پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» جولداۋىندا: «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتى وراسان زور. بىراق ءبىز قولدا بار مۇمكىندىكتەردى ءالى دە تولىق پايدالانباي وتىرمىز. قازاقستاننىڭ اينالاسىندا ءونىم وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىقتار بار. وندا ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تاپشى. قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى باستى اگرارلىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزەمىز دەسەك, ەڭ الدىمەن, ءونىمدى جوعارى دەڭگەيدە وڭدەۋگە كوشۋىمىز قاجەت. ونسىز بولمايدى. ءبىز الداعى ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپتەگى وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىنىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان وسى ناقتى مىندەت الەمدە ءداندى داقىلدار ونىمىنە سۇرانىس بويىنشا بيداي مەن كۇرىشتەن كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندى ەنشىلەگەن جۇگەرى شارۋاشىلىعىنا دا قاتىستى. بىلتىر دۇنيەجۇزىندە «دالا ارۋىنان» 1 157,2 ملن توننا ءونىمى وندىرىلسە, بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدە 1,18 ملن توننا عانا بولدى, ياعني الەمدىك جۇگەرى وندىرىسىندەگى ۇلەسىمىز 0,1 پايىزدان ءسال استى. قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى ءارى تەز ءوسىپ-ونەتىن وسى داقىلدان وتكەن جىلى ورتا ەسەپپەن گەكتارىنا 63,3 تسەنتنەر ءونىم جينالدى. بۇل جۇگەرى ءوسىرۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جوعارى ەكەنىن ايعاقتايدى. كورشىلەس قىتاي وتكەن جىلى 18,7 ملن توننا جۇگەرى يمپورتتاعانىن ەسكەرسەك, وسىرىلگەن ءونىمدى وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىق ىرگەمىزدە تۇرعانى انىق.
ەلىمىزدە ءداندى جۇگەرىنى وسىرەتىن نەگىزگى وڭىرلەر – جەتىسۋ, الماتى جانە تۇركىستان وبلىستارى. بىلتىر وسى داقىل ەگىستىگىنىڭ كولەمى الدىڭعى جىلعى 181 مىڭ گەكتاردان 193,8 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايدى. الايدا بيىل جۇگەرى القابى 171,6 مىڭ گەكتارعا دەيىن قىسقارىپ كەتىپتى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – وتكەن جىلى جەتىسۋ وبلىسىندا ساتىپ الۋ باعاسىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى جينالعان 600 مىڭ توننادان استام جۇگەرىنىڭ 200 توننادايى عانا وڭدەلىپ, ەگىننىڭ ءبىر بولىگى ورىلماي, القاپتا قار استىندا قالدىرىلعانى بولسا كەرەك.
جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ جۇگەرى شارۋاشىلىعى سالاسىندا قالىپتاسقان جاعدايعا وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى رۋسلان قوجاسباەۆ بيىل 12 ماۋسىمدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارينگە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋ مۇمكىندىگى وتە كەڭ. ونەركاسىپ سالاسىندا بۇل داقىل شيكىزات رەتىندە پايدالانىلىپ, سىركە قىشقىلى, اتسەتون, بوياعىشتار جاساۋ ءۇشىن قولدانىلادى. قالدىقتارى مال ازىعى, وتىن, تىڭايتقىش وندىرۋگە, سونداي-اق جاساندى جىبەككە قاجەت جاسۇنىق, قاعاز شىعارۋعا جانە باسقا ماقساتتارعا جۇمسالادى. بۇل ونىمدەرگە ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاردا سۇرانىس بار. سوعان قاراماستان, وسى سالاداعى ونەركاسىپتىك قۋاتتار شەكتەۋلى. وندىرىلەتىن شيكىزاتتىڭ شامامەن 35 پايىزدايى عانا جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتىندا وڭدەلىپ, قالعان كولەمى شيكىزات تۇرىندە ساتىلادى. جۇگەرىنى قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن «قورعاس» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اۋماعىندا جاڭا زاۋىت سالۋ قاجەت. بۇل كاسىپورىننىڭ جۇگەرى ءدانىنىڭ ەڭ ءىرى تۇتىنۋشىسى – قىتايعا جاقىن ورنالاسۋى لوگيستيكا شىعىندارىن ازايتادى. جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن جەتىسۋ وبلىسىنا زاكىرلىك ينۆەستورلاردى تارتىپ, شارۋالاردىڭ تىڭايتقىش پەن تۇقىمعا جۇمسالاتىن شىعىنىن جانە ولار العان نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن سالانى جەتكىلىكتى قارجىلاندىرۋ كەرەك», دەگەن ەدى.
اتالعان دەپۋتاتتىق ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن ۆيتسە-پرەمەر س.جۇمانعارين قازىر رەسپۋبليكادا جالپى قۋاتتىلىعى جىلىنا 210 مىڭ توننا جۇگەرىنى تەرەڭدەتە وڭدەيتىن 2 زاۋىت جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى. ولار – جەتىسۋ وبلىسىنداعى «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى» جانە الماتى وبلىسىنداعى «ازيااگروفۋد» اكتسيونەرلىك قوعامى.
«وڭدەۋ ءۇشىن جۇگەرى شيكىزاتىنىڭ جەتكىلىكتى كولەمى بار ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «Kazakh Invest» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن تەرەڭدەتە وڭدەۋ بويىنشا جاڭا وندىرىستەر قۇرۋعا, سونىڭ ىشىندە «قورعاس» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنا دا ينۆەستور تارتۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. وسى ماقساتتا 2024 جىلعى 2 ساۋىردە قىتايلىق «Zhejiang Sunny Group Co., Ltd» كومپانياسى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزىلدى. قىتاي تاراپى ەل اۋماعىندا جۇگەرىنى تەرەڭدەتە وڭدەۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. بۇل كاسىپورىن قۇرىلىسىنىڭ مەرزىمى – 10 جىل, سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمى – 150 ملن دوللار. جاڭا كاسىپورىندا 500-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلماقشى. قازىر اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن جۇگەرىنى ەگىپ كورۋ ماقساتىندا تۇقىم اكەلۋ جايى پىسىقتالىپ جاتىر», دەدى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
جۇگەرى وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋالارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى ۇكىمەتتىڭ 2021 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2021–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» اياسىندا شەشىمىن تاپقان. ناقتى ايتساق, جۇگەرى تۇقىمىن ساتىپ الۋ شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن, تىڭايتقىش, پەستيتسيد, بيواگەنت جانە بيوپرەپاراتتار قۇنىن, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ نەسيەلەرى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋ, سونداي-اق جۇگەرىنى قايتا وڭدەۋگە تاپسىرۋ كەزىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ كوزدەلگەن. بۇل رەتتە قارجىلاندىرۋ ءۇشىن باسىم داقىلداردىڭ تىزبەسىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارىنىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە دەربەس ايقىندايدى. ماسەلەن, بيىل كۇزدە قايتا وڭدەۋگە تاپسىرىلاتىن ءونىمنىڭ 1 تونناسىنا سۋبسيديا ءنورماتيۆى الماتى وبلىسى ءۇشىن – 18 مىڭ تەڭگە, جەتىسۋ جانە تۇركىستان وبلىستارى ءۇشىن – 10 مىڭ تەڭگە, قىزىلوردا وبلىسى ءۇشىن – 16,4 مىڭ تەڭگە, جامبىل وبلىسى ءۇشىن – 20 مىڭ تەڭگە بولىپ بەلگىلەنگەن. بۇدان بولەك, تاۋلىگىنە كەمىندە 170 توننا ءداندى داقىلدى تەرەڭدەتە وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعاندارىن كەڭەيتۋ كەزىندە ينۆەستورلار شىعىنىنىڭ 25 پايىزىن وتەۋ قاراستىرىلعان.
جۇگەرىنى قىتايعا ەكسپورتتاۋعا رۇقسات الۋ جۇمىسى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە قحر باس كەدەن باسقارماسىنىڭ تىزىلىمىنە ەلىمىزدىڭ جۇگەرى وندىرۋگە ماماندانعان 146 كاسىپورنى ەنگىزىلگەن.
ۇكىمەت تاراپىنان جۇگەرى شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلدانعانىنا قاراعاندا, «دالا ارۋىنىڭ» كەلەشەگى زور بولۋعا ءتيىس.
