سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«بۇل مۇددەلەر قاقتىعىسىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەبەبى بۇگىندە تەكسەرۋ كوميسسيالارى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قارجىلاندىرىلادى. ال بۇل جۇرگىزىلەتىن اۋديتتەردىڭ وبەكتيۆتىلىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ ماڭىزدى ءرولى ساقتالىپ قالادى. ماسەلەن, ءماسليحات دەپۋتاتتارى جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ءتيىستى اۋماقتىق دەپارتامەنتى باسشىلىعىنىڭ ەكى وكىلىن تاعايىنداي الادى. ولار جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى قورىتىندىنى جانە ءوڭىردىڭ وزەكتى پروبلەمالارى بويىنشا اۋديت قورىتىندىلارىن تىڭداۋعا, اۋديت جۇرگىزۋدىڭ جىل سايىنعى جوسپارىنا ءوز ۇسىنىستارىن ەنگىزۋگە قۇقىلى. جالپى, جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ وڭىرلىك دەپارتامەنتتەرىنىڭ ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن «جوعارى اۋديتورلىق پالاتا – پارلامەنت» مودەلى ارقىلى قۇرۋ جوسپارلاندى. سونداي-اق مەملەكەتتىك اۋديتور بىلىكتىلىگىن الۋعا ۇمىتكەر كانديداتتاردى بىرىڭعاي ەمتيحاننان وتكىزۋدى جاپ قۇزىرەتىنە بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن جاپ پورتالىنداعى ءباسپاسوز بايانىندا.
جاپ توراعاسى ءاليحان سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى باستاماعا قولداۋ بىلدىرگەنىن, بۇل ونىڭ تيىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن مالىمدەدى. قازىر مەملەكەتتىك اۋديت رەفورماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جول كارتاسى ازىرلەنىپ, تۋىنداعان زاڭنامالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەردى شەشۋ قولعا الىنعان.
ءادىلى كەرەك, وسى پروبلەمانى بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن التىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى كوتەرگەن ەدى. ماجىلىسمەندەر وڭىرلىك ءماسليحاتتاردىڭ جانىنداعى تەكسەرۋ كوميسسيالارى مەن قارجى مينيسترلىگىنە قاراستى اۋماقتىق ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتتەرى ءبىر-ءبىرىنىڭ قىزمەتىن قايتالايتىن قوسارلانعان قۇرىلىمدار ەكەنىن سىناپ, ولاردى وڭتايلاندىرۋدى ۇسىنعان ەدى.
جاپ-تىڭ وڭىرلىك تەكسەرۋ كوميسسيالارىن ءوز قاراماعىنا الۋى ولارعا قويىلىپ وتىرعان تالاپتى كۇشەيتىپ, قارجى سالاسىندا ءتارتىپ ورناتۋعا ىقپالىن تيگىزەتىنى. ال بۇدان مەملەكەت قازىناسى ۇتپاسا, ۇتىلمايتىنى انىق. سوندىقتان مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسىنىڭ رەفورماسى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرىپ, ءتيىمدى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس ەكەنى ءسوزسىز. ايتسە دە الداعى ۋاقىتتا ەكى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ وڭىرلەردىڭ قارجى سالاسىندا زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلايتىن قۇرىلىمدارى – جاپ-تىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتى جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتى قاتار قىزمەت اتقاراتىنى ويلاندىرماي قويمايدى.
پرەزيدەنتتىڭ 2019 جىلعى جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر سانى 2021 جىلى 15 پايىزعا قىسقارتىلعانى ءمالىم. بىراق «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدى» دەگەندەي, بىرقاتار سالادا مينيسترلىكتەر مەن وڭىرلىك اكىمدىكتەردىڭ قىزمەت بابىندا ءبىر-بىرىمەن جاعالاسىپ جۇرەتىن شەنەۋنىكتەرى ءالى دە از ەمەس. وسى ورايدا قوعامدا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى, ياعني ءبىرتۇتاس اتقارۋشى بيلىك بولىپ سانالاتىنىنا قاراماستان, مينيسترلىكتەردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىن قۇرىپ, ولارعا باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن بەرگەنى, ال ولار وڭىرلىك باسقارمالاردىڭ قىزمەتىن قايتالايتىنى سىنالىپ ءجۇر. مىسالى, وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, ۆەتەريناريا, جەر قاتىناستارى جانە جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارمالارى بار بولعاندىقتان, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق ينسپەكتسيالارىنىڭ قانشالىقتى قاجەتى بار؟ ەگەر اتالعان اۋماقتىق ينسپەكتسيالاردىڭ قىزمەتى ءتيىمدى بولسا, وندا ولار وسىعان دەيىن شارۋالاردىڭ جانايقايىن شىعارىپ كەلگەن سۋبسيديا ءبولۋ ىسىندە نەگە ءتارتىپ ورناتپاعان؟
وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارمالارى مەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسيالارى دا ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن قىزمەتتەردى اتقارادى دەگەن سىن ايتىلىپ ءجۇر.
وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ ءبىلىم باسقارمالارى باردا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ وڭىرلەردەگى ءبىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار؟ ولار ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە ۇلەس قوسىپ جارىتتى ما؟ ايتالىق, جەرگىلىكتى مەكتەپتەردى اتتەستاتتاۋ ولار بەرەتىن ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرا الدى ما؟ اقتوبە, تۇركىستان, قىزىلوردا وبلىستارىنداعى ءبىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورلارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارىنان پارا الۋ كەزىندە ۇستالىپ, سوتتالعاندىعىنان ساباق الىندى ما؟ شىنتۋايتىندا, كەيىنگى جىلدارى ءبىلىم سالاسىندا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەرگە مەكتەپتەردى اتتەستاتتاۋ مەن ءارتۇرلى تەكسەرۋ ارقىلى ەمەس, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ جانە پەداگوگتەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋ سياقتى جۇيەلىك شارالاردى قولدانۋ ارقىلى عانا جول اشىلعانى ءسوزسىز.
وبلىستىق اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارى مەن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارمالارى ازداي, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىن قۇرۋ قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋىنداعان؟
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىرعان ۇكىمەت مەملەكەتتىك ورگانداردى ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ ماسەلەسىنە تاعى ءبىر نازار اۋدارىپ, ءتيىستى تالداۋ جۇرگىزىپ كورسە, ارتىق بولماس ەدى.
