تاپشىلىقتى جويۋدىڭ بىرەگەي تەتىگى

ال اەس-كە قاتىستى الاڭ­داۋشىلىققا نەگىز جوق دەپ بىلەمىن. ەگەر ەلەكتر ەنەرگياسىن سىرتتان تاسىمالداساق, وندىرگەن  تاۋارىمىزدىڭ باعاسى قالاي تومەن بولادى؟ بۇل باعانىڭ باقىلاۋسىز وسە بەرۋىنە جول اشادى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى ەلەكتر قۋاتىنسىز مۇلدە جۇمىس ىستەي المايدى. ءىرى ءوندىرىس ۇزدىكسىز, تۇراقتى ەنەرگيا كوزىن قاجەت ەتەدى. دامىعان ەلدەردىڭ بارىندە اەس جۇمىس ىستەپ تۇر. ودان قورقىپ, ۇرەيلەنىپ وتىرعان حالىقتى ءوز باسىم ەستىمەدىم دە, كورمەدىم دە.

اەس – اتوم يادروسىنىڭ ەنەرگياسىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىراتىن ستانسا. يادرولىق رەاكتوردا يادرولىق وتىن ورنالاسادى. يادرولىق وتىن رەتىندە ۋران يزوتوپتارى پايدالانىلادى. قازىر تۋربيناسىز ەلەكتر توعىن الۋ جولدارى دا زەرتتەلىپ جاتىر. اەس-ءتىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بىرىنشىدەن, ول ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇراقتى, ۇزدىكسىز وندىرەدى. وندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءوشۋ قاۋپى جوق. ەكىنشىدەن, اەس – بۇگىندە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ەڭ ۇلكەن كولەمدە قامتاماسىز ەتە الاتىن ستانسا. ۇشىنشىدەن, كومىر مەن گازعا قاراعاندا, اەس جۇمىس ىستەگەندە كۇكىرت, ازوت وكسيدى سياقتى ادام دەنساۋلىعىنا زيان­دى شىعارىندىلار تاراتپايدى. تورتىنشىدەن, اەس-ءى بار ەلدەر ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىككە يە بولا وتىرىپ عىلىمي زەرتتەۋ مەن يننوۆاتسيالاردىڭ دامۋىنا جول اشىپ, جاڭا ون­دىرىستەردىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ ازايۋىنا سەپ­تىگىن تيگىزەدى.

اتوم ەنەرگياسىنىڭ بەيبىت ماقساتتا قولدانىلاتىنى بەلگىلى. ويتكەنى اتوم ەنەرگەتيكا سالاسى جەتەكشى ءوندىرىس سانالادى. دۇنيەجۇزىندە يادرو­لىق سالانىڭ قاۋىپسىزدىگىن, يادرولىق ەلەكتر ەنەرگياسى نا­رىعىن باقىلايتىن ماگاتە – اتوم ەنەرگەتيكاسى جونىن­دەگى حالىقارالىق اگەنتتىك جۇ­مىس ىستەيدى. وسى ۇيىمنىڭ دەرەكتەرىنە كوز سالساق, الەمدەگى تەك 30 مەملەكەتتىڭ وزىندە 400-دەن اسا ەنەرگوبلوك بار ەكەن. بۇگىندە فرانتسيانىڭ ىشكى ەنەرگوبالانسىنداعى بارلىق ەنەرگوقۋاتتىڭ 70 پايىزىن اەس رەاكتورلارى بەرەدى. اقش-تا – 94, فرانتسيادا – 56, قىتايدا – 56 ەنەرگوبلوك بار. رەسەي 36 ەنەرگوبلوكپەن قۋات الىپ وتىر.

بىزدە جەدەل نەيترونمەن جۇمىس ىستەيتىن 1 رەاكتور اقتاۋ قالاسىن تۇششى سۋمەن, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلدى. ونى بىرەۋ بىلەر, بىرەۋ بىلمەس. ەلدەگى رەاكتوردىڭ زيانى نە زاردابى تۋرالى ەشبىر جەردە, ەشكىم بايبالام سالىپ جاتقان جوق. دەمەك ونىڭ ەشكىمگە زيانى جوق.

ەنەرگەتيكا ماماندارىنىڭ تالداۋىنا سايكەس, 2030 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن قاجەتتىگى 28,2 گيگاۆاتتى قۇراماق. تاپشى بولاتىن 6 گيگاۆاتتى وزگە مەملەكەتتەردەن ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولامىز. سۇرانىستى تولىق ءوزىمىز دە جابا الماي, جەتىسپەيتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن رەسەيدەن الىپ وتىرعان جايىمىز بار.

ۋران وزىمىزدەن شىعادى. ۋران قورى بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندامىز, ءوندىرۋ بويىنشا ەڭ الدا تۇرمىز. وسىنداي ماڭىزدى شيكىزاتتى ساتىپ ماردىمسىز تابىس تاپقانشا, وزىمىزدە وندىرەيىك, ەل يگىلىگىنە جاراتايىق, تابىس تابايىق. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرى. تابيعي جولمەن ون­دىرىلەتىن كۇن جانە جەل, سۋ ەنەرگيالارى ەلدەگى وندىرىستەردىڭ سۇرانىسىن تولىق جابا المايدى. ونىڭ ۇستىنە, تابيعي ەنەرگيا كليمات ەرەكشەلىگىنە, گەوگرافيالىق جانە تەحنيكالىق شارتتارعا بايلانىستى. كەز كەلگەن جەرگە قوندىرعى ورنالاستىرا المايسىز.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءار ءسوزىن زەردەلەي كەلىپ, اەس سالۋ جونىندە تالقىلاۋدى بۇكىلحالىقتىق رە­­فەرەندۋمعا, ەل تالقىسىنا سالۋى وتە ورىندى دەپ ويلايمىن. باسەكەگە قابىلەتتى, قۋاتتى مەملەكەت بولۋىمىز ءۇشىن اەس قاجەت دەگەن تۇجىرىمعا توقتا­دىم.

حاميت سارسەنباەۆ,

تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى