بىزدەگى زاڭدار قانداي؟

قازاقستان پرەزيدەنتi جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءىس-ارەكەتى مەن ونداعى ەڭبەك قاتىناستارىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن ساراپتامالىق سۇيەمەلدەۋدى ۇيىمداستىرۋ جايى ءسوز بولدى. بريفينگتە جۋرناليستەرگە زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى پرو­فەسسور, «ەۋرازيالىق قۇقىق قور­عاۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورى­نىڭ­ پرەزيدەنتى ەڭلىك نۇر­عاليەۆا وسىدان ءۇش جىل بۇرىن جوعا­رى ساناتتاعى زاڭگەرلەردىڭ قوعام­دىق قور قۇرعانىن ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتىق قو­عامدا ءجۇرىپ جاتقان جۇمىستاردا كوم­مەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ الەۋ­مەتتiك تاپسىرىستاردى جۇزەگە اسى­رۋ بارىسىندا تۋىندايتىن ماسە­لەلەردە, ونىڭ ىشىندە, ءاسi­رەسە, ولاردىڭ زاڭدارمەن رەت­تەلۋىن­دە قانداي ولقىلىقتار بار­لىعىن قاراپ, جاڭا زاڭدارعا قان­داي وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت­تىگىن ەكشەۋ وتە ماڭىزدى. وسى رەت­تە ۇەۇ-لارعا قوعامدىق سا­راپ­­­شى رەتiندە ساراپتاما بەرۋ­­­گە ات­سالىسىپ جۇرگەن قور مەم­­­­لەكەتتە ورىن العان قۇقىق قور­­عاۋ سالاسىنداعى وزگەرiستەر مەن وقي­عالاردى نازاردان تىس قال­دىر­ماي وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. «ەگەر دە وسى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردى رەتتەيتiن زاڭ­دار­دى ودان ءارى دامىتۋدىڭ جول­دارى قانداي, نە بولماسا ولار­دى ساراپتاي وتىرىپ, باسقا ەلدەر­دەگىدەن ايىرماشىلىعى قانشا­لىقتى دەپ سۇرايتىن بولساڭىزدار, تمد ەلدەرiنىڭ iشiندە بiزدiڭ قازاق­ستاننىڭ ۇكiمەتتiك ەمەس ۇيىمداردى قورعايتىن, ولاردىڭ قىزمەتiن جۇزەگە اسىراتىن زاڭدارىن ەڭ ليبە­رالدى دەپ ايتار ەدiم. بiرiن­شiدەن, ولار وزدەرi تiركەلگەن كەزiندە قانداي سالادا جۇمىس جاسايتىنىن كورسەتپەيدi. ال, حالىقارالىق تاجىريبەدە ولار وزدەرiنiڭ قانداي سالادا جۇمىس iستەيتiنiن كورسەتۋi مىندەتتى. ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلدە ۇەۇ-لار ءدال بۇگiنگi كۇنi قانداي دا بiر سالادا جۇمىس iستەگiسi كەلسە, سول سالاداعى كونكۋرسقا قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, ونى ۇتىپ الاتىن مۇمكىندىگى بار. بۇل دا ليبەرالدى تۇردە جاسالعان دەپ ايتا الار ەدiم», – دەدى ەڭلىك نۇرعاليەۆا. سونىمەن قاتار, ول ۇكiمەتتiك ەمەس ۇيىمداردىڭ مەملەكەتتiك ورگاندارعا قارجىلىق ەسەپ بەرمەي­تىنىنە توقتالىپ, ولاردىڭ تەك سالىق تۋرالى, ستاتيستيكالىق ەسەپ بەرۋمەن شەكتەلىپ, قارجىنى تيىن-تەبەنiنە دەيiن قاي جەرگە جۇم­ساعانى تۋرالى ەسەپ بەرمەسە, ەشقانداي قۇقىقتىق جاۋاپكەرشiلiككە تارتىلمايتىنىن ورتاعا سالدى. ارينە, بۇل ولاردى ەشكىم قاداعالامايدى دەگەن ءسوز ەمەس, الايدا, ءدال اقش, رەسەي­دەگi­دەي قاتاڭ تۇردە قارجىنى قاي­دا جۇمسايتىنىنا ەسەپ بەرۋدىڭ جوقتىعى دا زاڭنىڭ ليبەرالدى ەكەندىگىنىڭ كورسەتكىشى, دەگەن ويى­مەن ورتاقتاستى. كونكۋرسقا قاتى­سىپ, كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تولەنەتىن مىندەتتى اقشالاي جارنا الىنىپ تاستالعانىن, 2014 جىلى ەنگىزىلگەن ءتارتىپ بويىنشا ۇەۇ ءۇشىن تەندەرگە قاتىسۋ ۇدەرى­سىنىڭ وڭايلاندىرىلعانىن ايتا كەلىپ, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىنىڭ» ەلدە ون جىل بۇرىن قابىلدانعان «الەۋمەتتiك تاپ­سىرىستار تۋرالى» زاڭدى جەتiلدiرۋ ءۇشiن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرiستەر ەنگiزۋ تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىن جاساعانىن, ونىڭ قازىرگى كۇنى ورتالىق مەملەكەتتiك ورگانداردا قارالۋدا ەكەنىن جەتكىزدى. ە.نۇرعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاڭ جوباسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جاسالىپ, وندا حالىقارالىق دونورلاردىڭ قىزمەتiنە قاتىستى جاڭا شەكتەۋلەر بولمايدى, الايدا, زاڭنىڭ قانداي كۇيدە قابىلدانۋى پارلامەنت قابىرعاسىندا شەشىلەدى. جالپى, ەلىمىزدە 2014 جىلدىڭ قاراشا ايىندا حالىقارالىق دونورلاردىڭ تiزiمi كەڭەيتiلگەنى ەسىمىزدە. سون­دىقتان ۇكiمەتتiك ەمەس ۇيىمدار­دىڭ حالىقارالىق دونورلار ارقىلى قارجىلانۋ مۇمكىندىگى بار. تەك ولاردىڭ iسi مەملەكەتىمىزدىڭ جانە ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەسiنە قايشى كەلمەۋى ءتيىس, سولاي ەتكەن جاعدايدا عانا شەكتەۋ جاسالاتىنى دا بەلىگىلى. بريفينگ بارىسىندا شەشەن ۇەۇ-لار جۇمىسىن ناتيجەسىنە قاراي باعالاۋ كەرەكتىگىنە ءمان بەردى. الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزە­گە اسىرۋدا ۇكىمەت موينىنداعى جۇك­تى جەڭىلدەتىپ جۇرگەن مۇنداي ۇيىمدارعا دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ ماڭىزدى دەگەن, ول جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ ازاماتتىق قوعامنىڭ تىنىسىن اشا تۇسەتىنىنە ءۇمىت ارتتى. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».