ورالدىق جاس كەمەشىلەر 2022 جىلى قاراعاندىدان, 2023 جىلى تارازدان, 2024 جىلى اقتوبەدەن جۇلدەمەن ورالدى. بيىل جازدا اقتوبە قالاسىندا وتكەن ەل چەمپيوناتى مەن حالىقارالىق دوستاستىق كۋبوگىنىڭ كەزەڭدىك جارىسىندا بقو كومانداسى 5 التىن, 6 كۇمىس, 3 قولا مەدال الىپ, جالپى ەسەپتە ءۇشىنشى ورىنعا شىقتى. ورالدىق ورەندەردىڭ بۇل جەتىستىگى ۇيىرمە جەتەكشىسى, جوعارى ساناتتى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى ماناس اققوجيننىڭ ەڭبەگىمەن تىكەلەي بايلانىستى. وسىناۋ كوپشىلىككە بەيتانىستاۋ ونەر جونىندە جاقىنىراق ءبىلۋ ماقساتىندا ماناس يسماعۇل ۇلىنا جولىققان ەدىك.
ماناس اققوجيننىڭ كەمە مودەلدەۋ ىسىمەن اينالىسا باستاعانىنا ءبىر مۇشەلدەن اسىپتى. ءاۋ باستا قازاق بالالارىن تەحنيكاعا كوبىرەك تارتۋ كەرەك دەگەن ويدان تۋعان باستامانى وبلىستىق بالالار تەحنيكالىق شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى شايماردان رامازان ۇلى ۇسىنعان ەكەن. ويتكەنى سول كەزدەرى شىنىمەن دە تەحنيكالىق ۇيىرمەلەردە وزگە ۇلتتىڭ بالالارى جۇرەتىن. «باسىندا قيىن بولدى. بىلمەيتىن, تۇسىنبەيتىن نارسەمىز كوپ ەكەن. العاش قاتىسقان جارىستا جاساعان كەمەمىز جۇرمەي قالىپ, نامىستان جارىلىپ كەتە جازدادىق. ەڭ ءبىرىنشى قينالعانىمىز, اقپاراتتىق تاپشىلىق ەدى. وقۋلىق, ادەبيەت جوق. ەش جەردە مۇنداي مامان دايارلامايدى. كەڭەس كەزىندە شىققان «مودەليست-كونسترۋكتور» دەگەن جۋرنالدىڭ تىگىندىسىن قارايمىز. بىراق ونداعى اقپاراتتىڭ كوبى كونەرىپ كەتكەن. ءبىر جىل ىستەپ, تاستايمىن دەگەنمىن. وسىلاي جۇرگەنىمە 14 جىل بولىپتى. قازىر ءبىزدىڭ شاكىرتتەردى بۇكىل قازاقستاندا تانيدى», دەيدى ماناس اعاي.
ماناس يسماعۇل ۇلىنىڭ ماماندىعى – سۋرەتشى, ءمۇسىنشى. قازىر وبلىستا كەمە مودەلدەۋ ىسىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەندەر دە – وسى سۋرەت, ەڭبەك ءپانى مۇعالىمدەرى. ويتكەنى بۇل ىسكە سىزبانى بىلەتىن, شەبەر ادام كەرەك. ءارى قاراي تەحنيكانىڭ ءتىلىن, ەلەكترونيكانى ءبىلۋ كەرەك. كەمە ۇلگىلەۋ ۇيىرمەسىنە ادەتتە وقۋشى بەسىنشى سىنىپتان, 9 جاسىنان باستاپ قاتىسادى. ءسويتىپ, مەكتەپ بىتىرگەنشە ءبىراز نارسەنى مەڭگەرىپ شىعادى. ارينە, بىردەن ۇيرەنىپ كەتۋ قيىن. ءارى قاۋىپتى دە. بالالار وتكىر, ۇشتى قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەيدى.
م.يسماعۇل ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كەمە جاساۋ – ۇلكەن عىلىم. جالپى, ءبىر نارسەنى جوبالاۋ – ونەركاسىپتىڭ, تەحنولوگيانىڭ باستاۋىندا تۇراتىن نارسە. بالالار وسى ۇيىرمەدە عىلىمنىڭ باسپالداقتارىنان وتەدى. كەمەنىڭ كورپۋسى, قوزعالتقىشى, باسقا دا دەتالدارى بار. اەروديناميكاسى بار. بالالار وزدەرى جاساعان كەمەلەرىمەن جارىسقا قاتىسادى. ءبىر ىسكە زەيىن قويىپ وتىرۋدى ۇيرەنەدى.
حالىقارالىق «NAVIGA» ۇيىمىنىڭ باعدارلاماسىندا مودەلدەۋ سپورتىنىڭ 48 ءتۇرى تىركەلگەن ەكەن. سونىڭ تەڭ جارتىسى قازاقستاندا دامىپ كەلەدى. ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا 12-13 ءتۇرى عانا قولعا الىنعان. ونىڭ سەبەبىن ۇستاز مودەلدەۋ سپورتىنىڭ قاراجاتتى كوپ تالاپ ەتەتىندىگىنەن كورەدى. «مەملەكەت قولىنان كەلگەنشە قولداپ جاتىر. ايتەۋىر ءبىزدى جارىستان قالدىرمايدى. جول اقىمىزدىڭ, تۇراتىن جەرىمىزدىڭ اقىسىن تولەيدى. بىراق ودان بولەك كەرەكتى جابدىعىمىزدى تۇگەندەپ الۋعا قىرۋار قاراجات كەرەك. مىسالى, قول باسىنداي كەمەگە ورناتىلاتىن مىنا اككۋمۋلياتوردىڭ بىرەۋىنىڭ قۇنىنا اۆتوكولىكتىڭ ءۇش اككۋمۋلياتورىن ساتىپ الۋعا بولادى. ساپاسىنا بايلانىستى 25 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ, 45 مىڭعا دەيىن بارادى», دەيدى ماناس اعاي.
ەسەپتەپ كورسە, سوڭعى 5 جىلدا ماناس اققوجين وسى ىسكە ءوز قالتاسىنان 1,5 ملن تەڭگەدەي قاراجات جۇمساپتى. ۇيىرمەگە قاجەتتى جۇردەك كەمەلەردىڭ كورپۋسىن بۇرىن ولار قىتايدان, ۋكراينادان 250-300 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الادى ەكەن. كەشەگى كوۆيد كەزىندە ماناس اعاي تاۋەكەل دەپ, سول كەمەلەردى ءوز قولىمەن جاساۋعا كىرىسىپتى. «قوستانايدا ءبىر قۇرداسىمنىڭ شەتەلدەن ساتىپ العان, كەرەمەت ءجۇرىپ جۇرگەن قايىعىن ءبىر كۇنگە سۇراپ الدىم. ءسويتىپ ونى بولشەكتەپ بۇزىپ, گيپستەن قالىبىن جاساپ الىپ كەلدىم», دەپ ەسكە الادى ۇستاز.
ارينە, ادەتتە زاۋىتتان شىعاتىن دەتالداردى ءوز قولىڭمەن, قاراپايىم شەبەرحانادا جاساۋ وڭاي ەمەس. وسى جولدا تالاي ەكسپەريمەنت بولدى. ۇشاق قاناتتارىن جاسايتىن جەڭىل, بىراق بولاتتان 5 ەسە مىقتى كەۆليار, اينەكماتا, كاربون دەگەندەر بولادى. مىنە, وسىنداي ماتەريالدان جاسالعان, ەرەكشە ادىسپەن سىرلانعان كەمەلەر بىردەن سۇرانىسقا يە بولىپتى. كەمە مودەلىنىڭ ونشاقتى ءتۇرى جاسالعان. «اۋەلى ءوزىمنىڭ بالالارىما جاسادىم. قالعانىن ساتتىم. قازىر ەلىمىزدەگى ۇيىرمەلەردىڭ تەڭ جارتىسىندا مەنىڭ قايىقتارىم ءجۇر» دەيدى ماناس اعاي ماقتانىشپەن. ويتكەنى قازاقستاندا مۇنداي ءوندىرىس جوق.
ءبىر قىزىعى, بۇل كەمەلەردى ماناس اققوجين 2023 جىلعا دەيىن ءوزى جاساسا, قازىر شاكىرتتەرى ۇيرەنىپ الىپتى. اسىرەسە ەراسىل ەسقارا ەسىمدى بالا ابدەن مەڭگەرىپ, بىلتىردان بەرى سول جاساپ جاتىر ەكەن. وسى كەزگە دەيىن تاپقان تابىسى 1 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن! بۇل – وتە نازىك, دالدىكتى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. كەمەنىڭ موتورى, رەگۋلياتورى, ءبارى سايكەس بولۋى كەرەك. ايتپەسە جانىپ كەتەدى.
«ەراسىلدىڭ بولاشاعىنان كوپ ءۇمىت كۇتەم. سۋدومودەل سپورتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپورت شەبەرى. ونىڭ ىزدەنىمپازدىعى, تاباندىلىعى تاڭعالدىرادى. بيىل مەكتەپ ءبىتىرىپ, ماحامبەت ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇستى. كوركەمسۋرەت جانە ەڭبەك ءپانى مۇعالىمى ماماندىعىن تاڭدادى. ەلەكترونيكانى بەس ساۋساقتاي مەڭگەرىپ الدى. رەسەيلىك, ۋكرايندىق مودەليستەرمەن تەڭ دارەجەدە سويلەسىپ وتىرادى. ءبىزدىڭ مودەليستەر اقىل سۇرايدى. بۇل بالالاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ كەرەك. بۇلار دايىن ماماندار عوي. مىسالى, مەن ءوزىم كەمەلەردى جاساپ بەرىپ, مەحانيك رەتىندە قاراپ وتىرام. ولارداي باسقارا المايمىن», دەيدى ۇستازى.
شىنىندا دا بالالار جاساعان «ويىنشىق» كەمەلەردىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 75 شاقىرىمعا دەيىن بارادى. 60-70 كم/ساعات جىلدامدىقپەن جۇيتكيتىن كەمەنى باسقارۋ وڭاي ەمەس. سۋ بەتىندە قۇيىن-پەرەن بولىپ كەلە جاتقان كەمەنى پۋلتپەن باسقارىپ, ءتۇرلى مانەۆر جاساۋ, جارىسا ءجۇرىپ قاقپالاردان وتكىزۋ, ءسويتىپ وزىپ كەلۋ ءۇشىن قانشا ەپتىلىك قاجەت. بۇرىن ولار ءوز قولىمەن جاساپ شىققان كەمەلەردىڭ سۋ بەتىندە جۇرگەنىنە قۋاناتىن. قازىر بالالار جەڭىستىڭ ءدامىن تاتقان. جانىپ تۇر.
بۇگىندە م.اققوجيننىڭ ۇيىرمەسىندە شاكىرتتەردىڭ بەسىنشى بۋىنى الماسىپ جاتىر. العاشقى تولقىن ىشىنەن وسى ماماندىقتى تاڭداپ, شەبەرلىك شىڭداپ جۇرگەندەرى دە بار كورىنەدى. جاقىندا ۇيىرمە جەتەكشىسى شاكىرتتەرىنىڭ اتا-انالارىن جيناپ: «كەمە مودەلدەۋ – سپورتزالدا جاتتىعۋ جاساپ الىپ, كۇشىڭدى كوبەيتىپ, جارىسقا قاتىسا بەرەتىن ويىن ەمەس. تەحنيكالىق جەتىستىك قاراجاتقا بايلانىستى. وسىعان دەيىن مەن ءوز قالتامنان ءبىراز قارجى شىعاردىم. ەندى سىزدەر دە قول ۇشىن بەرىڭىزدەر», دەپتى. «نەگە ءبىز سوڭعى جىلدارى تەك ءۇشىنشى ورىننان كوتەرىلە الماي كەلەمىز؟ بۇل ءبىزدىڭ شەبەرلىگىمىزدىڭ كەمدىگىنەن ەمەس, قاراجاتىمىزدىڭ ازدىعىنان بولىپ وتىر. مىسالى, ماشيناعا «جيگۋليدىڭ» موتورىن ورناتۋعا دا بولادى, قۋاتتى «مەرسەدەستىڭ» موتورىن قويۋعا دا بولادى. ونىڭ ءبارى قارجىعا, مۇمكىندىككە بايلانىستى», دەيدى ماناس اعاي.
ءبىر قاراعاندا ماناس اققوجيننىڭ اينالىسىپ جۇرگەن ءىسى بالانىڭ ويىنى سياقتى. بىراق مەملەكەت ءۇشىن ۇساق-تۇيەك نارسە بولماۋى كەرەك. سونىڭ ىشىندە جاس بۋىندى تەحنيكالىق سالاعا قىزىقتىراتىن مۇنداي ۇيىرمەلەردى قولداعان ءجون. م.اققوجين تەرەكتى اۋدانىندا وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق ورتالىعىن اشۋ, سونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق باعىتتىڭ اياسىن كەڭەيتۋ تۋرالى سوڭعى جىلدارى تالماي ايتىپ كەلەدى. «بۇل جەردە قازاقتىڭ نامىسى بار. بىزگە قاراپ, تۇتاس قازاقتى سىنايدى. بالالارىمىز ەشكىمنەن كەم بولماسىن دەپ ءجۇرمىز» دەۋدەن جالىقپايتىن ماناس يسماعۇل ۇلى شاكىرتتەرىن تەحنيكاعا باۋلىپ قانا قويماي, دومبىرا ۇيرەتىپ, ماحامبەتتىڭ جىرلارىن جاتتاتىپ جۇرەدى. اسىرەسە الىس ساپارلاردا, جول ۇستىندەگى ەرمەگى سول.
كەز كەلگەن ەلدىڭ دامۋى ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماندارعا بايلانىستى. ال سول مىقتى مامانداردى سالا بويىنشا جاستايىنان ىرىكتەپ, دايىنداۋدا مودەليزمنىڭ پايداسى شاش-ەتەكتەن عوي. «وسىنى مەملەكەت تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعاندار جەتە ءتۇسىنىپ, وسى سالاعا بەتىن بۇرسا عانا كۇللى دۇنيەگە تەحنولوگياسى مەن تەحنيكاسىن تاڭىپ وتىرعان جاپون, باتىس ەلدەرىمەن تەرەزە تەڭەستىرە الامىز. جەتكىلىكتى جاعداي جاسالسا, قازاق بالالارىنىڭ وراسان زور الەۋەتى بار. ەلىمىز عىلىمدى دامىتۋعا كوڭىل ءبولىپ, عىلىم جاسايتىن جانداردى تەز ارادا قامقورلىققا الۋى كەرەك. ايتپەسە, قازاقتىڭ اقىلدى بالالارى شەتەلدىڭ عىلىمى مەن ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتۋگە ءماجبۇر بولادى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
باتىس قازاقستان وبلىسى
