بيوفاكتان باستالعان بيزنەس
مەرەي ماماندىعى بيولوگ بولعاندىقتان, ءاۋ باستا بولاشاعىن عىلىممەن بايلانىستىردى. قازمۋ-دىڭ بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىندا ءبىلىم العان. ءدارى-دارمەك نارىعىنا قىزىعاتىن بولعان سوڭ وسى تاقىرىپتى زەرتتەۋ نىساناسىنا دا اينالدىردى. ارلى-بەرلى جوسىلعان الا دوربا ءداۋىرى رەتىندە تاريحتا قاشالىپ قالعان 90-جىلدار كەزەڭى مەرەيدى دە بيزنەس الەمىنە قاراي جەتەلەدى. ول اۋەلدەن قىزىققان فارماتسەۆتيكا نارىعىن باعدار ەتتى.
كەڭەس داۋىرىندە ءوندىرىس اتاۋلىنىڭ كوبى اۋىر ونەركاسىپكە بەيىمدەلدى دە, ءدارى-دارمەك سەكىلدى نارىقتىڭ بار ەكەنى دە ەسكەرىلگەن جوق. قازاق دالاسىندا ەمدىك قاسيەتى بار ءشوپتىڭ بارلىق ءتۇرى وسسە دە, جىل سايىن ميللياردتاعان دوللار ءدارى-دارمەك يمپورتىنا جۇمسالادى. ەلىمىز تەك قاتەرلى ىسىكتى ەمدەيتىن ءبىر عانا تابلەتكانى 32 ملن دوللارعا ساتىپ الادى ەكەن. جالعىز ونكولوگيالىق ءدارى-دارمەكتىڭ ءاربىر امپۋلاسىن اقش-تان 1 000 دوللارعا يمپورتتايمىز. ەگەر سول ءدارىنى وزىمىزدە وندىرسەك, ونىڭ ءاربىر امپۋلاسى 150 مىڭ تەڭگەدەن اينالادى. جيىنتىعىندا 28 ملن دوللاردى ۇنەمدەۋگە بولادى ەكەن.
مۇددەلەستەر تاۋىپ, مۇمكىندىگىن كەڭەيتتى
جان-جاعىنا قاراسا سالانى مەنشىكتەپ العان مونوپوليا جەتىپ ارتىلادى. ولار شەتەلدىك الپاۋىت فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, نارىققا قاجەتتى ءدارىنى ۆاگونداپ تاسىپ جاتىر. سالانى مەنشىكتەپ العان مۇنداي كولەڭكەدەگى قوجايىندارمەن باسەكەگە تۇسە الماسى انىق ەدى. اينالىمدا ميللياردتاعان دوللار قارجىسى بار الپاۋىتتار جاس كاسىپكەردى العاشقى جىلدارى ساپامەن بولماسا دا, باعامەن تۇنشىقتىرىپ تاستايتىن. مۇنداي نارىقتىڭ ەسىگىن اشپاق تۇگىلى, تەرەزەسىنەن سىعالاپ قاراۋعا دا مۇمكىندىك از. سولاي ەكەن دەپ ەكى قولدى بوس قويۋدىڭ تاعى قيسىنى جوق.
جاس كاسىپكەر جوسپارىن وزگەرتىپ, حالىقارالىق قۇقىقتىق نورمالارمەن قورعالعان بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ قاجەت دەپ تاپتى. قىتاي مەن گونكونگتان ينۆەستورلار الىپ كەلىپ, ەلىمىزدى تۇگەل ارالاتىپ كورسەتتى. بۇرىن جيناستىرىپ, باسىن قۇراپ ۇلگەرگەن قولدا بارىن ءوزى باستاعان جوباعا ينۆەستيتسيا رەتىندە قۇيدى. قالعانىن قىتايلىق ينۆەستورلار قارجىلاندىراتىن بولىپ شەشىلدى. وندىرىلەتىن دارىلەردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, كاسىپورىننىڭ نارىقتىق قۇنى انىقتالدى. ءبىزدىڭ جوبالاۋ ينستيتۋتتارىمىز ءبىر زاۋىتتى سالۋعا 5 جىل ۋاقىت بەلگىلەيدى ەكەن. بىراق مۇنداي تالاپ ينۆەستورلاردى شالقاسىنان تۇسىرەدى. ولار «قۇنى 50 ملن تۇراتىن جوبانى 5 جىل كۇتەسىڭدەر» دەگەن باتۋامەن كەلىسە المادى. اقىرى حالىقارالىق زاڭدارعا سۇيەنىپ ءجۇرىپ جوبالاۋ ينستيتۋتىنىڭ دا كەلىسىمىن الدى.
ءسويتىپ, 2014 جىلى الماتى ىرگەسىندەگى «Kelun-Kazpharm» زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلدى. ءوندىرىس قۇرىلىسىنا جالپى سوماسى 7,5 ملرد تەڭگەدەن استام (شامامەن 37 500 000 ەۋرو) قاراجات سالىندى, اۋدانى 40 000 شارشى مەتر جەر تەلىمى ساتىپ الىندى. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىنىڭ جالپى اۋدانى – 19 000 شارشى مەتر. قۇرىلىس جوبالارى ەۋروپالىق GMP ستاندارتتارىنا جانە ەل زاڭناماسىنا سايكەس ازىرلەندى.
پاندەميا كەزىندە پايداسى ءتيدى
ءبىرىنشى جەلى – پوليپروپيلەندى (PP) وراۋ بوتەلكەلەرىندەگى ينفۋزيالىق ەرىتىندىلەردى وندىرۋگە ارنالسا, ەكىنشى جەلى – شىنى, پوليپروپيلەن (پر) امپۋلالارداعى ينەكتسيالىق ەرىتىندىلەردى شىعارۋ, سونىمەن قاتار ليوفيلدەنگەن ۇنتاقتى جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرۋگە باعىتتالدى. قازىر ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى جەلىلەردى ىسكە قوسۋعا دايىندىق جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جەلىلەر ىسكە قوسىلسا تەك سۇيىقتىقتاردى ەمەس, پرەپارات ونىمدەرىن دە شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ء«بىر جىلدىڭ ىشىندە فارماتسەۆتيكالىق ءونىم وندىرەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى ءوندىرىس ستانوكتارى ەلگە جەتكىزىلىپ, جۇمىس قىزۋ باستالىپ كەتتى. 500 ادام جۇمىسقا ورنالاستى. قازىر زاۋىت 20 شاقتى ءتۇرلى ءدارى وندىرەدى. ونىڭ 70%-ى تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. باسىم بولىگى رەسەيدىڭ ۇلەسىندە, وزگەسى قىرعىزستان, تاجىكستان, اۋعانستانعا جىبەرىلەدى», دەيدى مەرەي سلام ۇلى.
مەرەي بىزبەن اڭگىمەسىندە زاۋىت قۇرىلىسى دەر كەزىندە باستالعانىن ايتتى.
«كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان 2020 جىلى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت ءدارى-دارمەككە ەڭ قاجەتتى ءدارى سۇيىقتىعىن دايىندايتىن. بۇل سۇيىقتىق «مەديتسينانىڭ نانى» رەتىندە قاراستىرىلادى. پاندەميا كەزىندە وسى سۇيىقتىققا دەگەن سۇرانىس ءۇش ەسە ءوستى. ءبىر جىل بويى 400 جۇمىسشى كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەدى. بۇعان دەيىن ءبىر جىلدا 45 ملن شولمەك سۇيىقتىق وندىرسە, ودان كەيىن ءوندىرىس قۋاتىن 110 ملن فلاكون سۇيىقتىققا جەتكىزدىك. ەڭ باستىسى – سۇيىقتىققا سۇرانىس ءۇش ەسە ارتىپ تۇرعاندا باعانى وزگەرتۋگە جول بەرگەن جوقپىز. قازاق ەلىنىڭ عانا سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتىپ قويماي, رەسەيدىڭ وڭتۇستىگىندەگى وبلىستار مەن وزبەكستان, قىرعىزستان جانە تاجىكستان مەملەكەتتەرىنىڭ دە قاجەتتىلىگىن وتەپ, العىسىن الدىق», دەيدى.
ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى جەلى ىسكە قوسىلسا زاۋىت اسسورتيمەنتى تاعى ونشاقتى ءونىم تۇرىمەن تولىعايىن دەپ تۇر. بىراق ءدارى-دارمەك ونىمدەرىنىڭ «نانى» – ءدارى شيكىزاتى قىتاي مەن ءۇندىستاننان جەتكىزىلەدى. ءتىپتى سۇيىق دارىلەردى قۇياتىن فلاكون شيكىزاتى پروپيلەن دە شەتەلدەن اكەلىنەدى. مەديتسينالىق فلاكونداردىڭ ەرەكشەلىگى – قايتا وڭدەلۋگە جاتپايدى. سول سەبەپتى, باعاسى قىمباتتاۋ. ەو, اقش, باتىس ەلدەرىنىڭ ءبىرازى كەيبىر ءونىم ءتۇرىنىڭ شيكىزاتىن سول ەلدەردەن ساتىپ الادى.
«كۇندەلىكتى باسىلىمداردان ء«بىزدىڭ ەلدە دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ بارلىق ءتۇرى وسەدى, بىراق يمپورتقا تاۋەلدىمىز» دەگەن اقپاراتتى كوپ وقيمىن. نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندە ءبىزدىڭ ۇلەسىمىز از. فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبى ءۇشىن حيميالىق شيكىزاتقا دەگەن تالاپ دۇرىس جۇرگىزىلگەن تەحنيكالىق پارامەترلەردىڭ ناتيجەسىنە قاراپ انىقتالادى. حالىقارالىق مەديتسينا تاجىريبەسىندە 1 ءدارىنى دايىنداۋعا كەمى 20 جىل كەتەدى. قىتاي مەن ءۇندىستان بۇل رەتتە ءدارى شيكىزاتىنىڭ ەكسپورتتاۋشىلارى رەتىندە تانىلعان. سوندىقتان ءبىز ۋاقىت ۇتتىرماي ءدارى شيكىزاتىن وزىمىزدە وندىرسەك, نارىقتاعى باعا كەمى ءۇش ەسە ارزاندايتىن ەدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
اقش يمپورتىن الماستىردى
كاسىپ يەسى ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋ ءۇشىن تەك مەملەكەت قارجىسىنا سۇيەنۋ جەتكىلىكسىز ەكەنىن دە ايتادى. جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ وسىمىنە قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن مەملەكەت باسشىسى كەشەگى جولداۋىندا دا قامتىدى. بۇل تۇستا مەرەي ءتارىزدى شەتەلدىك ينۆەستوردى تارتىپ, بىرلەسكەن ءوندىرىس ورنىن اشىپ وتىرعان جەرگىلىكتى بيزنەسمەندەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى شەشۋشى ءرول اتقارادى.
قازىرگى ۋاقىت – ىشكى نارىقتىڭ كۇرە تامىرىنا قان جۇگىرتەتىن مۇمكىندىكتەر كوزىن ءارتاراپتاندىراتىن ءسات. تەك ءبىز ەمەس, الەمدىك ەكونوميكانىڭ كوشباسشى ەلدەرىندەگى كومپانيالاردىڭ ءبىرازى شەتەلدىكتەرمەن بىرىككەن كاسىپورىن اشۋعا, مۇمكىندىك بولسا, الەمدىك برەند كومپانيالاردىڭ ەنشىلەس ۇجىمدارىن ەلگە الىپ كەلۋگە تىرىسادى. فارماتسەۆتيكا زاۋىتىن اشىپ, 500 ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەرگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ ەندىگى ماقساتى – كەيبىر ءونىم تۇرىنە قاجەتتى شيكىزاتتى وزىمىزدە دايىنداۋ جانە الەمدىك لوگيستيكالىق تىزبەكتەن ەنشى الۋ. بۇل ءۇشىن ءوندىرىس, عىلىم جانە بيزنەس اراسىندا بەرىك بايلانىس ورناۋى كەرەك. مەرەي سلام ۇلى ايتىپ وتكەندەي, قازاق بالالارىنىڭ تالانتى تالاي ەلدە مويىندالدى. ەندى ۇكىمەت جاستاردى ەلگە شاقىرىپ, ولاردىڭ جاڭالىعىن عىلىمي اينالىمعا قوسسا تالاي ءتۇيىن تارقاتىلار ەدى.
قازىرگى جەتىستىگى – بۇرىن اقش-تان يمپورتتاپ كەلگەن ونكولوگيالىق سۇيىقتىقتاردى «Kelun-Kazpharm»-دا وندىرۋگە قول جەتكىزدى. ىشكى نارىقتاعى باعاسى يمپورتتان ءۇش ەسە ارزان. ەلدەگى ونكولوگيالىق كلينيكالار وسى زاۋىتتىڭ ونىمدەرىنە تاپسىرىس بەرەدى. دامىعان ەلدەردىڭ ەڭ بەدەلدى كومپانيالارىندا «Kelun-Kazpharm» دايىنداعان ءدارى سۇيىقتىقتارى قولدانىلىپ ءجۇر.
الماتى
