دەموكراتيانى نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام

كەشە «دۋمان» قوناق ۇيىندە ورنالاسقان ءباسپاسوز ورتالىعىندا پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ءوتۋىن بايقاۋعا امەريكا قۇراما شتاتتارىنان كەلگەن ساراپشى ريچارد ۆاينتس, حالىقارالىق «سالىقتار جانە ينۆەستيتسيالار» ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى دەنيەل ۆيتت جانە ساراپشى ۆلاد سوكور جۋرناليس­تەر الدىنا كەلىپ, ءوز بايقاۋلارىنىڭ قورىتىندىسىن جاريالادى. الدىمەن ءسوز العان د.ۆيتت  ءوزىنىڭ قازاق­ستانداعى سايلاۋلارعا وسىمەن بەسىنشى رەت بايقاۋشى بولىپ كەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ودان ءارى ارىپتەستەرىنىڭ كەلىسىمىمەن وزدەرى جاساپ, ءبارى دە قول قويعان قورىتىندىنى ءمالىم ەتتى. وندا وزدەرىنىڭ استانا قالاسى مەن اقمولا وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان 31 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولىپ, بايقاۋ جۇرگىزگەنى ايتىلعان. سونداي-اق, ەكى ۋچاسكەدەگى سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن ساناۋدى دا باقىلاپتى. ءبىز بولعان 33 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ بارىندە دە داۋىس بەرۋ پروتسەسىندە جوعارى دەڭگەيدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق, بىرىزدىلىك جانە مولدىرلىك بولدى. ەكى ۋچاسكەدە عانا سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا كەمىستىك ايتىلدى, بىراق ول ەسكەرتپەلەر سول جەردە, بىردەن تۇزەتىلدى. قازاقستان ازاماتتارى داۋىس بەرۋگە ەرتە كەلۋدى داستۇرگە اينالدىرعان ەكەن, سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ۇلكەن كەزەكتەر پايدا بولدى. الايدا, سايلاۋ كوميسسيالارى مۇنداي اۋىرتپالىقتى ابىرويمەن ەڭسەرە ءبىلدى. قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ داۋىس بەرۋگە جاپپاي كەلۋىنىڭ ءمانىسى – پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىممەن بايلانىس­تى ەكەنى كورىنىپ تۇردى. ونىڭ ەلدەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ساياساتىن قازاقستان حالقى جاپپاي قولدايتىنى ءبىلىندى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ءوزى قايتا سايلانۋ ناۋقانىن جۇرگىزگەن جوق. سوندىقتان ونىڭ قارسىلاستارى بولعان باسقا ەكى كانديداتقا قىسىم جاسالدى دەپ ايتۋ قيىن. ولار وزدەرىنىڭ ساياسي ناۋقاندارىن ەش كەدەرگىسىز, باق قىزمەتىن كەڭىنەن قولدانا وتىرىپ جۇرگىزە الدى. ءوزى تاراپىنان نازارباەۆ سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ ورنىنا ەلدى باسقارۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ورىنداي وتىرىپ, ناقتى جۇمىستار اتقاردى. مۇندايدا ءىس باسىنداعى كوشباسشىلار قىزمەت بابىن وزدەرىنىڭ پايداسى ءۇشىن شەبەر پايدالانادى. ال نازارباەۆقا ونىڭ كەرەگى بولعان جوق, ويتكەنى, ونىڭ ءىسىن سايلاۋشىلاردىڭ قولداۋ رەيتينگى تىم جوعارى. وسى سايلاۋ بارىسىندا قازاقستاندىق تاۋەلسىز ۇيىمدار ورتالىق سايلاۋ كو­ميسسياسىنىڭ كەلىسىمىمەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن باقىلاۋعا وزدەرىنىڭ بايقاۋ­شىلارىن تارتا الدى. اقپاراتتار الماسۋ جانە سايلاۋشىلارمەن بايلانىس جاساۋ ءۇشىن ينتەرنەت-پورتالدار قۇرىلدى. ۇەۇ تاراپىنان بايقاۋشىلاردىڭ بولۋى داۋىس بەرۋ مەن بيۋللەتەندەردى ساناۋدىڭ مولدىرلىگىن قامتاماسىز ەتتى. قازاقستاندىق سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە بەلسەندىلىكپەن قاتىسۋىنىڭ سەبەبى ۇلتتىق كونسەنسۋسقا قول جەتكىزىلگەننىڭ بەل­گىسى دەپ ايتۋعا بولادى.  پرەزيدەنت نازار­باەۆ باسقارعان جىلداردا الىس-جاقىندا حالىقارالىق نەشە ءتۇرلى پروبلەمالار بولىپ جاتسا دا قازاقستاندىقتار بولاشاق ومىرگە سەنىممەن قارايتىن جاعدايعا جەتتى. قازاقستانداعى ەتنوستىق ورىستاردىڭ نەگىزگى بولىگى وزدەرىن وسى ۇلتتىق كونسەنسۋستىڭ ءبىر بولشەگىمىز دەپ سانايدى. سونىمەن بىرگە, مەملەكەت پەن ساياسي ينستيتۋتتار  قاتار دامىپ كەلەدى. ال ەلدى جاڭا بەلەستەرگە جەتكىزۋدى كوزدەيتىن جاڭعىرتۋ رەفورمالارى مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ باسقارۋىمەن جۇرەدى. جالپى ايتقاندا, ءبىز بۇل سايلاۋدى قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق رەسىمدەردى نىعايتۋ جولىنداعى تاعى ءبىر قادامى دەپ سانايمىز. ول قازاقستاننىڭ دەموكراتيانىڭ وكىلەتتى ينستيتۋتتارىن قۇرۋ مەن جەتىلدىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادامى بولدى. سايىپ كەلگەندە, تەك قازاقستان حالقى مەن ونىڭ دەموكراتيالىق كوشباسشىلىعى عانا ەلدەگى ينستيتۋتتىق ترانسفورماتسيانىڭ قارقىنىن انىقتايدى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».