دەموگرافيانى جاقسارتاتىن باستامالار

كەيىنگى جىلدارى وڭ­تۇستىك كورەيادا با­لا تۋ كورسەتكىشى تو­مەن­­دەپ كەتكەن. ويتكەنى باس­پانا قىمبات. بالانى باعىپ-قا­عۋ شىعىندارى دا از ەمەس. سال­دارىنان جاستار مانساپ قۋىپ, ءسابيلى بولۋعا اسىقپايتىن كورىنەدى. وسىعان بايلانىستى بيلىك وتباسىن قۇ­رۋعا ىنتالاندىراتىن ارنايى باع­دارلامالاردى ىسكە قوسقان. ما­سەلەن, جالعىز­ىلىكتى جاندار اراسىندا كەز­دەسۋ ۇيىم­داس­تىرىلادى. ەگەر قا­رىم-قاتى­ناسىن جالعاستىراتىن بول­سا, ولارعا اقشا تولەيدى. بۇعان قو­سا باسپانا ساتىپ الۋ, ءۇي جالداپ­ تۇرۋعا دا قارجىلاي كومەك بار.

رەسەيدە دە بالا تۋ دەڭ­گەيى تومەندەگەندىكتەن, دەموگرا­فيا­لىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقسا­تىندا ەل ۇكىمەتى جاس وتباسىلارعا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ جاتىر. ءتىپتى كەي شارۋا قوجالىقتارى مەن كاسىپكەرلەر جۇمىسقا تەك جاس وتباسىلاردى قابىلدايدى. سونداي-اق دۋما دەپۋتاتتارى ۇزاقمەرزىمدى نەكە ءۇشىن ارنايى تولەمدەر ەنگىزۋدى ۇسىنىپتى.

شۆەتسيادا جاستاردى بالالى بولۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن نەمەرەلەرىن باعىپ وتىر­عان اتا-اجەلەرىنە مەملەكەت­تەن اقشالاي جاردەماقى تاعا­يىن­دالعان. وسىلايشا, جاس­تار ەڭبەك نارىعىندا قالىپ, الەۋ­مەتتىك قاجەتتىلىكتەرىن الاڭسىز وتەيدى. ءتيىستى زاڭ بيىل جازدا كۇ­شىنە ەنگەن. جاڭا ەرەجەگە ساي, اتا-انالارعا 45 كۇنگە دە­يىن اقىلى دەمالىسىن بالانىڭ زاڭدى قامقورشىسى ەمەس ادام­عا اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. جالعىزىلىكتى اتا-انالار ءبىر با­لاعا 480 كۇندىك اقىلى دەما­لىس­تىڭ 90 كۇنىن اۋدارا الادى. بۇگىندە 2 مىڭعا جۋىق شۆەد ازاماتى زاڭ ۇسىنعان مۇمكىندىكتى پايدالانعان.

شۆەتسيانىڭ الەۋمەتتىك ساق­تاندىرۋ اگەنتتىگى وكىلىنىڭ اي­تۋىنشا, جاڭا زاڭ اتا-انا­لاردىڭ جۇمىس پەن جەكە ءومىرى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى جاق­سارتۋعا, گەندەرلىك تەڭدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان.

«بۇل بۇكىل ەۋروپا ءۇشىن جاق­سى ۇلگى بولا الادى دەپ ويلايمىز. وسىلايشا, جاستاردى بالا­لى بولۋعا, سونداي-اق ەڭبەك نارى­عىندا قالىپ, بەلسەندى جۇ­مىس جۇرگىزۋگە ىنتالاندى­رۋ­عا بولا­دى», دەدى ەلدىڭ الەۋمەت­تىك قامتا­ماسىز ەتۋ ءمينيسترى اننا تەنە.

ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كەيىنگى 5 جىلدا اجىراسۋ كورسەتكىشى 48 پايىزعا ازايعان. بۇعان قو­سا سۇربويداقتار دا كوبەيدى. ۇلت­­تىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دە­رەگىنشە, بىلتىر رەسپۋبليكادا 120 مىڭ نەكە تىركەلگەن. وت­باسىن قۇرۋشىلار 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 6%-عا از. ۇي­لەنۋ­دى ەمەس, اۋەلى ءۇيلى بولۋدى ماقسات تۇتقان ەر-ازاماتتاردىڭ دەنى – 32-35 جاستا, بۇرىمدىلار 30-عا تاقاپ كۇيەۋگە شىعۋعا تىرىسادى. كوپشىلىگى جاس ۇلعايعان سا­يىن دەنساۋلىقتىڭ سىر بەرەتىنىنە نازار سالمايدى. سالدارىنان ەلى­مىزدە جاستار دەنساۋلىعى­نىڭ ال­سىزدىگىنەن, ەكولوگيانىڭ ناشار­لاۋىنان نارەستە سۇيە الماي جۇر­گەن اتا-انالار سانى كوبەيگەن.

بۇل ماسەلەنى شەشۋ ماقسا­تىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2021 جىلى «اڭسا­عان ءسابي» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى تاڭدا جوبا اياسىندا 21 مىڭ ايەلگە كومەك كورسەتىلگەن. كۆوتا العان 8 مىڭ ايەل ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ارقى­لى بالا كوتەرگەن. ناتيجەسىندە, 7 مىڭ­ع­ا جۋىق ءسابي دۇنيەگە كەل­دى. باس­تا­ما 2030 جىلعا دەيىن جال­عا­سادى. ويتكەنى مادەنيەت جانە اق­پا­رات مينيسترلىگىنىڭ زەرت­­تەۋى بو­يىنشا, ەرلى-زا­يىپ­تىلار­­­دىڭ 20%-ى بالا سۇيە الماعاندىق­تان اجىراسادى ەكەن. سونداي-اق شاڭىراقتىڭ شايقالۋىنا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, وپاسىزدىق, لۋدومانيا, ىشىمدىك پەن ناشاقورلىق سەبەپ بولىپ وتىر.