باتىر باۋكەڭنىڭ, ياعني باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «ۇشقان ۇيا» دەگەن كىتابىن كەزىندە قالىڭ جۇرتشىلىق قولدان-قولعا وتكىزىپ, قىزىعا وقىعان ەدى. وندا باۋكەڭنىڭ ءوزى تۋرالى «مەن ءويتتىم, مەن ءبۇيتتىم» دەگەن ءسوزدى استە دە كەزىكتىرمەيسىز. الايدا شىعارمانىڭ اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, باتىردىڭ ۇشقان ۇياسى, ول ءتاربيەلەنگەن ورتا تۋرالى تولىق ءمالىمەت الىپ, بولاشاق قىراننىڭ تۇلەپ ۇشقان ۇياسىن تولىق كوز الدىڭىزعا كەلتىرەسىز. اقىر سوڭىندا «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەن ۇلتتىق ءتامسىلدىڭ ۇلىلىعى مەن ۇلاعاتتىلىعىنا باسى ءبۇتىن باس يەسىز.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز, ەلىمىزدىڭ زاڭدىلىق تۇعىرىن بەكىتۋگە ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ەل تۋىنىڭ اسقاق جەلبىرەۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسقان ادىلەت گەنەرالى راشيد تۇسىپبەكوۆ تۋرالى اڭگىمەمىزدى ول كىسىنىڭ دە ۇشقان ۇياسىنان باستاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
رەكەڭنىڭ اكەسى تولەۋتاي ءتۇسىپبەكوۆ – قاراعاندى قالاسىندا وتىزىنشى جىلدارى اشىلعان جامبىل اتىنداعى تۇڭعىش قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. بۇكىل عۇمىرىن ءبىر-اق سالاعا – ىشكى ىستەر قىزمەتىنە ارناعان ول ءوز ءارىپتەستەرىنىڭ, ءتىپتى بىلايعى جۇرتشىلىقتىڭ اراسىندا بەدەلى بيىك بولعان ابزال ازامات ەدى. ول مۇنداي اتاققا جوعارى ازاماتتىق پاراساتى جانە ادال ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدى.
– ونىڭ جارقىن ءجۇزى, اڭقىلداعان پەيىلى كوڭىلىمىزدەن ءبىر ءسات تە كەتكەن ەمەس, – دەپ جازدى كەيىنىرەك توكەڭنىڭ تاعى ءبىر سىنىپتاسى قارت جۋرناليست قالي امانباەۆ. – ول ۇيدە دە, تۇزدە دە بىرقالىپتى شۋاقتى جان ەدى. ول بارىمىزگە ءومىردىڭ ءمانى مەن شىندىعىن ايقارا اشىپ بەرىپ كەتتى. ونىڭ ءالى كۇنگە كەلبەتى كومەسكىلەنبەي, ارامىزدا ءتىرى جۇرگەن ادامداي كورىنۋىنىڭ دە ءبىر سىرى وسىندا بولسا كەرەك.
ءوز قىزمەتىن ءومىر بويى ادال اتقارىپ, ارقاشان ادىلدىكتىڭ اق تۋىن بيىك ۇستاپ وتكەن توكەڭ پولكوۆنيك شەنىندە زەينەتكەرلىككە شىقتى. بار تىرلىكتىڭ تىزگىنى قىزىل يمپەريانىڭ استاناسى ماسكەۋدىڭ قولىندا بولعان ول كەزدە بۇل قازاق ازاماتىنا بۇيىرعان ۇلكەن ولجا بولاتىن. ول ءۇش ۇل, ءۇش قىزدىڭ اسقار تاۋداي اكەسى اتاندى. وسى ءۇش ۇلدىڭ ءبارى دە كەيىن اكە جولىن بەرىك ۇستانىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ بەلدى دە بەدەلدى, ءبىلىمدى دە بىلىكتى وفيتسەرلەرى بولدى.
وت يەسى اكە بولسا, ونىڭ كيەسى انا دەر ەدىك. شىڭىراق – وتاعاسى بولسا, ايەل-انا ونىڭ بوساعاسى. اتالارىمىزدىڭ: «شاڭىراعىڭ-بيىك, بوساعالارىڭ بەرىك بولسىن» دەپ اق باتالارىن اقتارىپ جاتاتىنى سودان بولسا كەرەك. شاڭىراق يەسى مىڭ جەردەن مىقتى بولسا دا بوساعاڭ مىقتى بولماي, بەرەكەنىڭ بايلاۋى, تۇرمىستىڭ تۇرلاۋى جوق. تۇسىپبەكوۆتەر اۋلەتىنىڭ تەرەڭ تامىرلانىپ, اۋەلەپ ءوسىپ, ماۋەلەپ جاپىراق جايىپ, ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ۇلدارىنىڭ سامعاپ-ۇياعا, قىزدارىنىڭ قانات قاعىپ قياعا قونۋىنا بالكەن انانىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز.
بالكەن اپامىز بەن ونىڭ قۇربىلارىنا ءومىردىڭ ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭىن باستان كەشىرۋگە تۋرا كەلدى. ولاردىڭ بالالىق شاعى دا, بويجەتكەن بۇلا كەزى دە سۇراپىل سوعىس تۇسىنا ءدوپ كەلدى. بۋىندارى قاتپاي جاتىپ اۋىر جۇمىسقا جەگىلدى. بارلىق اۋىل تۇرعىندارىمەن بىرگە ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن ەڭبەك ەتىپ, جەڭىستىڭ جاقىنداۋىنا حال-قادەرىنشە ءوز ۇلەستەرىن قوستى. بالكەن سازدىقۇلقىزى اۋىلدا ءجۇرىپ سوعىستىڭ ادام ايتقىسىز الاپات اۋىرتپالىعىن قارشاداي باسىمەن قايىسپاي كوتەردى.
سوعىستىڭ سوڭىنا تامان ول تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قاراعاندى قالاسىنا كەلىپ قالالىق بولدى. ول بار باقىتىن, ومىرلىك قوساعىن وسىندا تاپتى.
ءومىردىڭ اششى-تۇششى ءدامىن تاتپاي جاتىپ, مەكتەپتەن كەيىن بىردەن قايناعان قان مايدانعا اتتانىپ كەتكەن ول كەزدەگى ۇرپاق ءۇشىن بىلايعى ومىرگە بىردەن ارالاسىپ, ومىردەگى ءوز ورنىن بىردەن تاۋىپ كەتۋ وڭاي بولعان جوق. تۇرالاپ قالعان تۇرمىستى تۇزەپ, لايىقتى جۇمىس تاۋىپ, ءبىلىم الۋ, وتباسى قۇرىپ, شاڭىراق كوتەرۋ, مىنە, وسىنىڭ ءبارى سوعىستان كەيىنگى قيىن كەزەڭدە وڭايعا سوقپاعانى انىق. سول ءبىر سۇراپىل جىلداردىڭ تولدەرى تولەۋتاي مەن بالكەن قول ۇستاسىپ ءجۇرىپ, تاتۋلىق پەن تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا وسى قيىندىقتىڭ ءبارىن جەڭە ءبىلدى. بالكەن انا ءۇي شارۋاسى, بالا تاربيەسىمەن قاتار جۇمىسىنان دا قول ۇزگەن ەمەس. سول ءبىر قيىن كەزەڭدە ايەلدەرگە وسىلاي ەكى مايدانعا بىردەي ارالاسۋعا تۋرا كەلدى.
سول زاماننىڭ الاپات قيىنشىلىعىنا قايىسپاي ءجۇرىپ ەكەۋى التى بالاپانىن امان-ەسەن ءوسىردى. ولار بالا تاربيەسىندە «بۇلاق كورسەڭ كوزىن اش» دەگەن حالقىمىزدىڭ قاسيەتتى قاعيداسىن بەرىك ۇستانىپ, ءار بالاسىنىڭ بويىنان جىلت ەتكەن جاقسى قاسيەت كورسە, سونى سۋىرتپاقتاپ بەرى شىعارىپ, ءارى قاراي دامىتۋعا كۇش سالاتىن. بۇل ەندى قازىرگى ۇعىممەن ايتساق حالىقتىق پەداگوگيكانىڭ ناق ءوزى ەدى.
– ولاردىڭ وتباسى قوناقتان ارىلمايتىن, – دەپ جازادى قالي امانباەۆ. – ول وتىرىستار جاي ىردۋ-دىردۋ ەمەس, مىندەتتى تۇردە ءتالىم-تاربيەلىك جاعىنا كوڭىل بولىنەتىن. شاقىرىلعان قوناقتاردىڭ ءدامدى دە ءماندى سوزدەرى, ورەلى ونەگەسى بايقالسا, توكەڭ مەن بالكەن سولاردىڭ ءبىر دانەگى بولسا دا بالالارىنىڭ كوكىرەگىنە ەگىپ جىبەرۋگە ءاردايىم دايىن وتىراتىن.
تۇسىپبەكوۆتەردىڭ جورا-جولداستارى كەيىن ولاردىڭ بالالارىنىڭ جان دۇنيەلەرىنىڭ تاپ-تازا بولىپ جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقاندارىن كورىپ, ريزا بولاتىن. ولاردى ءاردايىم ۇلگى تۇتاتىن.
قاراپايىم قازاقى تالىمگە قۇرىلعان بۇل تاربيە اقىرى ءوزىنىڭ تاماشا جەمىسىن بەردى. ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ بارلىق بالالارى ومىردەن ءوز ورىندارىن ويىپ تۇرىپ الىپ, الدى اۋىزعا ىلىككەن ازامات بولدى. اتا-انالارىنىڭ قادىر-قاسيەتتەرى مەن ءتالىم-تاربيەسىن بويلارىنا قاپىسىز سىڭىرە بىلگەن ولار ومىردەگى ءوز بيىكتەرىن اداسپاي تاپتى.
بار باقىتتىڭ باستاۋى بالكەن اپا ءوزى ءومىر بويى ساۋدا سالاسىندا ىستەسە دە كۇندەلىك جازادى ەكەن. سوزدەرى نىق, ويلارى انىق. اسىل انانىڭ بالالارىنا دەگەن كۇن شۋاعىنداي مەيىرىمى, انانىڭ بالاعا دەگەن اق پەيىلى سول داپتەردىڭ ىشىندە مولدىرەپ تۇنىپ تۇر.
– اللا قۋات بەرىپ, كۇندىز دەم الماي, تۇندە تىنىش ۇيىقتاماي, وسىلارعا اقىل, باق بەرە گور, دەپ اللادان تىلەك سۇراۋمەن بولدىم. تىلەگىم پەرىشتەنىڭ قۇلاعىنا شالىنعان شىعار, شۇكىر, بالالارىم ىزگىلىكتى, كىسىلىكتى بولىپ ەرجەتتى. اللاعا مىڭ تاۋبە! ەكى دۇنيەدە ريزامىن, – دەپ تولعانىپتى اسىل انا ءوز كۇندەلىگىندە.
كەيىن ول كىسىنىڭ ۇلدارىنىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى راشيد تولەۋتاي ۇلىنىڭ قول استىندا ون جىل ىستەپ, اناسى ايتقان سول ىزگىلىگىن كورىپ, كىسىلىگىن سەزىنۋ باقىتىنا يە بولعان جاننىڭ ءبىرى مەنمىن. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن, ەل پارلامەنتىنىڭ ماقۇلداۋىمەن باس پروكۋرور بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي-اق مەنى ءوزىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىلىعىنا شاقىردى.
سول كەزدەگى ۇرپاقتىڭ ۇردىسىنە ساي ول بۇل قىزمەتكە بىردەن يە بولا قويعان جوق. بۇل بيىك لاۋازىمنىڭ بارلىق ساتىسىنان ابىرويمەن ءوتىپ, بۇل قىزمەتكە مول ءتاجىريبەمەن كەلدى.
ومىرىنە ءبىر ءسات كوڭىل قويىپ, كوز جىبەرسەك, ونىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمشەسىندە قاراپايىم جۇرگىزۋشىدەن باستاعانىن كورەمىز. ءبىر قىزىعى سودان بەرى بەتىمەن جىبەرسە يە بەرمەي كەتىپ, قوعام ءومىرىن ورتشە جالماپ, كوكتەي سولدىراتىن قىلمىس اتاۋلىمەن تالماي كۇرەسىپ, ونى ورشىتپەي وشىرۋمەن كەلەدى.
كەيىن قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە تۇسكەننەن كەيىن دە ول بۇل جۇمىسىنان اجىراعان جوق. ول كەزدە قوساعىنان ايىرىلىپ, بار اۋىرتپالىق وزىندە قالعان, اناسىنا سالماعىن سالمادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, وقۋىن دا ءبىتىردى. جانە قالاي ءبىتىردى دەسەڭىزشى, قاتارىنىڭ الدى بولىپ, ۇزدىك اتانىپ, قىزىل ديپلومعا يە بولدى. بولاشاق گەنەرالدىڭ تالانتى وسىلايشا سول كەزدە-اق تانىلعان ەدى.
ول وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن قاراعاندى قالاسىنىڭ سوۆەت اۋداندىق سوتىندا ءۇش اي تاعىلىمدامادان وتكەننەن سوڭ, سول كەزدەگى ءۇردىس بويىنشا حالىق سۋدياسى بولىپ سايلاندى. تەك ادال ەڭبەكتى عانا ماقسات تۇتاتىن ۇيادان ۇشقان ول 28 جاسىندا نۇرا اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى بولدى. بۇل ورىندا سوت سالاسىنىڭ الدىڭعى شەبىندە توعىز جىل ءجۇرىپ, تولىمدى ءتاجىريبە جيناپ, ەرەن ەڭبەكشىلدىگىمەن كوزگە تۇسكەن ول وبلىستىق سوت توراعاسى بولىپ تاعايىندالادى. ءسويتىپ, وتىزىندا وردا بۇزعان ول قىرقىندا قورعان دا بۇزىپ, ايتۋلى ازاماتقا اينالدى. ءوزىنىڭ قۇداي قوسقان قوساعى كۇلاش اتاشقىزى ەكەۋىنىڭ ءتورت ۇلىنىڭ بىرەۋىنىڭ نۇرابي دەپ ەسىم الۋى سول تۇس.
ادال ەڭبەك پەن ارلى جول ونى ءاردايىم العا جەتەلەپ وتىردى. ءبىلىمدى مامان, بىلىكتى باسشى بولىپ تانىلعان ول تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىنا شاقىرىلىپ, ەندى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى القاسىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. وسى جوعارعى سوت جانىندا قۇرىلعان سوت اكىمشىلىگى ءجونىندەگى كوميتەتتىڭ دە العاشقى توراعاسى بولعان وسى راشيد تولەۋتاي ۇلى ەدى. وسى قىزمەتتەردىڭ قاي-قايسىندا بولسا دا ول ولاردى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا ۇردىسىنە ساي جاڭاشا جاڭعىرتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز.
جاڭا باسشىلاردىڭ ىشىندە تىزگىنگە يە بولىسىمەن بۇرىنعى قالىپتاسقان قالىپتىڭ ءبارىن تارك ەتىپ, جاپپاي وزگەرتۋدەن كوز اشتىرماي, وزىنە تاپسىرىلعان سالانى ساپىرىلىستىرىپ جاتاتىندارى بولادى عوي. جاڭا باس پروكۋرور بويىن وندايدان ءاۋ باستان-اق اۋلاق ۇستادى. ءبارىن دە بۇرىنعى تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرمەن, ورىنباسارلارى وڭالسىن جۇمابەكوۆ, ءىلياس باقتىباەۆ سياقتى وسى سالانىڭ ايتۋلى بىلگىرلەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ شەشتى. سونىڭ ارقاسىندا شالت باسقان جاڭىلىس قادامعا جول بەرىلگەن جوق.
– راشيد تۇسىپبەكوۆ كەلگەننەن كەيىن پروكۋراتۋرا ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىندا بەلگىلەنگەن ءوزىنىڭ نەگىزگى قىزمەتىمەن نەعۇرلىم تۇبەگەيلى اينالىساتىن بولدى, – دەپ ەسكە الادى ءىلياس باقتىباەۆ. – ياعني, زاڭداردىڭ قولدانىلۋىنا جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا وسى تۇستا ەرەكشە بەتبۇرىس جاسالدى.
بۇرىنىراقتا حالىق اراسىندا «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىلمىستىلار اراسىندا شاباقتارعا عانا ءالى كەلەدى, ال جايىندارى بولسا جايىنا كەتەدى» دەگەن اڭگىمە بولاتىن. ال تۇسىپبەكوۆ تۇسىندا زاڭ الدىندا جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ دە بىردەي جاۋاپ بەرەتىندىگى ناقتى ىسپەن دالەلدەنىپ, جۇرتشىلىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمى ەسەلەپ ارتتى.
– تۇسىپبەكوۆتىڭ تۇسىندا جوعارى قاداعالاۋ ورگانىنىڭ جۇمىسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنى داۋسىز شىندىق, – دەيدى ءىلياس باقتىباەۆ. – بۇگىنگى كۇنى ونىڭ سان-سالالى قىزمەتىنىڭ ءوز دەڭگەيىندە جالعاسىپ جاتقانىنىڭ ءوزى سول تۇستا دۇرىس باستاۋ العانىنىڭ انىق بەلگىسى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ سالاسىندا دا ساليقالى قادامدار جاسالىپ جاتتى. شەتەلدە ۇستالعان قىلمىسكەردى العاش رەت ەكستراديتسيا جاساپ, ەلىمىزگە الىپ كەلگەنىن كەڭىنەن جاريالاپ, العاش اقپارات بەرگەنىمىز ءالى مەنىڭ ەسىمدە.
ايتپاقشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى رەسمي تۇردە تۇڭعىش رەت ارنايى بۇيرىقپەن وسى تۇستا قۇرىلدى. ول بويىنشا مەن باس پروكۋراتۋرانىڭ تۇڭعىش رەسمي باسپاسوز حاتشىسى ء(باسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى) بولىپ تاعايىندالدىم. ءسويتىپ, رەكەڭنىڭ ارقاسىندا ەل پروكۋراتۋراسىنىڭ تاريحىنا ىلىگىپ قالعانىمدى ارقاشان ماقتان تۇتامىن.
باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلىنىڭ جۇرتشىلىقتى جەتى سايىن وسى سالادا جاسالىپ جاتقان جاڭالىقتارمەن تانىستىرىپ تۇرۋ ءۇردىسى دە رەكەڭنىڭ تىكەلەي باستاماشىلىعىمەن جۇزەگە استى. قىسقاسى بۇرىن جابىق مەكەمە بولىپ سانالاتىن پروكۋراتۋرا سالاسىنىڭ ەسىگى جۋرناليستەر مەن جۇرتشىلىق ءۇشىن ايقارا اشىلدى.
رەكەڭنىڭ تاعى ءبىر ەرلىك ءىسى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەكشە ەسىندە قالدى دەسەم شىندىقتان اۋلاق كەتپەسپىن. كەيبىر شەنەۋنىكتەردىڭ, اسىرەسە, سىبايلاس جەمقورلىققا جاقىن جانداردىڭ اراسىندا پروكۋراتۋرانىڭ مىقتىلىعىن قالامايتىندارىنىڭ بارلىعى شىندىق. ولار كوبىنە ءوزدەرىنىڭ جەكە باستارىنىڭ قامى ءۇشىن پروكۋراتۋرانى السىرەتۋگە تىرىساتىنى دا راس. بىردە سونداي ءبىر جاسىرىن, جىمىسقى كۇشتەردىڭ ىقپالىنان با, بۇكىل پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ فورماسىن الۋ كەرەك دەگەن اڭگىمە بۇرق ەتە قالدى. بۇل ءبارىمىز, اسىرەسە, فورما كيۋدى تالاي جىل ارمانداپ كەلىپ, قولى ەندى جەتكەن جاستار ءۇشىن كادىمگى قيىن ءىس بولدى. ءتىپتى, وسى سالادان كەتپەكشى بولعاندار دا تابىلا باستادى. نە كەرەك, اسا ءبىر اسىلىمىزدان ايىرىلعانداي بولىپ ءبارىمىز دە ابدىراپ قالدىق. رەكەڭنىڭ سوندا تابانداپ وتىرىپ دالەلدەپ, اقىرى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنە فورماسىن قايتا كيگىزگەنىن ەرلىك دەمەگەندە نە دەيسىز.
بۇگىندە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ وتىرعان راشيد تولەۋتاي ۇلى تۇسىپبەكوۆتىڭ ادىلەت مينيسترى, قارجى پوليتسياسىنىڭ باسشىسى كەزىندەگى كەلەلى ىستەرى دە حالىقتىڭ كوز الدىندا دەمەكپىن.
ساۋلەبەك جامكەن ۇلى,
ادىلەت پولكوۆنيگى.
استانا.
باتىر باۋكەڭنىڭ, ياعني باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «ۇشقان ۇيا» دەگەن كىتابىن كەزىندە قالىڭ جۇرتشىلىق قولدان-قولعا وتكىزىپ, قىزىعا وقىعان ەدى. وندا باۋكەڭنىڭ ءوزى تۋرالى «مەن ءويتتىم, مەن ءبۇيتتىم» دەگەن ءسوزدى استە دە كەزىكتىرمەيسىز. الايدا شىعارمانىڭ اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, باتىردىڭ ۇشقان ۇياسى, ول ءتاربيەلەنگەن ورتا تۋرالى تولىق ءمالىمەت الىپ, بولاشاق قىراننىڭ تۇلەپ ۇشقان ۇياسىن تولىق كوز الدىڭىزعا كەلتىرەسىز. اقىر سوڭىندا «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەن ۇلتتىق ءتامسىلدىڭ ۇلىلىعى مەن ۇلاعاتتىلىعىنا باسى ءبۇتىن باس يەسىز.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز, ەلىمىزدىڭ زاڭدىلىق تۇعىرىن بەكىتۋگە ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ەل تۋىنىڭ اسقاق جەلبىرەۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسقان ادىلەت گەنەرالى راشيد تۇسىپبەكوۆ تۋرالى اڭگىمەمىزدى ول كىسىنىڭ دە ۇشقان ۇياسىنان باستاعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
رەكەڭنىڭ اكەسى تولەۋتاي ءتۇسىپبەكوۆ – قاراعاندى قالاسىندا وتىزىنشى جىلدارى اشىلعان جامبىل اتىنداعى تۇڭعىش قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. بۇكىل عۇمىرىن ءبىر-اق سالاعا – ىشكى ىستەر قىزمەتىنە ارناعان ول ءوز ءارىپتەستەرىنىڭ, ءتىپتى بىلايعى جۇرتشىلىقتىڭ اراسىندا بەدەلى بيىك بولعان ابزال ازامات ەدى. ول مۇنداي اتاققا جوعارى ازاماتتىق پاراساتى جانە ادال ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدى.
– ونىڭ جارقىن ءجۇزى, اڭقىلداعان پەيىلى كوڭىلىمىزدەن ءبىر ءسات تە كەتكەن ەمەس, – دەپ جازدى كەيىنىرەك توكەڭنىڭ تاعى ءبىر سىنىپتاسى قارت جۋرناليست قالي امانباەۆ. – ول ۇيدە دە, تۇزدە دە بىرقالىپتى شۋاقتى جان ەدى. ول بارىمىزگە ءومىردىڭ ءمانى مەن شىندىعىن ايقارا اشىپ بەرىپ كەتتى. ونىڭ ءالى كۇنگە كەلبەتى كومەسكىلەنبەي, ارامىزدا ءتىرى جۇرگەن ادامداي كورىنۋىنىڭ دە ءبىر سىرى وسىندا بولسا كەرەك.
ءوز قىزمەتىن ءومىر بويى ادال اتقارىپ, ارقاشان ادىلدىكتىڭ اق تۋىن بيىك ۇستاپ وتكەن توكەڭ پولكوۆنيك شەنىندە زەينەتكەرلىككە شىقتى. بار تىرلىكتىڭ تىزگىنى قىزىل يمپەريانىڭ استاناسى ماسكەۋدىڭ قولىندا بولعان ول كەزدە بۇل قازاق ازاماتىنا بۇيىرعان ۇلكەن ولجا بولاتىن. ول ءۇش ۇل, ءۇش قىزدىڭ اسقار تاۋداي اكەسى اتاندى. وسى ءۇش ۇلدىڭ ءبارى دە كەيىن اكە جولىن بەرىك ۇستانىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ بەلدى دە بەدەلدى, ءبىلىمدى دە بىلىكتى وفيتسەرلەرى بولدى.
وت يەسى اكە بولسا, ونىڭ كيەسى انا دەر ەدىك. شىڭىراق – وتاعاسى بولسا, ايەل-انا ونىڭ بوساعاسى. اتالارىمىزدىڭ: «شاڭىراعىڭ-بيىك, بوساعالارىڭ بەرىك بولسىن» دەپ اق باتالارىن اقتارىپ جاتاتىنى سودان بولسا كەرەك. شاڭىراق يەسى مىڭ جەردەن مىقتى بولسا دا بوساعاڭ مىقتى بولماي, بەرەكەنىڭ بايلاۋى, تۇرمىستىڭ تۇرلاۋى جوق. تۇسىپبەكوۆتەر اۋلەتىنىڭ تەرەڭ تامىرلانىپ, اۋەلەپ ءوسىپ, ماۋەلەپ جاپىراق جايىپ, ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ۇلدارىنىڭ سامعاپ-ۇياعا, قىزدارىنىڭ قانات قاعىپ قياعا قونۋىنا بالكەن انانىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز.
بالكەن اپامىز بەن ونىڭ قۇربىلارىنا ءومىردىڭ ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭىن باستان كەشىرۋگە تۋرا كەلدى. ولاردىڭ بالالىق شاعى دا, بويجەتكەن بۇلا كەزى دە سۇراپىل سوعىس تۇسىنا ءدوپ كەلدى. بۋىندارى قاتپاي جاتىپ اۋىر جۇمىسقا جەگىلدى. بارلىق اۋىل تۇرعىندارىمەن بىرگە ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن ەڭبەك ەتىپ, جەڭىستىڭ جاقىنداۋىنا حال-قادەرىنشە ءوز ۇلەستەرىن قوستى. بالكەن سازدىقۇلقىزى اۋىلدا ءجۇرىپ سوعىستىڭ ادام ايتقىسىز الاپات اۋىرتپالىعىن قارشاداي باسىمەن قايىسپاي كوتەردى.
سوعىستىڭ سوڭىنا تامان ول تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قاراعاندى قالاسىنا كەلىپ قالالىق بولدى. ول بار باقىتىن, ومىرلىك قوساعىن وسىندا تاپتى.
ءومىردىڭ اششى-تۇششى ءدامىن تاتپاي جاتىپ, مەكتەپتەن كەيىن بىردەن قايناعان قان مايدانعا اتتانىپ كەتكەن ول كەزدەگى ۇرپاق ءۇشىن بىلايعى ومىرگە بىردەن ارالاسىپ, ومىردەگى ءوز ورنىن بىردەن تاۋىپ كەتۋ وڭاي بولعان جوق. تۇرالاپ قالعان تۇرمىستى تۇزەپ, لايىقتى جۇمىس تاۋىپ, ءبىلىم الۋ, وتباسى قۇرىپ, شاڭىراق كوتەرۋ, مىنە, وسىنىڭ ءبارى سوعىستان كەيىنگى قيىن كەزەڭدە وڭايعا سوقپاعانى انىق. سول ءبىر سۇراپىل جىلداردىڭ تولدەرى تولەۋتاي مەن بالكەن قول ۇستاسىپ ءجۇرىپ, تاتۋلىق پەن تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا وسى قيىندىقتىڭ ءبارىن جەڭە ءبىلدى. بالكەن انا ءۇي شارۋاسى, بالا تاربيەسىمەن قاتار جۇمىسىنان دا قول ۇزگەن ەمەس. سول ءبىر قيىن كەزەڭدە ايەلدەرگە وسىلاي ەكى مايدانعا بىردەي ارالاسۋعا تۋرا كەلدى.
سول زاماننىڭ الاپات قيىنشىلىعىنا قايىسپاي ءجۇرىپ ەكەۋى التى بالاپانىن امان-ەسەن ءوسىردى. ولار بالا تاربيەسىندە «بۇلاق كورسەڭ كوزىن اش» دەگەن حالقىمىزدىڭ قاسيەتتى قاعيداسىن بەرىك ۇستانىپ, ءار بالاسىنىڭ بويىنان جىلت ەتكەن جاقسى قاسيەت كورسە, سونى سۋىرتپاقتاپ بەرى شىعارىپ, ءارى قاراي دامىتۋعا كۇش سالاتىن. بۇل ەندى قازىرگى ۇعىممەن ايتساق حالىقتىق پەداگوگيكانىڭ ناق ءوزى ەدى.
– ولاردىڭ وتباسى قوناقتان ارىلمايتىن, – دەپ جازادى قالي امانباەۆ. – ول وتىرىستار جاي ىردۋ-دىردۋ ەمەس, مىندەتتى تۇردە ءتالىم-تاربيەلىك جاعىنا كوڭىل بولىنەتىن. شاقىرىلعان قوناقتاردىڭ ءدامدى دە ءماندى سوزدەرى, ورەلى ونەگەسى بايقالسا, توكەڭ مەن بالكەن سولاردىڭ ءبىر دانەگى بولسا دا بالالارىنىڭ كوكىرەگىنە ەگىپ جىبەرۋگە ءاردايىم دايىن وتىراتىن.
تۇسىپبەكوۆتەردىڭ جورا-جولداستارى كەيىن ولاردىڭ بالالارىنىڭ جان دۇنيەلەرىنىڭ تاپ-تازا بولىپ جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقاندارىن كورىپ, ريزا بولاتىن. ولاردى ءاردايىم ۇلگى تۇتاتىن.
قاراپايىم قازاقى تالىمگە قۇرىلعان بۇل تاربيە اقىرى ءوزىنىڭ تاماشا جەمىسىن بەردى. ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ بارلىق بالالارى ومىردەن ءوز ورىندارىن ويىپ تۇرىپ الىپ, الدى اۋىزعا ىلىككەن ازامات بولدى. اتا-انالارىنىڭ قادىر-قاسيەتتەرى مەن ءتالىم-تاربيەسىن بويلارىنا قاپىسىز سىڭىرە بىلگەن ولار ومىردەگى ءوز بيىكتەرىن اداسپاي تاپتى.
بار باقىتتىڭ باستاۋى بالكەن اپا ءوزى ءومىر بويى ساۋدا سالاسىندا ىستەسە دە كۇندەلىك جازادى ەكەن. سوزدەرى نىق, ويلارى انىق. اسىل انانىڭ بالالارىنا دەگەن كۇن شۋاعىنداي مەيىرىمى, انانىڭ بالاعا دەگەن اق پەيىلى سول داپتەردىڭ ىشىندە مولدىرەپ تۇنىپ تۇر.
– اللا قۋات بەرىپ, كۇندىز دەم الماي, تۇندە تىنىش ۇيىقتاماي, وسىلارعا اقىل, باق بەرە گور, دەپ اللادان تىلەك سۇراۋمەن بولدىم. تىلەگىم پەرىشتەنىڭ قۇلاعىنا شالىنعان شىعار, شۇكىر, بالالارىم ىزگىلىكتى, كىسىلىكتى بولىپ ەرجەتتى. اللاعا مىڭ تاۋبە! ەكى دۇنيەدە ريزامىن, – دەپ تولعانىپتى اسىل انا ءوز كۇندەلىگىندە.
كەيىن ول كىسىنىڭ ۇلدارىنىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى راشيد تولەۋتاي ۇلىنىڭ قول استىندا ون جىل ىستەپ, اناسى ايتقان سول ىزگىلىگىن كورىپ, كىسىلىگىن سەزىنۋ باقىتىنا يە بولعان جاننىڭ ءبىرى مەنمىن. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن, ەل پارلامەنتىنىڭ ماقۇلداۋىمەن باس پروكۋرور بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي-اق مەنى ءوزىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىلىعىنا شاقىردى.
سول كەزدەگى ۇرپاقتىڭ ۇردىسىنە ساي ول بۇل قىزمەتكە بىردەن يە بولا قويعان جوق. بۇل بيىك لاۋازىمنىڭ بارلىق ساتىسىنان ابىرويمەن ءوتىپ, بۇل قىزمەتكە مول ءتاجىريبەمەن كەلدى.
ومىرىنە ءبىر ءسات كوڭىل قويىپ, كوز جىبەرسەك, ونىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمشەسىندە قاراپايىم جۇرگىزۋشىدەن باستاعانىن كورەمىز. ءبىر قىزىعى سودان بەرى بەتىمەن جىبەرسە يە بەرمەي كەتىپ, قوعام ءومىرىن ورتشە جالماپ, كوكتەي سولدىراتىن قىلمىس اتاۋلىمەن تالماي كۇرەسىپ, ونى ورشىتپەي وشىرۋمەن كەلەدى.
كەيىن قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە تۇسكەننەن كەيىن دە ول بۇل جۇمىسىنان اجىراعان جوق. ول كەزدە قوساعىنان ايىرىلىپ, بار اۋىرتپالىق وزىندە قالعان, اناسىنا سالماعىن سالمادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, وقۋىن دا ءبىتىردى. جانە قالاي ءبىتىردى دەسەڭىزشى, قاتارىنىڭ الدى بولىپ, ۇزدىك اتانىپ, قىزىل ديپلومعا يە بولدى. بولاشاق گەنەرالدىڭ تالانتى وسىلايشا سول كەزدە-اق تانىلعان ەدى.
ول وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن قاراعاندى قالاسىنىڭ سوۆەت اۋداندىق سوتىندا ءۇش اي تاعىلىمدامادان وتكەننەن سوڭ, سول كەزدەگى ءۇردىس بويىنشا حالىق سۋدياسى بولىپ سايلاندى. تەك ادال ەڭبەكتى عانا ماقسات تۇتاتىن ۇيادان ۇشقان ول 28 جاسىندا نۇرا اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى بولدى. بۇل ورىندا سوت سالاسىنىڭ الدىڭعى شەبىندە توعىز جىل ءجۇرىپ, تولىمدى ءتاجىريبە جيناپ, ەرەن ەڭبەكشىلدىگىمەن كوزگە تۇسكەن ول وبلىستىق سوت توراعاسى بولىپ تاعايىندالادى. ءسويتىپ, وتىزىندا وردا بۇزعان ول قىرقىندا قورعان دا بۇزىپ, ايتۋلى ازاماتقا اينالدى. ءوزىنىڭ قۇداي قوسقان قوساعى كۇلاش اتاشقىزى ەكەۋىنىڭ ءتورت ۇلىنىڭ بىرەۋىنىڭ نۇرابي دەپ ەسىم الۋى سول تۇس.
ادال ەڭبەك پەن ارلى جول ونى ءاردايىم العا جەتەلەپ وتىردى. ءبىلىمدى مامان, بىلىكتى باسشى بولىپ تانىلعان ول تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىنا شاقىرىلىپ, ەندى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى القاسىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. وسى جوعارعى سوت جانىندا قۇرىلعان سوت اكىمشىلىگى ءجونىندەگى كوميتەتتىڭ دە العاشقى توراعاسى بولعان وسى راشيد تولەۋتاي ۇلى ەدى. وسى قىزمەتتەردىڭ قاي-قايسىندا بولسا دا ول ولاردى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭا ۇردىسىنە ساي جاڭاشا جاڭعىرتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز.
جاڭا باسشىلاردىڭ ىشىندە تىزگىنگە يە بولىسىمەن بۇرىنعى قالىپتاسقان قالىپتىڭ ءبارىن تارك ەتىپ, جاپپاي وزگەرتۋدەن كوز اشتىرماي, وزىنە تاپسىرىلعان سالانى ساپىرىلىستىرىپ جاتاتىندارى بولادى عوي. جاڭا باس پروكۋرور بويىن وندايدان ءاۋ باستان-اق اۋلاق ۇستادى. ءبارىن دە بۇرىنعى تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرمەن, ورىنباسارلارى وڭالسىن جۇمابەكوۆ, ءىلياس باقتىباەۆ سياقتى وسى سالانىڭ ايتۋلى بىلگىرلەرىمەن اقىلداسا وتىرىپ شەشتى. سونىڭ ارقاسىندا شالت باسقان جاڭىلىس قادامعا جول بەرىلگەن جوق.
– راشيد تۇسىپبەكوۆ كەلگەننەن كەيىن پروكۋراتۋرا ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىندا بەلگىلەنگەن ءوزىنىڭ نەگىزگى قىزمەتىمەن نەعۇرلىم تۇبەگەيلى اينالىساتىن بولدى, – دەپ ەسكە الادى ءىلياس باقتىباەۆ. – ياعني, زاڭداردىڭ قولدانىلۋىنا جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا وسى تۇستا ەرەكشە بەتبۇرىس جاسالدى.
بۇرىنىراقتا حالىق اراسىندا «قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىلمىستىلار اراسىندا شاباقتارعا عانا ءالى كەلەدى, ال جايىندارى بولسا جايىنا كەتەدى» دەگەن اڭگىمە بولاتىن. ال تۇسىپبەكوۆ تۇسىندا زاڭ الدىندا جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ دە بىردەي جاۋاپ بەرەتىندىگى ناقتى ىسپەن دالەلدەنىپ, جۇرتشىلىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمى ەسەلەپ ارتتى.
– تۇسىپبەكوۆتىڭ تۇسىندا جوعارى قاداعالاۋ ورگانىنىڭ جۇمىسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنى داۋسىز شىندىق, – دەيدى ءىلياس باقتىباەۆ. – بۇگىنگى كۇنى ونىڭ سان-سالالى قىزمەتىنىڭ ءوز دەڭگەيىندە جالعاسىپ جاتقانىنىڭ ءوزى سول تۇستا دۇرىس باستاۋ العانىنىڭ انىق بەلگىسى.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ سالاسىندا دا ساليقالى قادامدار جاسالىپ جاتتى. شەتەلدە ۇستالعان قىلمىسكەردى العاش رەت ەكستراديتسيا جاساپ, ەلىمىزگە الىپ كەلگەنىن كەڭىنەن جاريالاپ, العاش اقپارات بەرگەنىمىز ءالى مەنىڭ ەسىمدە.
ايتپاقشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى رەسمي تۇردە تۇڭعىش رەت ارنايى بۇيرىقپەن وسى تۇستا قۇرىلدى. ول بويىنشا مەن باس پروكۋراتۋرانىڭ تۇڭعىش رەسمي باسپاسوز حاتشىسى ء(باسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى) بولىپ تاعايىندالدىم. ءسويتىپ, رەكەڭنىڭ ارقاسىندا ەل پروكۋراتۋراسىنىڭ تاريحىنا ىلىگىپ قالعانىمدى ارقاشان ماقتان تۇتامىن.
باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلىنىڭ جۇرتشىلىقتى جەتى سايىن وسى سالادا جاسالىپ جاتقان جاڭالىقتارمەن تانىستىرىپ تۇرۋ ءۇردىسى دە رەكەڭنىڭ تىكەلەي باستاماشىلىعىمەن جۇزەگە استى. قىسقاسى بۇرىن جابىق مەكەمە بولىپ سانالاتىن پروكۋراتۋرا سالاسىنىڭ ەسىگى جۋرناليستەر مەن جۇرتشىلىق ءۇشىن ايقارا اشىلدى.
رەكەڭنىڭ تاعى ءبىر ەرلىك ءىسى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەكشە ەسىندە قالدى دەسەم شىندىقتان اۋلاق كەتپەسپىن. كەيبىر شەنەۋنىكتەردىڭ, اسىرەسە, سىبايلاس جەمقورلىققا جاقىن جانداردىڭ اراسىندا پروكۋراتۋرانىڭ مىقتىلىعىن قالامايتىندارىنىڭ بارلىعى شىندىق. ولار كوبىنە ءوزدەرىنىڭ جەكە باستارىنىڭ قامى ءۇشىن پروكۋراتۋرانى السىرەتۋگە تىرىساتىنى دا راس. بىردە سونداي ءبىر جاسىرىن, جىمىسقى كۇشتەردىڭ ىقپالىنان با, بۇكىل پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ فورماسىن الۋ كەرەك دەگەن اڭگىمە بۇرق ەتە قالدى. بۇل ءبارىمىز, اسىرەسە, فورما كيۋدى تالاي جىل ارمانداپ كەلىپ, قولى ەندى جەتكەن جاستار ءۇشىن كادىمگى قيىن ءىس بولدى. ءتىپتى, وسى سالادان كەتپەكشى بولعاندار دا تابىلا باستادى. نە كەرەك, اسا ءبىر اسىلىمىزدان ايىرىلعانداي بولىپ ءبارىمىز دە ابدىراپ قالدىق. رەكەڭنىڭ سوندا تابانداپ وتىرىپ دالەلدەپ, اقىرى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنە فورماسىن قايتا كيگىزگەنىن ەرلىك دەمەگەندە نە دەيسىز.
بۇگىندە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ وتىرعان راشيد تولەۋتاي ۇلى تۇسىپبەكوۆتىڭ ادىلەت مينيسترى, قارجى پوليتسياسىنىڭ باسشىسى كەزىندەگى كەلەلى ىستەرى دە حالىقتىڭ كوز الدىندا دەمەكپىن.
ساۋلەبەك جامكەن ۇلى,
ادىلەت پولكوۆنيگى.
استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا مەكتەپ اۋماعىندا جانجالداسقاندار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى
زاڭ مەن ءتارتىپ • كەشە
تاەكۆوندودان الەم چەمپيوناتى: قازاق قىزى توپ جاردى
سپورت • كەشە
قۇس ساڭعىرىعىنان «جاسىل» ەنەرگيا ءوندىرىلدى
شارۋاشىلىق • كەشە
الماتىدا تۇرعىن ءۇي ورتىنەن ءتورت ادام قۇتقارىلدى
وقيعا • كەشە
