پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جىلدىڭ 11 قاراشاسىنداعى ۇلتقا جاساعان ءوزىنىڭ جولداۋىندا قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» دەپ اتالاتىن جاڭا ساياسات تۇجىرىمداماسىن ۇسىندى. اتالعان جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى بولاشاققا جولدى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن كورسەتىپ بەردى.
اتالعان تۇجىرىمداما بۇگىنگى اۋمالى-توكپەلى زاماندا قازاقستاننىڭ سول قۇبىلمالى ءدۇنيەگە ناقتى جاۋابى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, قازىرگى تاڭدا الەمدىك ارحيتەكتۋرا ءتۇرلى ءوزگەرىستەرگە ۇشىراپ جاتقانى بەلگىلى. ال ونىڭ ەبىن تابۋ ءۇشىن ءۇلكەن ءبىلگىرلىك تالاپ ەتىلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ جاڭا جولداۋىندا ۋاقىت وتكەن سايىن قادام باسىپ كەلە جاتقان قيىندىقتاردان شىعۋدىڭ جولىن ناقتى كورسەتۋىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىر.
تۇجىرىمدامانىڭ, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا ينتەگراتسيالانۋىنا, ءسويتىپ, جاقىن ارادان بەرى پايدا بولعان سىن-قاتەرلەرگە باتىل قارسى تۇرۋعا كومەكتەسەتىنى انىق بايقالادى. وسى ورايدا, شيكىزاتقا الەمدىك باعانىڭ ءتۇسىپ كەتۋىنە قاراماستان, قازاقستان باسشىلىعى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن تولىق كولەمىندە اتقاراتىنىن ايتىپ وتىر.
جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزىندە ەكونوميكاداعى قۇرىلىمدىق رەفورمالار, سونداي-اق, باسقا دا ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ ءۇشىن قارجى بولۋگە ءمۇمكىندىك قاراستىرۋ قالا بەرەتىن بولادى. وسى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت 2014-2015 جىلدارى ەلدىڭ ۇلتتىق قورىنان 1 تريلليون تەڭگە ءبولىنەتىنى تۋرالى حابارلادى. ال بۇل قور ەكونوميكاداعى سىرتقى ەستەن تاندىرۋلاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن جانە قازاقستان ءالى دە بولسا تاۋەلدىلىكتەن تولىق ارىلا قويماعان تابيعي رەسۋرستارعا باعانىڭ قانداي دا ءبىر تۇسۋىنە قارسى تۇرۋ ءۇشىن قۇرىلعان بولاتىن. 2014-2015 جىلدارى ەكونوميكالىق ءوسىم جانە ەڭبەكپەن قامتۋدى قولداۋ ءۇشىن سايكەسىنشە ەكى ترانش بويىنشا 500 ميلليارد تەڭگەدەن 1 تريلليون تەڭگە (5,6 ميلليارد اقش دوللارى) ءبولۋ جوسپارلانعان.
500 ميلليارد تەڭگە كولەمىندەگى ەكىنشى ترانشتى بانك سەكتورىن (250 ملرد.تەڭگە) نىعايتۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جەڭىلدىكپەن (100 ميلليون تەڭگە) نەسيەلەۋ, قورعاس كەدەن بەكەتى اۋدانىندا ەرەكشە ەكونوميكالىق ايماق («قۇرعاق پورتتار») قۇرىلىسىن سالۋ (81 ميلليارد تەڭگە), ەكسپو-2017 قۇرىلىسى (40 ميلليارد تەڭگە) مەن استانانى قازاقستاننىڭ كەيبىر وبلىستارىمەن بايلانىستىراتىن ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ (2,9 ميلليارد تەڭگە) ءۇشىن پايدالانۋ جوسپارلانعان.
قازاقستان ىشكى, سونداي-اق, حالىقارالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن تولىق كولەمىندە سەزىنە الىپ وتىر. بۇل ارادا ويعا العان جوسپارلاردى ىشكى وتكىزۋ رەسۋرستارى, سونىمەن قاتار, كاسپي تەڭىزىندەگى پورتتار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلەدى. وسى قاتاردا الدا وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى اياقتاۋ, جاڭا وندىرىستىك ايماقتار سالۋ مىندەتتەرى تۇر. بۇل مىندەتتەردىڭ بارلىعىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى, سونداي-اق, تۋريستىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ نازاردان تىس قالمايدى.
ىشكى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدا تاعى ءبىر ماڭىزى جوعارى ماسەلە ەنەرگەتيكالىق سەكتوردى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن, سۋمەن جانە جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتقا بيۋدجەتتەن 2020 جىلعا دەيىن جىلىنا 200 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ ارقىلى 2 تريلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمدارىن نىعايتۋ «الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى بويىنشا جۇرەتىن بولادى. ال بۇل باعدارلاما ەل تۇرعىندارىن قولجەتىمدى باعا ارقىلى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.
70 ميلليارد جانە 10 ميلليارد تەڭگەنى كەيبىر ورتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن 10 جوعارى وقۋ ورنىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ءبولۋ جوسپارلانعان. ويعا الىنعان بۇل جوسپار 2017 جىلى تولىق ورىندالۋى ءتيىس. جانە دە, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىنا سايكەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, سونىمەن قاتار, سۋبسيديالى نەسيەلەر ارقىلى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قولداۋ كورسەتۋ قاراستىرىلعان. ال نەسيەلەر بارىنشا تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن, ياعني 10 جىل بويى 6 پايىزدىق قانا وسىممەن بەرىلەتىن بولادى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي ءىجو-ءنىڭ 50 پايىزىنا جەتكىزۋگە باعىتتالعان.
اعىمداعى جوبالار مەن باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت نازارباەۆ 2015-2017 جىلدار كەزەڭىندە ۇلتتىق قوردان 3 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە قوسىمشا اسسيگناتسيا بولىنەتىنى تۋرالى حابارلادى. اتالعان قارجىنى پايدالانۋ ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا قۇرىلىمدىق رەفورمالارمەن قاتارلاسا ءجۇرۋى ىقتيمال. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي قادام دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن, ازيا دامۋ بانكىنەن, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى مەن يسلام دامۋ بانكىنەن 9 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە قارجى تارتۋعا ءجاردەمدەسەدى. ال اتالعان قارجى قۇرىلىمدارى قازاقستانداعى 90 باسىم جوبانى قولداۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەگەن بولاتىن.
قازاقستانداعى ينۆەستيتسيالىق قىزمەت, سونداي-اق, تۇرعىندار تابىسى ازايۋىنىڭ الدىن الۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. وسىمەن ءبىر مەزگىلدە, قازاقستان ءوزىنىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تۇپكى ماقساتى – قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ. قازاقستان دامۋدىڭ اتالعان باعدارلامالارى ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن ءۇيلەسىمدىلىكتى ساقتاۋعا كومەكتەسەتىنىنە سەنىمدى. وسى ارادا «قازاقستان, تەك قانا العا!» قاعيداتىنىڭ تەرەڭ ماعىناسى بار ەكەنى ايقىندالا تۇسەدى.
قازاقستان ءۇشىن كەڭەستەن كەيىنگى كەزەڭ تابىستى بولدى. ءۇندىستان 1992 جىلدىڭ اقپانىندا پرەزيدەنت نازارباەۆ ساپارمەن بارعان العاشقى ەل اتاندى. مەن ساپار شەڭبەرىندەگى شارالارعا قاتىسقانىما قۋانىشتىمىن. سول كەزدە بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ءۇندىستان مەن قازاقستاننىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناس جاساۋىنا جاقسى نەگىزدەر بار. بۇل نەگىزدەر ەكى ەلدى ەنەرگەتيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا ءىلگەرىلەتۋگە جاردەمدەسە الادى.
تۇتاستاي العاندا, قازاقستان ءۇندىستاننىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى بولىپ تابىلادى. جالپى, ءۇندىستان قازاقستاننىڭ ماڭىزدى سەرىكتەسى, اتاپ ايتقاندا, «نۇرلى جول» جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى سەرىكتەسى بولۋعا قاشان دا دايىن. ءۇندىستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جانىنان سەرىكتەستىك بويىنشا جوسپار جاساۋ جانە اكىمشىلەندىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن جاڭا ءبولىم قۇرىلعان. ال بۇل ءبولىم قازاقستان تاراپىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, ەكى ەل مەن حالىقتىڭ ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرا ءتۇسىرۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپارلار جاساۋعا ابدەن قابىلەتتى دەر ەدىم.
پارامدجيت س.ساحاي,
بەلگىلى ءۇندى ديپلوماتى, ساياساتشى جانە عالىم.
بۇل – قۇندى نۇسقاۋلىق
ناۆاز مارۆي مەمون, پاكىستان ۇلتتىق اسسامبلەياسىنىڭ (پارلامەنت) دەپۋتاتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا جولداۋى – بۇل مەملەكەتتىڭ قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە ءوسۋى مەن دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىس-قيمىل جاساۋدا باعالى نۇسقاۋلىق بولىپ تابىلادى. قازاقستان ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق كۇشى بولۋ ءۇشىن جاقسى پەرسپەكتيۆالارعا يە. جولداۋدىڭ نەگىزگى يدەياسى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ بولىپ وتىر. ەلدىڭ باسشىلارى قولدا بار رەسۋرستار مەن ولاردى بولۋدەگى باسىمدىقتى ءدال وسىلايشا ايقىنداۋى ءتيىس. بۇل جەردە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇلتتىق رەزەرۆتەردى پايدالانۋ بويىنشا شەشىمدەرىنىڭ دۇرىستىعىنا قاتىستى ۇلتتىڭ سەنىمى اسا ماڭىزدى.ماڭىزى جوعارى باعدار
ماسۋم ياسينزاي, حالىقارالىق يسلام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, دوكتور (يسلاماباد). قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا جولداۋى – پراگماتيكالىق جانە الىستى بولجايتىن قۇجات. اتالعان باعدارلاما قازاقستاننىڭ قازىرگى اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق ساياساتى ءۇشىن ماڭىزدى باعدار بولىپ تابىلادى.اۋىل شارۋاشىلىعى – ۇتىمدى سالا
فاسيح ۋددين, ساراپشى, پاكىستاننىڭ بۇرىنعى باس ەكونوميسى. جولداۋدا بەلگىلەنگەن باسىمدىقتار ەلدەگى ءىستىڭ ناقتى جاعدايىن دۇرىس ەسەپكە الۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۇلكەن الەۋەت بار ەكەنى بىزگە دە بەلگىلى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ناق وسى سالانى دامىتۋ مەن ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسايدى. سونىمەن قاتار, اتالعان سالادا جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋدى ىنتالاندىرۋ ەلدى العا قاراي ايتارلىقتاي ىلگەرىلەتەتىنى انىق.
