شەتەلدەن شيپا ىزدەۋ – وتاندىق مەديتسيناعا سىن

مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنا شاعىم كوبەيدى

قوعامدىق ساياسات ينستيتۋ­تى­نىڭ زەرتتەۋى كورسەتكەندەي, وتان­دىق مەديتسينالىق قىز­مەت­تەر­دىڭ ساپاسىنا شاعىم ايتار­لىق­تاي وسكەن. كەيىنگى 5 جىل ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە شاعىمدار سانى 60,8%-عا ارتىپ, 7,7 مىڭعا جەتكەن. جۋىردا عانا جاسالعان زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, ءاربىر ءتورتىنشى تۇرعىن مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە نەمەسە قىزمەتكەرلەردىڭ ۇستىنەن ارىزدانعان ەكەن. ونىڭ ىشىندە ساپاسىز كورسەتىلگەن مەديتسينالىق كومەككە شاعىمدانۋشىلار – 32,5%, قابىلداۋدى ۇزاق كۇتۋ – 22,2%, ەمدەۋدەن نەگىزسىز باس تارتۋ – 16,3%, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى تارا­پىنان دورەكىلىك – 15,2% جانە قاتە دياگنوز قويۋ 12,5%-دى قۇراپ وتىر. ال Stada Health Report 2024 حالىقارالىق زەرت­تەۋىنىڭ دەرەكتەرىندە ءبىزدىڭ ەل دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جۇيە­سىنە نارا­زىلىق دەڭگەيى بويىنشا 23 ەلدىڭ اراسىندا ەكىنشى ورىندا تۇر. دەمەك تۇر­عىنداردىڭ 67%-ى – مەديتسينالىق قىزمەتكە نارازىلىقتارىن بىلدىرەدى دەگەن ءسوز. بۇل ءبىر جىل ىشىندە مەديتسينا مەكەمەلەرى مەن ماماندارىنا دەگەن ارىز-شاعىمنىڭ 10 پايىزعا وسكەنىن كورسەتىپ بەرەدى. 

سونىڭ ىشىندە ءولىم-ءجىتىم كورسەت­كىشى ءوسىپ وتىرعان ون­كولو­گيالىق ناۋقاستار دا وتاندىق مەديتسينادان كۇدەر ءۇزىپ, شەتەلدىك دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە ءجيى جۇگىنە باستادى. «بىرەۋگە مال, بىرەۋگە جان قايعى» دەگەندەي, ناۋقاستار دەرتىنە داۋا ىزدەۋدىڭ امالىن تاپپاي جۇرگەندە الدەبىرەۋلەر سولاردىڭ ارقاسىندا قاراجات تابۋعا كوشتى. ماسەلەن, بلوگەرلەر شەتەلدە ەم الۋعا جينالعان قاراجاتتان وزىنە پايىزدىق ۇلەسىن الىپ, پايدا كورە باس­تادى. «اڭقاۋ ەلگە – ارامزا مولدا» بولعان ەندى بىرەۋلەر ناۋقاستاردىڭ اتىن جامىلىپ, الاياقتىق جاساپ جاتىر. ەمىنە بولا ەل كەزگەن ناۋ­قاس­تاردىڭ مۇنداي مۇشكىل ءحالى مەديتسينالىق مەكەمەدەگى قىز­مەت ساپاسىنىڭ تومەندىگى مەن دارى­گەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە كەلىپ تىرەلەتىنى دە بەلگىلى. قول جەتكىزبەيتىن جولداما, كەلىپ بولمايتىن كەزەك, بىتپەيتىن اناليز, مامان جەتىسپەۋشىلىگى, قالا بەردى قاجەتتى قۇرىلعىلاردىڭ ءجيى ىستەن شىعۋى مەن بارماق باستى, كوز قىس­تى ارەكەتتەر الدىنان كەسە-كول­دەنەڭ شىعاتىنى ءجيى ايتىلادى.

ەلدەگى قاتەرلى ىسىك كوپ جاع­دايدا ءۇشىنشى نەمەسە ءتورتىن­شى كەزەڭدە انىقتالادى. بۇل ون­كولوگيانىڭ ەرتە دياگنوستيكا­سىنىڭ دەڭگەيى وتە تومەن ەكەنىن كورسەتەدى. ءماجىلىس دە­پۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, مامموگرافتاردىڭ 40 پايى­زى, ەندوسكوپتاردىڭ 47 پايىزى – ەسكى, ال ساۋلەمەن ەمدەۋ تەك قانا 37 پايىزدى قۇرايدى. بۇل ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى اۋرۋ­مەن كۇرەستە قارجى كوزىن ۇنەم­دەۋ مينيسترلىكتىڭ قاجەتسىز قاۋلى­لارىن قىسقارتۋدان باستالۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.

«ەڭ الدىمەن وزدەرىنىڭ حاتتا­مالا­رىن قايتا قاراۋى كەرەك. ويتكەنى بىزدە كەرەك ەمەس قاپ­تاعان اناليز كوپ. پورتالعا قويار كەزدە اناليز تاپسىرادى, بارعاندا – تاعى اناليز, جاتقاندا – تاعى اناليز. ونىڭ ءبارى اقشا ەمەس پە؟ ءبىز اقشانى ءتيىمسىز قاراس­تىرىلعان باعىتتاردان الۋى­مىز كەرەك. ءدارى-دارمەكتىڭ قىم­بات باعاسىن تومەندەتىپ, كەرەك ەمەس زەرتتەۋلەردى ازايتىپ, مي­نيسترلىكتىڭ ىشىندەگى قاجەت ەمەس شى­عىنداردى دا قىسقارتۋى­مىز قاجەت. سول ارقىلى جارتى تريلليون تەڭگەگە دەيىن اقشا تابۋعا بولادى», دەيدى ا.اي­ماعامبەتوۆ.

بەلگىلى حيرۋرگ, ترانسپلانتولوگ جاقسىلىق دوسقاليەۆ ناۋ­قاس­تاردىڭ دياگنوزىن ءدوپ باسۋدا دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى ەمەس, قۇرال-جابدىقتىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جەت­كىزدى. مىسالى, كەيبىر اۋرۋلاردىڭ دياگنوستيكاسىن انىقتاۋعا كۇردەلى زەرتتەۋ جۇر­گىزۋ قاجەت.

ء«بىزدىڭ ەلدە ىسىككە بايلانىس­تى بىرنەشە ماقساتتى تەراپيا جاساۋعا بولادى. الايدا كەيبىر ىسىك­تەرگە زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە مۇم­كىن­دىك جوق. سوندىقتان ناۋقاس­تار قۇرال-جابدىعى, ونكولوگيا سا­لاسىنداعى قىزمەتى جاقسى دامى­عان تۇركياعا بارعاندى قۇپ كورەدى. كەيبىر اۋرۋ تۇرلەرىنە كومەك كورسەتە الماي قينالاتىن ساتتەر بولادى. سەبەبى بۇعان قاجەتتى امە­­ريكادان الىناتىن ءدارىنىڭ ءبىر قۇتىسى ميلليون دوللار تۇرادى. بۇعان قوسا ءبىزدىڭ ترانسپلانتولوگيا سالاسىندا دونور تاپشىلىعى بار. سول ءۇشىن ناۋقاستار ءۇندىستان, بەلارۋس, تۇركياعا بارادى», دەيدى ول.

ال ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرى­موۆا ونكو­لوگيالىق ناۋقاس­تاردىڭ اراسىندا دياگنوستيكالىق زەرتتەۋ مەن ەمدەلۋدە اقىلى قىز­­مەت­­كە جۇ­گىنۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر­­عاندار بار ەكەنىن العا تارتتى.

«ناۋقاستاردىڭ كوبى ۋاق­تىلى ءارى تولىققاندى ەم الا المايدى. ونسىز دا قۇندى ۋاقىتتى جوعالتادى. زاڭدى تۇردە تەگىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى الۋعا تابالدىرىق توزدىرادى», دەيدى دەپۋتات.

سونىمەن قاتار بۇكىل الەمدە يممۋندىق تەراپيانىڭ زاماناۋي ءدارى-دارمەكتەرى قول­دانىلادى. ونىڭ ارتىق­شىلىعى سوندا – ۋىتى از, پاتسيەنتتەر وڭاي توزەدى, 8 جىلعا دەيىن ءومىر ءسۇرۋ, تاۋلىك بويى اۋرۋحانادا بولۋدىڭ قاجەتى جوق. ال بىزدە تىركەلگەن تەك 3 ءدا­رى-دارمەك يممۋنوتەراپيا ەمى­نە قولدانىلادى. دەپۋتاتتىڭ سو­زىنشە, وسى سەبەپتەن دە دەرتىنىڭ ەمىن وتاندىق مەديتسينادان ىزدەۋ­گە جۇرەكسىنەتىندەر كوبەيىپ كەلەدى.

ساۋلەلىك تەراپيا اپپاراتتارىنىڭ 50%-ى ەسكىرگەن

2022 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدى جاقسارتۋدا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. ەكى جىل بۇرىن ونكولوگيالىق قىزمەتتىڭ 250-دەن استام مامانى قايتا وقىتۋدان وتسە, ونىڭ 95-ءى يزرايل, گەرمانيا, نيدەرلاندتا ءبىلىمىن شىڭداپ كەلگەن. ال بيىل استانادا ورتا ازيا مەن تمد-دا تەڭدەسى جوق ۇلتتىق ونكولوگيالىق ورتالىق اشىلماق. مۇنداعى مامانداردىڭ بارلىعى بىرنەشە جىل شەتەلدە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, عيمارات ءىشى تولىقتاي سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي قۇرال-جابدىققا تولتىرىلعانى ايتىلادى. دەمەك مەملەكەت ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ مەن ەمدەۋ ىسىندە قاراجات بولۋدەن كەندە قالىپ جاتقان جوق. الايدا جىلىنا ونكولوگيالىق ەسەپكە قوسىلعان ناۋقاستىڭ جارتىسىنداي ادام جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسادى.
بىلتىر دەنساۋلىق سالاسىنا قاتىستى وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا حالىقتىڭ دەنى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانبايدى, جىل سايىنعى تەكسەرىستەن ءوتۋدى قاپەرگە المايدى, ەكولوگيانىڭ تيگىزىپ جاتقان زاردابى كوپ ەكەنى ايتىلدى. بۇدان باسقا, سول كەزدەگى ۆەدومستۆو باسشىسى اجار عينيات قولدا بار ساۋلەلىك تەراپيا اپپاراتتارىنىڭ پاركى 50% ەسكىرگەنىن جەتكىزگەن. مىسالى, اتىراۋ وبلىسىندا 1968 جىلى شىققان اپپارات قولدانىلادى. باتىس قازاقستان, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ, قىزىلوردا وبلىستارىندا اپپاراتتار جوق. وڭىرلەردى دياگنوستيكالىق جانە زەرتحانالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءالسىز دەڭگەيى ساقتالىپ وتىر. اقمولا, قوستاناي, قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ ونكولوگيالىق ورتالىقتارىندا كت جانە مرت اپپاراتتارى جوق. ءتيىستى اپپاراتۋرانىڭ بولماۋىنا بايلانىستى حيرۋرگيالىق ەمدەۋ (لاپاروسكوپيالىق, ينتەرۆەنتسيالىق) مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ەكەنى دە سول جيىندا ءمالىم بولعان. ونكولوگيالىق ورتالىقتار عيماراتتارىنىڭ جارتىسى راديولوگيالىق جانە وپەراتسيالىق-رەانيماتسيالىق جابدىقتاردى ورناتۋ ءۇشىن زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى. ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە كادر تاپشىلىعى بار. دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدە مامانداردى, ونىڭ ىشىندە فيزيكتەر, حيميكتەر مەن مەديتسينا سالاسىنداعى ينجەنەرلەردى وقىتۋ جانە دايارلاۋ قاجەت. عىلىمي بازاسى جەتكىلىكسىز دامىعان, قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى عىلىمي ازىرلەمەلەرى از وتاندىق مەديتسينا قىزمەتتىڭ ءالسىز دەڭگەيىن, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ پاتسيەنتتەرگە جانە ولاردىڭ تۋىستارىنا دەگەن ەمپاتياسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءدارى-دارمەكتەردى ادەتتەگى قولمەن وسىرەتىنىن اتاپ وتىلگەنى دە ەستە. شەتەلدە 90-جىلداردىڭ وزىندە دارىلىك زاتتاردى ورتالىقتاندىرىلعان وسىرۋگە ارنالعان جابدىقتارى بار ارنايى كابينەتتەر پايدالانىلعان. وكىنىشكە قاراي, بىزدە قازىر ەلورداداعى ونكولوگيالىق ورتالىقتا وسىنداي ءبىر عانا اۆتوماتتاندىرىلعان كابينەت جۇمىس ىستەيدى ەكەن.

حاتتاماعا «بايلانعان» دارىگەرلەر

قۇرال-جابدىقتى قويشى, مەديتسينا سالاسىنداعى حاتتاما­عا بولا جاقىننان ايىرىلىپ, اجالىنان بۇرىن كەتىپ جات­قان ناۋقاستار بار. ماسەلەن, «وتان­دىق دارىگەرلەر دياگنوزىن ءدوپ باسقانشا, قىزىمنىڭ تاعدىرىن تاجىريبە الاڭىنا اينال­دى­رىپ جىبەردى», دەيدى الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى اي­نۇر قىلىشبەكوۆا. ايتۋىنشا, قىزىنا ونكولوگياعا كۇدىك تۋ­عان­نان باستاپ دارىگەرلەر ەكى اي دياگنوز قويا الماعان.

«دارىگەرلەر ەمدەۋ جانە دياگ­نوستيكالىق حاتتامادان اسىپ ەشتەڭە ىستەي المايدى. كۇدىك­تەنىپ وتىرعان دياگنوزدىڭ بار-ج­و­عىن انىقتاۋ ءۇشىن لابورا­تو­ريا جەتكىلىكسىز. «باسقا تەك­سە­­رىس جاسايىق» دەپ ءوزىمىز ۇسى­نىس ايتقان كەزدە دارىگەرلەر مە­ديتسينالىق تەكسەرىس حاتتاماسىنان اسىپ ەشتەڭە ىستەي المايتىنىن جەتكىزدى. ۋكراينانىڭ پروفەسسورىن تاۋىپ, وتاندىق دارىگەرلەرمەن بايلانىستىرىپ كونسيليۋم وتكىزدىك. شەتەلدىك پروفەسسور سۇراپ وتىرعان تالداۋ ناتيجەسى ءبىزدىڭ ەلدە جاسال­ماي­تىن بولىپ شىقتى. حات­تاما­دا قاراستىرىلماعان ەكەن. ال تۇر­كيادا دارىگەرلەردىڭ مۇمكىن­دىكتەرى شەكتەلمەگەن. ولار قالاي ەمدەسە دە وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىنە سۇيەنەدى. ەمدەۋ حاتتاماسى بارلىق الەمدە بىردەي بولعانىمەن, شەتەلدە حاتتامانى نەگىز ەتىپ الىپ, ناۋقاستى ەمدەۋدە جان-جاقتى ءادىس-تاسىلدەردى قاراستىرادى. بىزدە تەك حاتتاما بويىنشا دياگنوز جاساپ, ەم قابىلداۋعا تاڭىپ قويعان. سول ءۇشىن قاجەتتى اناليزدەردى جاساي المادىق», دەيدى ول.

دياگنوز قويا الماعان­دا­رىمەن قويماي, «سارالانعان ادىسپەن ەمدەيمىز» دەگەن دا­رىگەرلەر ءتورت دياگنوز قويىپ, تورتەۋىنە دە ءبىر ۋاقىتتا پرەپارات بەرىپ ەمدەي باستاعان. وسىلايشا, وتاندىق دارى­گەرلەردىڭ تاجىريبەسىنە اينالىپ, جانساقتاۋ بولىمىنەن ءبىر-اق شىققان قىزىن تۇركيا­عا الىپ كەتىپتى. ونداعى دارى­گەر­لەر بىزدەگى قويىلعان ءتورت دياگنوزدىڭ دا قاتە بولعانىن ايتقان.

«تۇركيا دارىگەرلەرى «وسىنداي دياگنوز بولۋى مۇمكىن, بۇل ءۇشىن اناليزدەردى تاپسىرۋ كەرەك» دەدى. اناليز جاۋابى شىققانشا, ۋاقىت ءولتىرىپ الماۋ ءۇشىن ەكىنشى جاعىنان دونور ىزدەپ باستاۋعا كەڭەس قىلدى. ويتكەنى قاتەرلى ىسىك­تە ءبىر مينۋت ۋاقىت قادىرلى. ال بىزدە كوپ ناۋقاس ەم قابىلداماق تۇگىلى, دياگنوزىن انىقتاتا الماي, بىتپەيتىن اناليزدەردى تاپسىرىپ, ءار تابالدىرىقتى توزدىرىپ, ۋا­قىتىن جوعالتىپ جاتادى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر ءبىر ناۋقاسقا حيميا تەراپيا جاساماق بولعان. بىراق ول دەر كەزىندە باس تارتىپ, تۇ­رىك دارىگەرلەرىنىڭ الدىنا كەلگەن. سويتسە ناۋقاستىڭ باسقا جەرىندەگى ىسىكتى وتاندىق ماماندار كورمەي, تەراپيا قابىلداماق بولىپتى. ال ەگەر ونى الماي حيميا تەراپيا جاساعان كەزدە ناۋقاستىڭ ىسىگى تەز تاراۋ قاۋپى باسىم بولعان. تاعى ءبىر ايەل دارىگەرلەر قىزىنىڭ اسقازانىن كۇيدىرىپ جىبەرگەنىن ايتىپ, جىلارمان بولىپ كەلدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

سويتسە, مۇنداي تەراپيالاردا وتاندىق ماماندار ناۋقاسقا قاجەتتى دوزانى قولدان ازايتىپ, كوبەيتىپ وتىرادى ەكەن. ماسە­لەن, تۇركيادا مۇنىڭ بارلىعىن كومپيۋتەرلىك باع­دارلاما ورىندايدى. بۇعان قوسا ونداعى قاتەرلى ىسىككە قاجەتتى پرەپاراتتاردىڭ دەنى ەۋروپادان اكەلىنەدى. بىزدەگى تەراپياعا قاجەتتى پرەپاراتتار وزىمىزدەن شىعارىلادى. ال ءار ناۋقاسقا قاجەتتى دوزانى مەد­بيكەلەردىڭ وزدەرى سۇيىتادى, قاجەت بولسا ۇنەمدەۋگە دە تۋرا كەلەدى ەكەن.

الماتىلىق عالىمجان ءىزباسا­روۆ­تىڭ ءبىر جىل بۇرىن اتى جامان اۋرۋ انىقتالعان اكەسى بۇگىن ءولىم مەن ءومىردىڭ اراسىندا ارپالىسىپ جاتىر. ول دا مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلسىز ەكەنىن كەش تۇسىنگەنىن ايتادى.

«بىلتىر وسى ۋاقىتتا اكەمىز باسى اۋىرىپ جۇرگەنىن ايتىپ, جەر­گىلىكتى ەمحاناداعى تەراپەۆتتەردەن مرت-عا جولداما سۇرادى. بىراق ولار مرت-عا جولداما بىت­كەنىن ايتىپ, ونىڭ ورنىنا ۋدز-گە جىبەرگەن. ءسويتىپ, «كيسلورود جەتىسپەۋشىلىگى» دەگەن دياگنوز قويىپ, ەم جازىپ بەرەدى. ەكى اي بويى وسى دياگنوزبەن ەمدەلگەنىنە قا­راماستان باسى اۋىرعانى باسىل­ماعان سوڭ, ەكىنشى رەت مرت-عا جول­داما سۇرايدى. قالاداعى ەكى اپ­پاراتتىڭ بىرەۋى ىستەن شىق­قان, ەكىنشىسىندە تۇسىرەتىن مامان ەڭبەك دەمالىسىندا بولعان. يتشى­لەپ ءجۇرىپ مرت-عا ءتۇسىپ اپارعانىمىزدا, تاعى سول دياگ­نوزدى قويىپ, قايتادان ەم جازىپ بەرگەن. ءوستىپ ەكى ورتادا ساندالىپ جۇرگەندە باقانداي ءتورت ايدى تەككە وتكىزىپ, باس اۋرۋى قويماعان سوڭ جەكەمەنشىك نەيروحيرۋرگتىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. سويتسەك, مرت-دا اكە­مىزدىڭ باسىنداعى قا­تەرلى ىسىك كورسەتىلىپ تۇرعان. باس­تاعى قاتەرلى ىسىك بەلگىلى بولعاننان كەيىن دە ءبىراز ساندالۋعا تۋرا كەلدى», دەيدى ول.

ويتكەنى وسى ارالىقتا بىتپەي­تىن تالداۋ ناتيجەلەرى مەن جولداما الۋدىڭ قيىن­دىعى, پورتال اشتىرۋ مەن اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ, وتا جاسايتىن نەيروحيرۋرگتەردىڭ شەتەلدەگى ەڭبەك دەمالىسىنان كەلۋىن كۇتىپ جۇرگەندە ءبىراز ۋاقىتتى ءولتىرىپ العان. كەيىن اسقازاننان دا ىسىك انىقتالىپ, كۇننەن-كۇنگە جاعداي قيىنداي تۇسكەن. اينالدىرعان ءبىر ايدىڭ ىشىندە ىسىك بۇكىل دەنەسىنە تاراپ ۇلگەرگەن. ال تاڭداۋ مەكە­مە­سىن تاڭداۋعا قۇقىق بەرە­تىن مەديتسينالىق جۇيەنى دارىگەر­لەردىڭ وزدەرى رەتتەيتىنى تاعى بار.

«ەكى حيميا, ءبىر رەت ساۋ­لەلىك تەراپيا قابىلدادىق. ءار جاتقان سايىن ءارتۇرلى كەدەرگىدەن ءوتىپ, جان-جاققا قوڭىراۋ سوعىپ, ارىز-شاعىم, ءوتىنىش-تىلەكپەن جات­قىزۋعا تۋرا كەلەتىن. سوڭعى رەت ساۋلەلىك تەراپيا قابىلدار الدىن­دا دا ءدال وسىنداي قىرعىنمەن ەم­گە جاتقىزعان ەدىك. 12 كۇن الا­­دى دە­گەن ساۋلەلىك تەراپيا­نى 5 كۇن­­دە ءبىتىرىپ, شىعارىپ جىبەر­­دى. تا­­ماقتى دا ءوزى دايىنداپ, اۋرۋ­حا­ناعا ءوز اياعىمەن بارىپ جۇر­گەن اكەمىز تەراپيادان كەيىن ۇيگە كەلگەلى بەرى توسەككە تاڭىلىپ, اس-سۋ ىشۋدەن قالدى», دەيدى ع.ءىزباساروۆ.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­ترلىگى بەرگەن سوڭعى دەرەككە سەنسەك, رەس­پۋبليكادا قازىر قاتەرلى ىسىكپەن 200 مىڭعا جۋىق ناۋقاس ەسەپتە تۇر. ال وسىنىڭ الدىندا عانا ۆيتسە-مينيستر 222 مىڭ ناۋقاس ەمدەلىپ جاتقانىن, بىلتىردىڭ وزىندە 41 مىڭنان اسا جاڭا دەرەك تىركەلگەنىن ايتقان. ولاي بولسا, جۋىرداعى ستاتيستيكانىڭ 22 مىڭعا كەمۋى قاتەرلى ىسىكتەن كوز جۇمعان­دار بيىل ادەتتەگى 13 مىڭنان اسىپ جىعىلعانىن كورسەتە مە؟ سون­داي-اق مينيسترلىك كەيىن­گى ءۇش جىلدا دارىگەر قاتەلىگى مەن مەديتسينا مەكەمەسىنىڭ ۇستىنەن جىلىنا 300-گە جۋىق قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تىركەلەتى­نىن تىلگە تيەك ەتىپ­تى. سونىڭ ىشىندە تەك 5%-ى سوتقا دەيىن جەتىپ, 95%-ى نەگىزسىز دەپ كەرى قايتارىلعان. بۇل دا مۇمكىن. سەبەبى ءبىزدىڭ ەلدە دارىگەردىڭ ءىسىن قارايتىن تەرگەۋشى اۋرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن بىلە المايدى. الەمدىك تاجىريبەدە دارىگەر قاتەلىگىن الدىمەن تاۋەلسىز مەديتسينالىق كەڭەس قارايدى. دەمەك دارىگەر قاتەلىگى ءۇشىن ادىلەتتى زاڭى بار, مەديتسينالىق مۇمكىنشىلىگى مول, كاسىبي كە­دەرگىگە تاپ بولمايتىن جەردە دەرتىنە داۋا ىزدەۋشىلەردىڭ كوپ بولۋى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىنى تاعى راس.