2023 جىلى «Nature» جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, انتاركتيداداعى وسىمدىكتەر كەيىنگى 50 جىلدا 60 پايىزعا دەيىن وسكەن. بۇل ءوسىم تەمپەراتۋرانىڭ ورتاشا جىلدىق كورسەتكىشىنىڭ جوعارىلاۋىنان تۋىنداپ وتىر. مىسالى, 1970 جىلمەن سالىستىرعاندا, انتاركتيداداعى ورتاشا تەمپەراتۋرا 3°C-قا دەيىن كوتەرىلگەن. وندا ءوسىپ جاتقان جاسىل جەلەكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرى – مۇك, جاپىراقتى وسىمدىكتەر, قىنالار. 2022 جىلعى زەرتتەۋلەرگە سايكەس, كونتينەنتتە 1,5 ميلليون گەكتاردان اسا اۋماققا مۇك وسكەن. بۇل وتكەن عاسىرداعى دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا 20 پايىزعا كوپ.
حانامي ءداستۇرى
جاپونيانىڭ باي مادەني مۇرالارىنىڭ ءبىرى – تابيعاتپەن ۇندەسۋدى دارىپتەيتىن حانامي ءداستۇرى. بۇل – ساكۋرا اعاشتارىنىڭ گۇلدەۋىن تاماشالايتىن ءراسىم.
كوكتەم سايىن ساكۋرا اعاشتارى گۇلدەي باستاعاندا, تۇرعىندار مەن تۋريستەر ساياباقتارعا اعىلادى. ءتىپتى جاپونيانىڭ مەتەورولوگيالىق اگەنتتىگى بۇل ءساتتى جىبەرىپ الماۋ ءۇشىن الدىن الا بولجام جاسايدى. حانامي ءداستۇرى جاپون حالقىنىڭ نازىكتىگى مەن تابيعاتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن كورسەتىپ, ۋاقىتتىڭ وتپەلىلىگىن, ءومىردىڭ قىسقالىعىن ەسكە سالادى. حانامي – جاي عانا تابيعات قۇبىلىسى ەمەس, ادامنىڭ ومىرمەن ۇيلەسىمدى قارىم-قاتىناسىن, تابيعاتپەن ۇندەستىگىن سەزىنۋ مۇمكىندىگى.
200 جىل بۇرىنعى جازبا
فرانتسيادا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسى كەزىندە شىنى بوتەلكەگە سالىنعان حات تابىلدى.
200 جىل بۇرىن جازىلعان جازبانى دەپپ قالاسىنىڭ جانىنداعى گالل قونىسىندا قازبا جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتقان ستۋدەنت-ۆولونتەرلەر تاپقان. قاعاز ورالىپ, جىپپەن بايلانعان جانە تىعىنى بار كىشكەنتاي شىنى بوتەلكەگە سالىنعان ەكەن. جازبادا: «پ.ج.فەرە (P.J.Féret), دەپپ تۋماسى, ءتۇرلى ينتەللەكتۋال قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەسى, 1825 جىلدىڭ قاڭتارىندا وسى جەردە قازبا جۇمىسىن جۇرگىزدى. ول وسى اۋماقتا, سيتە-دە-ليمەس نەمەسە تسەزار لاگەرى دەپ اتالاتىن جەردە, زەرتتەۋلەرىن جالعاستىرىپ جاتىر» دەپ جازىلعان. جەرگىلىكتى مۇراعاتتا فەرەنىڭ زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزگەنى تۋرالى دەرەكتەر ساقتالعان.
تابىلعان ۋاقىت كاپسۋلاسى بوتەلكەدە ساقتالعان ەڭ كونە حات بولۋى مۇمكىن.
