تيۆالىق قاجەتتىلىك بولجامىن قالىپتاستىرادى.

2024 جىلعا ارنالعان ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىن­داعى بوس جۇمىس ورىندارى­نىڭ قىسقامەرزىمدى بولجامىنا سايكەس مالىمدەلگەن بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى شامامەن 1,3 ملن بىرلىكتى قۇرايدى. بىراق بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ ەڭ كوپ سانى كاسىبي ماماندارعا تيەسىلى. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندى­رۋشىلەردى جۇمىس كۇشىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىر. سەبەبى ماۋسىمدىق جۇمىستار كەزىندە فەرمەرلەر مەن اگرارشىلارعا جۇمىس كۇشى جەتىسپەيدى.

دەپۋتات اسحات ايماعام­بەتوۆ 2008 جىلدان بەرى جۇمىس­پەن قامتۋدىڭ باقانداي 5 باع­دارلاماسى قابىلدانعانىن ايتادى. بۇل دەگەنىڭىز ەكى جىل سايىن جاڭا باعدارلاما قا­بىلدانىپ وتىرعانىن كورسەتەدى ەكەن. ايتكەنمەن, وسى شارالار جاعدايدى كونتسەپتۋالدى تۇردە ايتارلىقتاي وزگەرتە الماعان, نەگىزىنەن ۋاقىتشا سيپاتتا بولعانىن بايقاتادى.

سول باياعى ۋاقىتشا جۇ­مىس ورىندارىن قۇرۋ, وقىتۋ, قايتا وقىتۋ, شاعىن نەسيە بەرۋ, ينفراقۇرىلىمدىق جو­بالاردى ىسكە اسىرۋ سەكىل­دى «تىزەسى شىققان» شارالار­دى قولدانامىز. ال جەر­گىلىكتى دەڭگەيدە بۇل شارالار قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋدان, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن ۇسىنۋدان جانە جاستار پراكتيكاسىنان اسا المايدى. بۇلاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن دە زەرتتەپ جاتقان ەشكىم جوق. وسىلاي دەگەن دەپۋتات: «ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە سايكەس, جىلىنا شامامەن 900 ادام جۇمىسقا ورنالاسادى ەكەن. سوندا «جىلىنا ميلليونعا جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى نەگە وزگەرىسسىز قالىپ وتىر؟» دەگەن سۇراق مازالايدى؟ مىنانداي قارقىنمەن جۇمىسسىزدىق پەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى الدەقاشان شەشىلۋى كەرەك ەدى عوي», دەيدى.

سونداي-اق ول ۆەدومستۆولىق بىتىراڭقىلىق بارىن ايتتى. ال بارلىق جۇمىس ورىن­دارىنىڭ 70%-ىن نەمەسە جالپى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 50 پا­يى­زىنا جۋىعىن بيزنەس ەمەس, مەم­لەكەت قامتاماسىز ەتىپ وتىر. كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدار­لامادا بەكىتىلگەن كورسەتكىشتەر تەك قاعاز جۇزىندە قالىپ قويعان. ۇلتتىق جوبالار ساپالى جۇمىس ورىندارىن جەتىلىكتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتپەي وتىر.

وسىنداي بىرقاتار تۇيت­كىلدى تارقاتقان دەپۋتاتتار مينيستر­لىكتىڭ جۇمىسىندا العا جىلجۋ بارىن دا جوققا شىعارمادى. العا قويىلعان جوسپارلار مەن ماقساتتارىنا جوعارى باعا بەرىلدى. دەسە دە الەۋمەتتىڭ ماسەلەسى ءبىر مينيسترلىكتىڭ ەمەس, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلا كوتەرىپ شەشەتىن جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەنىن ايتىپ تارقاستى.