سۋرەت: ru.freepik.com
اكتسيونەرلەر جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى
بۇل زاڭنىڭ قارجى سەگمەنتىنىڭ الداعى تاعدىرىن ايقىندايتىن سالماعى ەرەكشە. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, زاڭ اياسىندا بانكتەرگە ءبىرشاما تىڭ تالاپ قويىلۋى مۇمكىن. سولاردىڭ نەگىزگىلەرى – نارىقتاعى جاڭا ويىنشىلارعا جەڭىلدىكتەر جاساۋ, سالىققا قاتىستى نورمانى كۇشەيتۋ, بانكتەردىڭ ەكونوميكاعا كوبىرەك نەسيە بەرۋىن ىنتالاندىرۋ جانە كوپ ديۆيدەند تولەپ جاتقان بانكتەرگە قاتىستى بەلگىلى ءبىر شكالا ەنگىزۋ.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ (قنردا) توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, بانكتەرگە ليتسەنزيا بەرۋ ءتارتىبى دە وسى زاڭ بويىنشا رەتتەلەدى.
«امبەباپ ليتسەنزيا ءىرى جانە ورتا بانكتەرگە, ال نەگىزگى ليتسەنزيا رەتتەۋ تالاپتارى تومەندەتىلگەن شاعىن بانكتەرگە ارنالادى دەگەن ءۇمىت بار. ليتسەنزيالاۋداعى وزگەرىستەرمەن قاتار, ەنشىلەس ۇيىمدار نەمەسە فيليالدار اشقىسى كەلەتىن شەتەلدىك بانكتەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى ىرىقتاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. شەتەلدىك بانكتەرگە قولجەتىمدى وپەراتسيالار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ دە وسى زاڭ بويىنشا شەشىمىن تابادى. رەفورمانىڭ تاعى ءبىر نەگىزگى باعىتى – يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ», دەيدى قنردا توراعاسى.
«وسى رەتتە امبەباپ بانكتەرگە ءبىر ليتسەنزيانى الىپ, ءداستۇرلى بانك قىزمەتىن يسلامدىق قارجىلاندىرۋمەن بىرىكتىرۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ كوزدەلەدى. بۇل جاڭالىق يسلامدىق قارجى سەكتورىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرىپ, بانكتەر مەن ولاردىڭ كليەنتىنە كوبىرەك مۇمكىندىك سىيلايدى. ءبىز جاڭا زاڭدى قابىلداي وتىرىپ, مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن بارىنشا ازايتۋعا, بانك تۇراقتىلىعى مەن قارجىلىق جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋگە اكتسيونەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزەمىز», دەيدى اگەنتتىك باسشىسى.
بانك تۋرالى زاڭ وسىدان 30 جىل بۇرىن قابىلدانعان. وعان بىرنەشە رەت وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى دە. الايدا قولدانىستاعى قۇجاتتىڭ وزگەرە بەرۋى ونى باستاپقى ماعىناسىنان الشاقتاتىپ جىبەرەدى. ءسويتىپ, بايىرعى زاڭ بۇگىنگى كۇننىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە قابىلەتسىز بولىپ قالدى. بۇل زاڭ ءتىپتى قارجىگەرلەر ورتاسىندا دا اسا تۇسىنىكتى بولماعانىن ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتادى. دەمەك مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا زاڭدى دايىنداۋدى تاپسىرۋى قاجەتتىلىكتەن تۋىپ وتىر.
سالىقتى كوبەيتۋ قازىنا ءتۇسىمىن مولايتادى
«Halyk Finance» باسقارما توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى مۇرات تەمىرحانوۆ بانك زاڭناماسىن جاڭارتۋ تۋرالى ۇسىنىس قارجى نارىعى ءۇشىن كۇتپەگەن جاڭالىق بولدى دەيدى.
«جولداۋعا دەيىن بۇل تۋرالى رەسمي دەڭگەيدە ايتىلعان جوق. سوندىقتان ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك, قنردا بۇل ماسەلەگە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلۋى كەرەك. نارىق وسىنى كۇتەدى. مەنىڭشە, بانك تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسى الەمدىك وزىق الەمدىك تاجىريبەمەن سايكەس كەلگەنى ءجون. مەملەكەت باسشىسى زاڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە فينتەح سەكتورىن ودان ءارى سەرپىندى دامىتۋ ءۇشىن قاجەت ەكەنىن اشىپ ايتىپ وتىر. بانكتەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قالاي ىنتالاندىرۋعا بولاتىنىن ءتۇسىنۋ قيىن. بانك قىزمەتىن رەتتەۋ ءۇشىن بىزدە ۇلتتىق بانك پەن قنردا-نىڭ نورماتيۆتىك اكتىلەرى بار جانە بۇل جەتكىلىكتى. فينتەح نەسيەلەندىرۋگە كەلەتىن بولساق, مۇنداي نەسيەلەندىرۋ بانك قىزمەتىنەن ولاردىڭ نەسيە بەرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, بىراق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان دەپوزيت المايدى. فينتەح كرەديتور بارلىق بانك سياقتى دەپوزيتتەردى العىسى كەلسە, ول اۆتوماتتى تۇردە كادىمگى بانككە اينالىپ, بانكتىك رەتتەۋگە تۇسەدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, بىرنەشە جىل بۇرىن فينتەح نەسيەلەندىرۋ ميكروقارجى ۇيىمدارى تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلدى. مىنە, بۇل قاتەلىك بولدى. فينتەح نەسيەلەۋدى مقۇ بويىنشا زاڭنان ناقتى ءبولىپ كورسەتۋ كەرەك», دەيدى مۇرات تەمىرحانوۆ.
تاۋەلسىز ساراپشى نۇرسۇلتان ەربولات ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى دا, بانك سەكتورى دا وسىدان 30 جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا كوپ وزگەردى.
«بانكتەر ءداستۇرلى جۇيەدەن كوپسالالى, وزىندىك ەكوجۇيەسى بار, تەحنولوگيالىق شەشىمدەرى دامىعان ماڭىزدى قارجى ينستيتۋتتارىنا اينالدى. ەلىمىزدە تىركەلگەن بانكتەر تىزىمىنەن «ەڭ قىمبات كومپانيا», «ۇزدىك ماركەتپلەيس» تە شىعىپ جاتىر. سونداي-اق بانكتەردىڭ تابىسى دا جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. مىسالى, وسى جىلدىڭ 7 ايىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ تازا تابىسى 1,4 ترلن تەڭگەگە جۋىقتادى. بۇل – بانك سەكتورىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق تابىس. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بانك سەكتورىنا سالىق مولشەرى ءادىل بەلگىلەنۋگە ءتيىس جانە بانك اكتسيونەرلەرى ديۆيدەندىنە سايكەس سالىق تولەۋى كەرەك. ادەتتەگىدەي تابىسى جوعارى بانكتەردە تازا پايدانى اكتسيونەرلەر ءوزارا ءبولىپ الادى. الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك الدىندا اكتسيونەرلەرگە تولەنەتىن ديۆيدەندكە تەڭگەرىمدى سالىق سالۋ مىندەتى تۇر. زاڭ قابىلدانسا, بانك سەكتورىنا تابىس سالىعىنان بولەك, اكتسيونەرگە تولەنەتىن ديۆيدەند سالىعى سالىنادى. بانك سالاسىنداعى قازىرگى تابىستى ەسكەرسەك, سالىقتى ارتتىرۋ بيۋدجەتكە قوسىمشا ميللياردتاعان قارجى تۇسىرەدى», دەيدى ساراپشى.
ناقتى سەكتورعا نەسيە بەرۋ تومەن ەكەنى وسىعان دەيىن تالاي ايتىلدى. ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە ازايىپ, ءىجو-ءنىڭ نەبارى 15%-ى شاماسىندا قالىپتاستى.
«دامىعان ەلدەردە ىشكى قارجىلاندىرۋدا بانك سەكتورى باستى ينۆەستور ءرولىن اتقارادى. بىزدە سەكتورداعى كورپوراتيۆتى نەسيە بەرۋ ۇلەسى تومەن جانە زاڭدى تۇلعالارعا قاراعاندا جەكە تۇلعالارعا نەسيە بەرۋ ءوسىمى جوعارى. بانكتەردىڭ بيزنەسكە ۇسىنعان نەسيەسىن كاسىپكەرلەر قىمباتسىنادى. قايتارىمى تىم كوپ. ۇلتتىق بانك بەكىتكەن جوعارى بازالىق مولشەرلەمە نەسيەنى ايتارلىقتاي قىمباتتاتىپ تۇر. ناقتى سەكتوردى كرەديتتەۋ ۇلەسىن ايتارلىقتاي كوبەيتۋ ءبىر جىلدا نەمەسە قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اساتىن وڭاي شارۋا ەمەس. بۇل – ۇزاقمەرزىمدى قاجەت ەتەتىن جۇمىس», دەيدى نۇرسۇلتان ەربولات ۇلى.
كەپىل ماسەلەسى شەشىلۋى كەرەك
قارجىگەر ءىلياس يساەۆ جولداۋ نەگىزىنەن قوردالانعان بىرقاتار ماسەلەنى ماقساتتى تۇردە تۇزەتۋگە ارنالعان دەپ ەسەپتەيدى.
«مەملەكەتتىك اپپارات بانكتەردىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا, كاسىپورىندارعا نەسيە بەرۋگە ىقىلاس تانىتپاعانىن كورىپ-ءبىلىپ وتىر. بانكتەر تۋرالى زاڭ قابىلدانعان 90-جىلداردىڭ بەل ورتاسىندا (1995 جىلى 31 تامىزدا – رەد.) بانكتەر ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا مىندەتتى ەمەس دەگەن پىكىر باسىم بولىپتى. سول كەزدە پارلامەنتتە بانكتەردى مىندەتتەۋ بيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن شەكتەيدى دەگەن پىكىر ۇستەم بولعان ەكەن. بىراق ءبىز مۇنداي ۇستانىممەن ەشبىر ناتيجەگە جەتە المادىق. بيزنەس بانكتەر قارجىلاندىرۋعا مۇددەلى بولاتىن جوبالار ۇسىنا المادى, بانكتەر مۇنى ءتيىمدى پايدالاندى. سوڭىندا ۇكىمەت بۇل مىندەتتى كۆازيسەكتور ارقىلى شەشۋگە شەشىم قابىلدادى. بۇل بانك لوببيستەرىنىڭ ىقپالىمەن قابىلدانعان شەشىم بولدى», دەيدى ءى. يساەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكا وسپەي, بۇل ماسەلەنى اكىمشىلىك جولمەن رەتتەي المايمىز.
«قىمبات بازالىق مولشەرلەمە ءىرى جوبالاردىڭ ىرىكتەلىپ شىعۋىن شەكتەپ تاستايدى. بۇرىنعى زاڭدا شەكتەۋلەر كوپ بولدى. شامادان تىس رەتتەۋ, جاۋاپقا تارتۋ, ليتسەنزياسىن تارتىپ الۋ بانك قىزمەتىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتپەدى. بىزگە بانكتەردى نەسيەلەندىرۋگە مىندەتتەۋدەن بۇرىن نارىقتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. سەبەبى بيزنەستىڭ كەپىل قۇرالى ءالسىز بولسا, بانكتەر نەسيە ۇسىنۋعا قورقادى. كەپىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ەرەجەلەرىن جەڭىلدەتۋگە جاڭا زاڭدا باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك», دەيدى ءى. يساەۆ.
