ەڭ العاش «اپامنىڭ استاۋى» ارقىلى قول بۇلعاعان بالاڭ ارماندار ەسەيە كەلە «قار قىزى» بولىپ شاقىردى. «اۋىل حيكايالارىنىڭ» ىشىنە تاڭىرقاي كىرىپ, سول زارقۇمار اتا, يعاڭ, بيعاڭ مەن نينا اپايلار سىندى اۋىلدىڭ سان الۋان مىنەزدى اڭعال دا اقجارقىن ادامدارىنىڭ بوياماسىز ومىرلەرىن ءوزىمىز دە كەشىپ جۇرگەندەي اسەرلەنىپ, كىتاپتىڭ سوڭعى بەتىن ەرەكشە تەبىرەنىسپەن جاپقانىمىز ءالى ەستە. كەي ساتتەرى قالانىڭ ءبىرسارىندى قىتىمىر تىرلىگىنەن جالىعىپ, اۋىلدى اڭساپ, اتا-اجەمىزدى ساعىنعان كەزدە دە كوكىرەگىمىزگە تۇنعان سارى ساعىنىشتى سۇلۋ سىرلى سۋرەتكەرگە, قالامگەردىڭ «اۋىل حيكايالارىنا» ورالۋ ارقىلى باساتىنبىز. مىنە, وسىلاي, سۋرەتكەردىڭ ءار تۋىندىسىن قولىمىزعا الىپ, ءوزىمىز دە سول شىعارما كەيىپكەرلەرىمەن بىرگە ءومىر كەشىپ, بىرگە قۋانىپ, بىرگە مۇڭايعانبىز. شىعارمالارىنىڭ شىنايىلىعىنان بولار, شىعىستىڭ تالعامپاز تابيعاتى, كەربەز التايى مەن ماڭعاز مۇزتاۋى ومىرباقي سول ايماقتا عۇمىر كەشكەندەي تانىس بولىپ العانى. شىرايلى شىڭعىستاي جەرىن كوزبەن كورمەسەك تە, قاسيەتتى توپىراققا تابانىمىز تيمەسە دە, سۇلۋلىعىنا تامسانىپ, اسەمدىگىنە باس يەر ەكىنشى تۋعان جەرىمىزگە اينالىپ ۇلگەرگەنى قاشان. مىنە, وسى ارمان ءبىزدى تالاي مارتە شىعىسقا باعىت بۇرعىزىپ, شىڭعىستايعا شاقىرعانى...
ايتپەسە ءور التاي مەن ماڭعاز مۇزتاۋ تۋرالى تالاي قالامگەر جازدى عوي. بىراق نە قۇدىرەت ەكەن, ءدال وراعاڭ شىعارمالارىنداي ەستە قالىپ, جادىمىزدا جاتتالعانى سيرەك. ويتكەنى وراعاڭ قارا سوزبەن جىرلادى. اق ولەڭ بولىپ توگىلىپ كەتە بەرەتىن ستيل دارالىعى ونى ۇنەمى جۇرەكتەرگە جاقىن ەتەتىن. ەسىڭىزدە مە, شەرحان مۇرتازانىڭ «ورالحان ەسكە تۇسكەندەگى ەلەس پەن ويلار» دەگەن ايگىلى ەستەلىك-ەسسەسى بار عوي. سونداعى مىنا ءبىر جولداردى ەسكە ءتۇسىرىپ كورىڭىزشى: «لەنينشىل جاسقا» قىزمەتكە جاڭادان كەلگەن ورالحاندى مويىنقۇمعا كومانديروۆكاعا جىبەردىم. ورالحان سول ساپاردان ءبىراز جىل كەيىن «قۇم مىنەزى» دەگەن پوۆەست جازدى. مىنە, جازۋ! جازساڭ – وسىلاي جاز. ايتپەسە, كىناسى جوق اق قاعازدى شيمايلاپ, بىلعاما. ون كۇندىك ساپاردا بۇرىن ءوزى كورىپ-بىلمەگەن جەردىڭ تامىرىن باسىپ, سول قۇمداعى ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىن, پسيحولوگياسىن, تۇرمىسىن, ءجۇرىس-تۇرىسىن, ەڭ باستىسى, جانىن ۇعىپ-ءبىلۋ جاراتىلىستان دارىن يەسىنە عانا دارىعان. ايتپەسە سول قۇمدا مەن دە تالاي رەت بولدىم عوي. ءيا, كادىمگى بۇيىعى بۇعىپ جاتقان بۇيرا قۇم. سەكسەۋىلى, ءشوبى, قويانى, قىرعاۋىلى. شوپان ءۇيى, قويى, ءيتى, ت.ب. ال ورالحاننىڭ كوزىمەن قاراعاندا, مەن بۇل قۇمدى ولكەنى تۇڭعىش رەت كورگەندەيمىن. قۇمعا جان بىتكەن. قۇمعا مىنەز بىتكەن. قۇم موماقان ەكەن. قۇمدا دا قۋانىش, قۇمدا دا مۇڭ بولادى ەكەن. ادەبيەت پەن اۋەن – ەگىز. اۋەنى جوق, جۇرەگىندە جىرى, مۋزىكاسى جوق ادەبيەت – كوركەم ادەبيەت ەمەس».
مىنە, ءدوپ ءسوز, تۋرا باعا! ورالحاننىڭ ءستيلى سوناۋ انتيكا ءداۋىرىنىڭ الىپتارى: ەسحيل, سوفوكل, ەۆريپيدتەردىڭ, بەرگىسى ۋ.شەكسپير, م.اۋەزوۆ, ع.مۇسىرەپوۆتىڭ قارا ولەڭمەن ءورىلىپ كەتە بەرەر جازۋ ورنەگىمەن ارنالاس. ايتار ويىن اق ولەڭمەن توگىلتەر جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, بەيىمبەت مايلين ۇنىمەن وزەكتەس. نەگىزگى باستاۋىن دا سول ارنادان الادى. جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ قۇنارلى كوركەم ءتىلى مەن كەيىپكەرىنىڭ پسيحولوگيالىق كۇيىن بەرۋدەگى سۇڭعىلالىعىنىڭ ءيسى ورالحان بوكەي تۋىندىلارىنان دا اڭقىپ سەزىلىپ تۇرسا, بەيىمبەت ءمايليننىڭ جازۋشى شىعارماشىلىعىنا بەلگىلى دارەجەدە اسەرى بولعاندىعىن قالامگەر قولتاڭباسىنان اڭعارۋ قيىن ەمەس. قوس جازۋشىنىڭ كەيىپكەر سومداۋداعى جانە ونى اشۋداعى ۇقساستىقتارىمەن قوسا, كەيىپكەرلەرىنىڭ ءسوز باستاۋلارىنان دا ۇندەستىكتى كورۋگە بولادى. ماسەلەن, بەيىمبەت ءمايليننىڭ «شۇعانىڭ بەلگىسى» اڭگىمەسىندەگى كەكسە جولاۋشىنىڭ ء«سىز بىلمەيتىن شىعارسىز, جاس بولدىڭىزدار عوي» دەيتىن سويلەمى مەن ورالحاننىڭ ء«سىز بىلەسىز بە, ءاي, قايدام, ءسىز بىلمەيتىن شىعارسىز» دەپ كەلەتىن تىركەستەر – ب.ءمايليننىڭ و.بوكەيگە رۋحاني اسەرىنىڭ ايعاعى. سول سەكىلدى ەكى جازۋشىنىڭ كەيىپكەر ءىس-ارەكەتى ارقىلى ونىڭ پسيحولوگياسىن بەرۋلەرىندە دە كوپتەگەن ۇقساستىق بار.
ورالحاننىڭ كەيىپكەرلەرى كىتاپتىڭ قىزىل سوزىنە بارماي, ارتىق سويلەپ, جاساندى ءدىلمارسىماي, ءومىردىڭ وزىندەي قاراپايىم دا شىنايى ءتىل تابىسادى. وقيعا اۋانىنا قاراي اڭگىمە وربىتەدى. ماسەلەن, «قاسقىر ۇلىعان تۇندە» اتالاتىن حيكاياتىنداعى قىز بەن جىگىتتىڭ مىنا ءبىر اڭگىمە ءوربىتۋ ءادىسىن الىپ قارايىقشى. التايدىڭ ايازدى قىسىندا سۋىق اۆتوبۋستا توڭىپ وتىرعان نۇرلان مەن اراي ەسىمدى جاس جولاۋشىنىڭ ديالوگى مىناداي:
«...مەنىڭ وسىنداي مۇشكىل ءحالىمدى سەزدى مە, قىز:
– پيما كيىپ شىقپاعان ەكەنسىز, – دەدى.
– سول قۇرعىرىڭ جوق قوي.
– نە؟ اقشا ما, پيما ما؟
– ەكەۋى دە.
– تۇرمەدەن بوساپ شىعىپ پا ەدىڭىز؟ – ازىلدەدى مە, شىنى ما, ايىرا المادىم...
– ءا, تۇسىنىكتى. بۇدان بىلاي ەسىڭىزدە بولسىن, التاي – الماتى ەمەس, قاتال».
اڭگىمە وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدى. وقىپ وتىرىپ ءارى جاعدايعا قانىعاسىز ءارى قىزىق سۇراق پەن قىزىق جاۋاپقا ەرىكسىز جىمياسىز. ەكەۋارا ءوربيتىن ديالوگتىڭ تولىمسىز فورماعا قۇرىلعانىنا قاراماستان, ءبارى ورنىندا, اڭگىمە دە, ءسوز دە ماعىناسىن جوعالتپاعان. كۇندەلىكتى سويلەسۋدى بەرگەن ديالوگتەرى اۋىزەكى سويلەۋ تىلىنە ءتان سوزدەرمەن, رەتىنە قاراي كوبىنەسە قىسقا, شاعىن سويلەمدەرمەن كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە التايدىڭ سارشۇناق ايازىندا دىردەك قاعىپ, بەرەكەلەرى قاشىپ وتىرعان ادامداردىڭ بۇل ءسوز ساپتاسى ەشقانداي اسىرەلەۋ, قوسپاسىز نانىمدى شىققان. ءسوز وقيعا اتموسفەراسىن كوز الدىڭىزعا كەلتىرەدى.
جالپى, ورالحان بوكەي قولتاڭباسى ءتىل قۇنارىمەن, ءسوز ساپتاۋ ەرەكشەلىگىمەن عانا دارالانبايدى, ورالحان الەمى وقيعا دامىتۋ ديناميكاسى مەن سيۋجەت قۇرۋداعى وقيعا سونىلىعىمەن, كەيىپكەر سومداۋداعى تانىم تەرەڭدىگىمەن دە ايرىقشا ەستە قالادى. جازۋشىنىڭ ءار كەيىپكەرى – وزىنشە ءبىر جۇمباق كەڭىستىك. ال ورالحاننىڭ ءوزى – كىلتى ءالى تابىلماعان وقشاۋ الەم, ءتۇپسىز تەرەڭ تۇڭعيىق. ءبىز ءسىزدى ىزدەپ ءجۇرمىز...
