ءتۋريزمدى دامىتامىز دەسەك...

سالانى بىرنەشە باعىتتا دامىتۋعا بولادى

تۋريزم سالاسىنداعى ماماندار قوناق كەلتىرۋدىڭ تىڭ ادىستەرىن قولدانعاندا ءار ولكەنىڭ وزىندىك ارتىقشىلىعىن ءتيىمدى پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدى. ول ءۇشىن تۋريزمنەن ەڭ كوپ تابىس تاپقان قايبىر ەلدىڭ تاجىريبەسىنە يەك ارتىپ شەكتەلسەك, تاعى بولمايدى. ويتكەنى تۋريزمدە ينفراقۇرىلىم, جارناما ءوز الدىنا, ەلدىڭ كليماتى, تابيعاتى, ورنالاسقان اۋماعى, قاۋىپسىزدىگى, مادەنيەتى, تاريحي مۇراسىنان باستاپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا دەيىن ءبارى-ءبارى ماڭىزدى سانالادى. ءبىر ەلدە تەڭ­دەسسىز ىسكە اسقان جوبا-جوسپار ەكىنشى ءبىر مەملەكەتتى قۇر شىعىنعا باتىرۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن دە ەرتەڭدى ويلاساق, تۋريزمدە حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعاي­تىپ, سالاعا بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىم­دى پايدا­لانۋعا كوڭىل بولگەنىمىز ابزال. بۇل رەتتە بۇۇ جانىنداعى دۇنيەجۇزىلىك تۋريس­تىك ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى زۋراب پولولي­كاش­ۆيلي رەسمي ساپارمەن كەلگەندە ەلىمىزدىڭ تۋريس­تىك الەۋەتى زور ەكەنىن, ءتۋريزمنىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە باعىتىن قاتار دامىتۋعا ابدەن بولاتىنىن ايتقان ەدى. 

ء«بىز تۋريزم جانە سپورت مينيستر­لىگىمەن, ەلشىلىكپەن كەيىنگى ەكى جىل شاماسىندا تىعىز بايلانىس ورناتتىق. ءتۋريزمدى دامىتۋعا كەلگەندە ۇكىمەتكە نەمەسە كاسىپكەرگە عانا سەنىم ارتىپ, قول قۋسىرىپ وتىرۋعا بولمايدى. ءتۋريزمدى دا­مىتۋ ءىسىن ىلگەرىلەتەتىن بارلىق تاراپ بىرگە جۇمىس ىستەۋى قاجەت. ءبىز وزبەك­ستاننىڭ قولداۋىن قالاي سەزىنسەك, سىزدەردىڭ دە قولداۋلارىڭىزدى ءدال سولاي سەزىنىپ وتىرمىز. مەن استاناعا, جالپى وسى ەلگە ساپارلاعاندا ىسكەرلىك جانە سپورتتىق ءتۋريزمدى عانا ەمەس, ءتۋريزمنىڭ باسقا دا باعىتتارىن دامىتۋعا الەۋەتتى ەكەنىن ءبىلدىم. ءتۋريزمدى ءبىردى-ەكىلى ارتىقشىلىعى جاعىنان ەمەس, بارلىق باعىتتا زەرتتەپ-زەردەلەپ دامىتۋ قاجەت. سونىڭ ىشىندە ماماندار دايارلاۋ جاعى دا اقساماۋعا ءتيىس. ءبىز بىرەر ايدا «باسەكەگە قابىلەتتى ءتۋريزمدى دامىتۋ» بويىنشا العاش رەت اكادەميالىق كۋرس اشقالى وتىرمىز. وعان قازاقستاننان 10 ستۋدەنت قابىلدايتىن بولىپ كەلىستىك. ءيا, كوپشىلىك ماركەتينگپەن قالاي اينالىسۋ كەرەگىن, قايدا, قاشان جانە قانداي نارىققا باسىمدىق بەرۋ كەرەگىن بىلە بەرمەيدى. ءبىز وسى جۇمىستىڭ بارلىعىن دۇرىس جولعا قويىپ, جاردەمدەسۋگە دايىنبىز. وزگە ەلدەر ءجۇرىپ وتكەن كەدىر-بۇدىرى كوپ جولعا سالماۋعا تىرىسامىز. قازاقستان – قاۋىپسىز ەل. مەملەكەت تۋريزمگە تارتىلعان ينۆەستيتسيانى قولدايدى, جاردەمدەسەدى. سوندىقتان ناقتى جوبالارعا قولداۋ كورسەتىلسە, بۇل باعىتتا دامۋعا جول اشىق دەپ ويلايمىن», دەدى ز.پولوليكاشۆيلي.

تابيعاتقا زيان كەلتىرمەۋدى پىسىقتاعان دۇرىس

دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى شەتەلدىك تاجىريبەلەردىڭ ساراپتامالارىن نەگىزگە الىپ, ءتۋريزمدى دا­مىتۋعا دەن قويىپ وتىرعان تاراپتارمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى. ول ءۇشىن تۋريستىك ايماقتاردى مەيلىنشە ءجيى-ءجيى جارنامالاپ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جەتكىلىكسىز. مۇندا تۋريزمگە وقىتۋدان باستاپ, ينفراقۇرىلىم, وزىق جوبالار, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى, تاعىسىن-تاعى كوپتەگەن باعىتتى قاتار الىپ ءجۇرۋ قاجەت بولادى. زۋراب پولوليكاشۆيلي مۇنىڭ بارلىعى ء«بىرتۇتاس ەكوجۇيە» دەپ ءتۇسىندىردى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋدا اۋە حابتارىن دامىتۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن, ىشكى اۋە باعدارلارىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋدىڭ ماڭىزىن ايتتى. بۇل نەگىزگى تۋريزم نىساندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت.

«بالقاش جانە الاكول دەمالىس اي­ماق­­تارىنداعى ۇشۋ-قونۋ جولاقتارى تولىق جاڭعىرتىلدى. كاتونقاراعاي, زاي­سان جانە كەندىرلى وڭىرلەرىنىڭ دە تۋريستىك الەۋە­تىن دۇرىس پايدالانۋ قاجەت. وسىنداي دەمالىس ايماقتارىندا ساپاسى جوعارى جول ينفراقۇرىلىمى بار اۋە بەكەتتەرى مەن اۋەجايلار سالۋ كەرەك. ونەركاسىپتى دا­مىتۋ قورىنىڭ ەسەبىنەن كىشى اۆياتسيا ۇشاق­تارىن العان ءجون. تۋريزم جوبالارىن جۇزەگە اسىرعاندا تابيعاتقا زيان كەلتىرمەي, ەكولوگيانى ساقتاۋ بارىنشا ماڭىزدى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى پرەزيدەنت.

شىندىعىندا, ۇلتتىق پاركتەردەگى, قو­رىقتارداعى ادام اياعى باسپاعان القاپتار – ءبىزدىڭ باستى ارتىقشىلىعىمىزدىڭ ءبىرى. سول ارتىقشىلىعىمىزدى قىزعىشتاي قورىپ, ءتيىمدى پايدالانىپ, كەلەر تول­قىنعا سول بۇزىلماعان قالپىندا اماناتتاۋ كەرەك. بيىل تۋريزمگە باسىمدىق بەرگەن اۋماقتاردىڭ سانى كوبەيگەنىن ەسكەرسەك, جوعارىدا ايتقانداي, ەرتەڭگە الاڭداساق, ولكەلەردىڭ تابيعاتىن اياققا باسپاۋدى ءبىر مىسقال ەستەن شىعارماعان ءجون.

ەسكە سالار بولساق, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى جىل باسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا باسىم اۋماقتاردىڭ ءتىزىمى 10-نان 20-عا كو­بەيگەنىن حابارلاعان ەدى. تىزىمدە باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى حان ورداسى, اقتوبە وبلىسىنداعى «قارعالى» سۋ قوي­ماسى, قوستانايداعى تۋريستىك كەشەن, ششۋچە-بۋرابايداعى «اقبۋرا» كۋرورت ايماعى, يمانتاۋ-شالقار كۋرورت ايماعى, باياناۋىل, كاتونقاراعاي كۋرورت ايماعى, الاكول كۋرورت ايماعى, تۇرگەن-قاسكەلەڭ تاۋ كلاستەرى, جامبىلداعى «كوكساي resort», بالقاش, تۇركىستان, بايقوڭىر عارىش ايلاعى, ۇلىتاۋ اۋىلى, ماڭعىستاۋداعى جىلى جاعاجاي, اتىراۋداعى سارايشىق قالاشىعى, شىمكەنت گاسترونوميالىق تۋريزم ورتالىعىمەن قاتار, استاناداعى تۋريستىك اۋدان بار. بۇل دەگەنىڭىز, وسى اۋداندارداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە, اۋماق­تى تۋريستەرگە تارتىمدى ەتۋدىڭ جولىن قاراستىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى دەگەن ءسوز. تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى ىشكى تۋريزم اعىنىنىڭ وسكەنىن ەسكەرە وتى­رىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرگە اتالعان تۋريستىك باعىتتاردا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەپ تە قويعان. تۋريزم جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ەركىنباەۆ تا سالانى دامىتۋعا كەلگەندە نەگىزگى تۋريستىك باعىتتارعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايتتى.

ء«تۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان جوبا-جوسپارلار كوبەيىپ كەلەدى. سالاعا مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كوڭىل اۋدارىپ وتىر. بىرنەشە اي بۇرىن پرەزيدەنت ءتۋريزمدى دامىتۋ ىسىنە جاۋاپتى تاراپتارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. وندا ءتۋريزمدى ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى ماڭىزدى مىندەتتەر ايتىلدى. باسقوسۋدا تۋريستىك ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا, جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ, قىزمەت كور­سەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە تسيفرلىق دامۋ سىندى ماسەلەلەر قارالدى. نەگىزگى باعىتتاردى تاعى ءبىر پىسىقتادىق. ءبىز قازىر ىشكى ءتۋريزمنىڭ جىلدان-جىلعا دامىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز. شەت­ەلدىك تۋريستەر دە كوپ كەلە باستادى. دۇ­نيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمعا مۇشە ەل رەتىندە ءبىز ءتۋريزمنىڭ تۇراقتى دامۋىنا كوڭىل اۋدارامىز», دەيدى ە. ەركىنباەۆ.

دۇنيەجۇزىلىك ۇيىم ارىپتەستىك بايلانىس ورناتۋعا دايىن

دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ ەۋروپا بويىنشا جەتەكشىسى كوردۋلا ۆول­مۋتەر بولسا, ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جاھان­دىق ترەندىنەن قالىس قالۋعا بولمايتىنىن ايتادى.

ء«ار اي سايىن الەمنىڭ ءتۇرلى دەستيناتسياسى تۋرالى اقپارات جينايمىز. بۇل بىزگە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ الەمدىك ترەندىن باقىلاۋعا سەپتەسەدى. پاندەميادان كەيىن ەۋروپا ەلدەرى بىردەن تۋريستىك باعىت­تارىن قالپىنا كەلتىرە باستاسا, ورتالىق ازيادا بۇل ۇدەرىس كەشەۋىلدەگەنىن باي­قايمىز. بۇل ەلدە بىرتىندەپ تۋريستەر اعىنى كوبەيە باستادى. ءتۋريزمدى دامىتۋدا ءبىز ەڭ ءبىرىنشى تۇراقتىلىق, كليماتتىڭ وزگەرۋى, بيوالۋاندىققا ءمان بەرەمىز. تۋريزم ەكونوميكانىڭ ورىستەۋىنە سەپتەسەدى. بۇل دا دامۋدىڭ ءبىر باعىتى. دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ باسشىسى ايتقانداي, ءبىز سىزدەرمەن اۋقىمدى جوبالار بويىنشا بىرگە جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز. تاجىريبە الماسۋعا ءار كەز اشىقپىز», دەيدى كوردۋلا ۆولمۋتەر.

قازىر شەت ەلدەرمەن تىكەلەي اۋە رەيس­تەرى كوبەيدى. جىل باسىنان الەمنىڭ 82 ەلىمەن ۆيزاسىز رەجىم ورناتىلدى. سونىڭ ىشىندە قىتاي, ءۇندىستان سەكىلدى حالقى كوپ ەلدەرمەن باعىتتاردىڭ جاڭعىرعانى قۋانتادى. ەسەسىنە, قىتايدان كەلەتىن قوناقتار سانى 12 ەسە, ءۇندىستاننان كەلگەن تۋريستەر 3 ەسە كوبەيگەن. مۇنى ەل ۇكىمەتىنىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان ناقتى قادامدارىنىڭ ءبىرى دەپ باعالاۋعا بولادى. «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارما توراعاسى قايرات سادۋاقاسوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تۋريستىك سالاداعى تاراپتارمەن كەزدەسكەندە نەگىزگى 3 دەستيناتسياعا ەرەكشە توقتالدى.

«ونىڭ ءبىرىنشىسى – الماتى تاۋ كلاستەرى. الماتى ماڭىندا دەمالىستى جايلى ۇيىم­داستىرۋعا كوڭىل بولىنەدى. مۇندا تاۋ شاڭعى تۋريزمىنە ينۆەستورلار تارتۋ قاجەت. جاھاندىق جىلىنۋعا جانە باسقا دا ءتۇرلى كەدەرگىلەردى قاپەرگە العان كۇننىڭ وزىندە الماتىنىڭ ۇزاق ۋاقىت قار جاتاتىن شىڭدارى بۇل باعىتتى دامىتۋعا تاپتىرمايدى. بۇدان كەيىنگى دەستيناتسيا – ماڭعىستاۋ كۋرورتتىق ايماعى. ءبىز مۇنى شىتىرمان وقيعالى تۋريزم باعىتىندا دامىتۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. اقتاۋعا بارعان قوناقتار تەڭىزدى تاماشالاپ, ءبىر ءسات قالا ماڭىنداعى اسەم, تاڭعاجايىپ جەرلەرگە ساياحاتتاي الادى. پرەزيدەنت ايتقان باسىمدىق بەرەتىن ايماقتاردىڭ ەكىنشىسى وسى. ءۇشىنشىسى – «بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى. بۋرابايدىڭ دا وزىن­دىك ايشىقتارى, ارتىقشىلىقتارى كوپ. قازىر ەلىمىزدە جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنە, قايتا وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلىپ جاتقانىمەن, بۇل قاتاردان ءتۋريزمدى سىزىپ تاستاماي, بارىنشا دامىتۋعا بولادى», دەدى ق.سادۋاقاسوۆ.

ەلدە 14 ۇلتتىق پارك بار. بۇل پارك­تەر ەل اۋماعىنىڭ 10 پايىزىن الىپ جاتىر. ولاردىڭ اۋدانى جاعىنان الماتى وبلىسىنىڭ ۇلەسى باسىم. بىرەر جىلدا ءىرى ۇلتتىق پاركتەردە ۆيزيت-ورتالىقتار اشىلا باستايدى. مۇنداي ورتالىقتاعى ماماندار تۋريستەرگە پاركتىڭ اۋماعىنداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەسىن, تالاپ, قاعيدالارىن ءتۇسىندىرىپ, جول سىلتەيدى. ناتيجەسىندە, تۋريستەر بۇرىنعىداي وقىس وقيعالارعا ۇرىنبايدى. سوندىقتان «Kazakh Tourism» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى ەلدە وڭ ناتيجە بەرە باستاعان تاجىريبەنى جال­عاستىرۋعا نيەتتى. ونىڭ ۇستىنە جو­عارىدا ۇلتتىق پارككە ساياحاتتايتىن تۋريستەر كوبەيگەنىن ايتتىق. مىسالى, 2019 جىلى ۇلتتىق پاركتەرگە 700 مىڭعا جۋىق تۋريست بارسا, پاندەميا كەزىندە تۋريستەر اعىنى 2,4 ميلليوننان اسقان.

ينۆەستورعا قولداۋ كوپ, قىزىقتىرا الساق...

«سالانى ىلگەرىلەتەتىن تاعى ءبىر باعىت – ينۆەستيتسيا. ينۆەستورلارعا مەملەكەتتەن دە قولداۋ بار. جاھاندىق تۋريزمدە كۋرورتتى ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ دەپ ايتا الماسپىز. ينۆەستورلار دا ءتۋريزمى دامىعان ەلدەرگە قارجى سالۋدى قۇپ كورەدى. الايدا پاندەميادان كەيىن تۋريستەر ادام اياعى باسپاعان جۇمباق, سىرى بۇگۋلى جاتقان ولكەلەرگە قىزىعا باستاعانىن ءبىز دە بايقادىق. بىزدەگى ۇلتتىق پاركتەردە جۇزدەگەن شا­قىرىمدى جاياۋ ەڭسەرىپ, جولاي بىردە-ءبىر ادامدى كەزىكتىرمەۋىڭىز مۇمكىن. ەلسىز جاتقان تابيعاتى تاڭعاجايىپ اۋماقتار جەتەرلىك. بۇل – ءبىر باسىمدىعىمىز. الەم بويىن­شا كانادا, اۋستراليا سەكىلدى حالىقتىڭ تىعىزدىعى بويىنشا الشاق قونىستانعان ەلدەردىڭ كەمى بەستىگىندەمىز. تابيعاتى باي ولكەلەردى تانىتىپ, قالاي ينۆەس­تيتسيا تارتامىز دەگەن ساۋال ءبارىمىزدى تولعاندىرادى. ءبىز جارناماعا قىرۋار قارجى جۇمسامايمىز. سالىستىرمالى تۇردە جارناماعا كورشىلەس وزبەكستان, ازەربايجاننان از شىعىندالامىز. قولدا باردى دۇرىس ۇقساتا بىلسەك, وڭ ناتيجەگە جەتەمىز. ونىڭ ۇستىنە قازىر تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا دا ىسكە اسىپ جاتقان جۇمىس سان الۋان. تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىگىن تۋريزمدە دە پايدالانامىز», دەيدى ق.سادۋاقاسوۆ.

قورىتا كەلە, ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىنە توقتالا كەتكەنىمىز ءجون. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى – نيدەرلاند, اقش, شۆەيتساريا. كوپتەگەن حالىقارالىق كور­پوراتسيا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەك­تو­رىندا تابىستى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە 45 مىڭنان استام شەتەلدىك كومپانيا مەم­لەكەتتىڭ كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باعىت­تالعان مۇمكىندىگىن پايدالانادى. ەگەمەن­دiك جىلدارىنان كوپۆەكتورلى ساياسات ۇستاندىق. الەم ەلدەرىمەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتتىق. ەكونوميكامىز تۇراقتى. دەمەك ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى.

ەل اۋماعىنان 13 ترانزيتتىك ءدالىز وتە­دى. كەيىنگى 15 جىلدا مەملەكەت 35 ملرد دول­لاردى كولىك جانە ترانزيتتىك ين­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا سالعان. تا­بي­عات باي­لىعى جەتەرلىك, جاڭارمالى ەنەرگەتيكادا الەۋەت جوعارى. الەمدە اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىنىڭ كو­لەمى بويىنشا التىنشى ورىندامىز. ين­ۆەستورلارعا مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ول ازداي, ەلىمىز ينۆەس­تورلاردى قولداۋدىڭ تاعى ءبىر تىڭ ءتاسىلىن ەنگىزدى. ەندى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەردى تىكەلەي ۇكىمەتپەن جاساسۋعا بولادى. قىسقاسى, ينۆەستيتسيا تارتۋ ىسىندە ءوندىرىس, ونەركاسىپپەن قاتار, تۋريزم سالاسى دا قالىس قالمايدى. تۋريزمگە قاتىستى جوبا-جوسپارى تارتىمدى ينۆەستورلاردى مەملەكەت قولداۋعا دايىن. تەك ولاردى تارتۋدىڭ, قىزىقتىرۋدىڭ قام-قارەتىن جاساۋ قاجەت. ويتكەنى تۋريزمگە قارالعان قاراجات, ينۆەستيتسيا ناق بۇگىن بولماسا دا ەرتەڭ جەمىسىن بەرەتىنى انىق.