سۋرەت: kaznpu.kz
مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى تىكەلەي ۇلەسى ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. مۇنداي احۋال نارىقتاعى تەڭدىك شارتتارىن بۇزادى, جەكە باستامالارعا توسقاۋىل بولادى. «ەلىمىزدە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردى باسقارۋ ساياساتى ءالى دە ءتيىمسىز ەكەنىن مويىنداعان ءجون. ولاردىڭ ماقسات-مىندەتىن, قىزمەت اياسىن, قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرىن جانە جۇمىسىنىڭ باسقا دا تۇستارىن ءتيىستى زاڭدارمەن رەتتەۋ قاجەت. سونىمەن قاتار حولدينگتەر مەن ۇكىمەت اراسىنداعى قارجى ماسەلەلەرىنە قاتىستى ۇستانىم تۇراقتى ءارى جۇيەلى بولۋعا ءتيىس» دەيدى مەملەكەت باسشىسى. وسى رەتتە پرەزيدەنتتىڭ ناۋرىز ايىنداعى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن ىرىقتاندىرۋ تۋرالى جارلىعى اسا ماڭىزدى. اتالعان قۇجاتقا نەگىزدەلە وتىرىپ, جەكەشەلەندىرۋدىڭ ۇلتتىق كەڭسەسى اشىلدى. وعان مۇشە رەتىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا كىردى, مەن دە ءوزىمدى ۇسىنىپ, مۇشە بولدىم.
اتالعان ۇلتتىق كەڭسەنىڭ باستى ماقساتى – كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ تاراپىنان جەكە كاسىپكەرلىككە ورىنسىز باسەكەلەستىكتى جويۋ, جەكە كاسىپكەرلىك باستامالاردى ىنتالاندىرۋ. كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىك تاپسىرمالاردى ورىنداۋ, ەكونوميكاداعى باسەكەلەستىك جوق سەكتورلاردى دامىتۋ, ۇلكەن ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەتىن جانە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سالالارمەن اينالىسۋ. الايدا ەلىمىزدە مەملەكەتتىك-كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالار كوپتەگەن باسەكەلى سالادا دا ورىن العان. مىسالى, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىسى, اۆتوبۋس تاسىمالى, تاكسوپارك, تاماقتاندىرۋ ورىندارى, ساناتوري سياقتى قىزمەتتەردى جەكە كاسىپكەرلەرمەن جاعالاسا وتىرىپ جاسايدى.
مەملەكەتتىك كاپيتاليزمدى دامىتۋ جانە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا شەكتەن تىس ارالاسۋى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن تەجەيدى, مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانىن كوبەيتەدى جانە ازاماتتارعا ءوز ءىسىن باستاۋعا ۇلكەن كەدەرگى تۋدىرادى.
مەملەكەت باسشىسى 2029 جىلعا قاراي ورتا بيزنەستىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 15 پايىزعا جەتۋى كەرەكتىگىن ايتتى. قازىر بۇل كورسەتكىش – 7 پايىز شاماسىندا. الەمدە شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار جالپى كاسىپكەرلىكتىڭ 90%-ىن, جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 60-70%-ىن جانە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 50%-ىن قۇرايدى. ەىدۇ ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, ءىجو-دەگى ورتا بيزنەستىڭ سالماعى مەن جان باسىنا شاققانداعى تابىس دەڭگەيى اراسىندا وڭ بايلانىس بار. ياعني دامىعان ەلدەردە ءىجو-دەگى ورتا بيزنەس ۇلەسى 25-27%-عا دەيىن جەتەدى. وسى ورايدا, ورتا بيزنەستى دامىتۋ – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن جانداندىرۋداعى ەڭ ماڭىزدى ماقسات.
جاڭا سالىق كودەكسى دە وسى ماسەلەگە تىكەلەي باعىتتالۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىنا قاتىستى جان-جاقتى تالقىلاۋ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. «قيىن بولسا دا, دۇرىس شەشىم قابىلداۋ قاجەت. بۇل جەردە اسىعىستىققا جول بەرۋگە بولمايدى. جاڭا سالىق كودەكسىن ساپالى ازىرلەۋ ءۇشىن ونى قابىلداۋ مەرزىمىن كەلەسى جىلعا اۋىستىرۋعا بولادى دەپ سانايمىن» دەدى مەملەكەت باسشىسى. سالىقتىق اكىمشەلىندىرۋ, سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقسىزدىعى, ءتيىستى جەڭىلدىكتەردى الۋ قيىندىقتارى ەلىمىزگە كەلەتىن ينۆەستيتسياعا كەدەرگى بولىپ تۇر دەپ ەركىن ايتا الامىز.
مىسالى, ءبىر جىل بۇرىن ەنگىزىلگەن بولشەك ساۋدا سالىعى تاعى وزگەرتىلمەكشى. ونىڭ شەگىن 500 ملن تەڭگەگە ءتۇسىرۋ تۋرالى ۇسىنىس سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىندا كورسەتىلگەن. بىراق شاعىن كاسىپكەرلەر جاڭا سالىق تۇرىنە سەنە وتىرىپ, مايدا بيزنەستەرىن ىرىلەندىرە باستاعان كەزدە بۇل باستاما كەرى ۇدەرىس بەرۋى مۇمكىن. ەلىمىزدەگى 1,5 ملن كاسىپكەردىڭ سانى كوپ, الايدا ساپاسى قانداي؟ ورتا كاسىپكەرلەر سانىنىڭ ۇلعايماي تۇرۋى دا وسى سالىق ماسەلەسىنە تىكەلەي بايلانىستى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جاڭاوزەن, قاشاعان جانە قاراشىعاناقتاعى گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋدى تاپسىردى. «وسى سالانى تابىستى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيانىڭ قايتارىمىن قامتاماسىز ەتەتىن پارمەندى ىنتالاندىرۋ شارالارىن قىسقا مەرزىمدە قابىلداۋ, سونىڭ ىشىندە اقىلعا سىيىمدى تاريفتەر مەن كوتەرمە باعالاردى بەلگىلەۋ كەرەك. گاز كەنىشتەرىنە گەولوگيالىق بارلاۋ جاساۋ ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيا تارتۋ تۇرعىسىنان العاندا, بۇل شارالار وتە ماڭىزدى. ايتپەسە, ەكونوميكانى قاجەتتى كولەمدە گازبەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس» دەدى پرەزيدەنت. دەپۋتات رەتىندە جاز ايلارىندا رەسپۋبليكامىزدىڭ 7 ايماعىن ارالاپ شىقتىم. سوندا باتىس ايماقتارداعى وزەكتى سۇراقتاردىڭ ءبىرى – گازدى وڭدەۋ, ونى تەك شيكىزات رەتىندە عانا شىعارماي, وزىمىزدە ءوندىرىس ورىنىن سالۋ ەكەنىنە كوزىم جەتتى. اتالعان ءوندىرىس ورىندارى 1 ملرد-تان 6 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن گاز وڭدەي وتىرىپ, جەرگىلىكتى حالىققا جۇمىس ورىنى مەن ءتيىستى مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ياعني گازدان تاۋارلىق گاز, گازدىق كوندەنسات, كۇكىرت, سۇيىتىلعان مۇناي گازى سياقتى ونىمدەردى الۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. ودان باسقا, گازدان ەلەكتر قۋاتىن وڭدەۋ – ەل دامۋىنا ۇلكەن ىقپالىن تيگىزبەك.
ايتۋار قوشمامبەتوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
