وسى ورايدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قاراستى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى (ERI) ەكى جىلدان بەرى ازيا دامۋ بانكىمەن بىرلەسە ازىرلەپ كەلە جاتقان وڭىرلىك ءال-اۋقات يندەكسىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشىنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا سەنىمىنىڭ دەڭگەيى. بۇل زەرتتەۋ ەۋروپالىق الەۋمەتتىك زەرتتەۋ, دۇنيەجۇزىلىك قۇندىلىقتار شولۋى, ەۋروپالىق قۇندىلىقتار زەرتتەۋى, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ جاقسى ءومىر يندەكسى سياقتى وزىق تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ, ستاتيستيكا مەن ساۋالناما دەرەكتەرى نەگىزىندە دايىندالعان.
اتالعان زەرتتەۋگە قاراعاندا, وتكەن جىلى بارلىق ءوڭىردىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان وبلىسى (بقو) تۇرعىندارىنىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە سەنىمى سالىستىرمالى تۇردە جوعارى بولىپ شىقتى. وسى جونىندەگى كورسەتكىش 2022 جىلعى 55,3 پايىزدان 71,1 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. مۇنىڭ باستى سەبەبى بىلتىر جايىق ءوڭىرى تۇرعىندارىنىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 10 بالدىق كورسەتكىش بويىنشا الدىڭعى جىلعى 5,9 بالدان 6,4 بالعا دەيىن ارتقاندىعىندا بولسا كەرەك. بۇعان قوسا, بقو-دا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى 5,86 بالدان 3,95 بالعا دەيىن تومەندەگەن. باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىنە سەنىمى 38 پايىزدان 39,9 پايىزعا دەيىن ارتقاندىعى جەرگىلىكتى ماسليحاتتارعا سەنىم دەڭگەيىنىڭ دە 43,9 پايىزدان 59 پايىزعا دەيىن كوتەرىلۋىنە اسەرىن تيگىزگەنى انىق. سونداي-اق جەرگىلىكتى سوتتار (48,3 پايىزدان 61,3 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسياعا (50 پايىزدان 66,5 پايىزعا دەيىن) سەنىم دە ءبىرشاما ارتقان.
جامبىل وبلىسىندا اكىمدىكتەرگە سەنىم 49,3 پايىزدان 63,7 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. سەبەبى اۋليەاتا وڭىرىندە تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 5,27 بالدان 6,91 بالعا دەيىن كوتەرىلىپ, جەمقورلىق 7,2 بالدان 5,43 بالعا دەيىن ازايعان. جامبىلدىقتاردىڭ سايلاۋعا سەنىمى 15,3 پايىزدان 37,8 پايىزعا دەيىن ارتقان. ناتيجەسىندە, ماسليحاتتارعا سەنىم دەڭگەيى دە 28,4 پايىزدان 51,6 پايىزعا دەيىن وسكەن. سوتتار (35,6 پايىزدان 45,5 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسياعا (40,4 پايىزدان 41,6 پايىزعا دەيىن) سەنىم دە ءبىرشاما جوعارىلاعان.
تۇركىستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى بىلتىر 6,12 بالدان 6,21 بالعا دەيىن جاقسارعان. ال اكىمدىكتەرگە سەنىم كورسەتكىشى 44,8 بالدان 58,6 بالعا دەيىن ارتقان. سايلاۋعا سەنىم 25,2 پايىزدان 41,3 پايىزعا دەيىن نىعايعانىنا سايكەس ماسليحاتتارعا سەنىم دە 36,5 پايىزدان 72,4 پايىزعا دەيىن جوعارىلاعان. بۇل – تۇركىستاندىقتار اكىمدەردەن گورى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا كوبىرەك سەنىم ارتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. وبلىستا سوتتارعا (42,9 پايىزدان 54,8 پايىزعا دەيىن) جانە پوليتسياعا (48,3 پايىزدان 50,3 پايىزعا دەيىن) سەنىم ارتا تۇسكەن.
قارجىلىق ءال-اۋقاتى بىلتىر 5,92 بالدان 6,97 بالعا دەيىن ارتقان قىزىلوردالىقتاردىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە سەنىمىنىڭ دەڭگەيى – 51,4 پايىز. الايدا بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلعىمەن سالىستىرعاندا 5,5 پايىز تومەن. قىزىلوردا وبلىسىندا سايلاۋعا سەنىم دەڭگەيى 10,6 پايىزدان 34,4 پايىزعا دەيىن ارتىپ, جەرگىلىكتى ماسليحاتتارعا سەنىم 19,4 پايىزدان 42,1 پايىزعا دەيىن جوعارىلاعان. سىر وڭىرىندە سوتتارعا سەنىم 28,8 پايىزدان 44,3 پايىزعا دەيىن ارتقان, ال پوليتسياعا سەنىم 43,5 پايىزدان 42,6 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن.
اباي جانە اتىراۋ وبلىستارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا دا تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنان كوبى سەنىم بىلدىرگەن. بۇل وڭىرلەردە حالىقتىڭ قارجىلاي ءال-اۋقاتى دا, سايلاۋ ۇدەرىسىنە سەنىم دەڭگەيى دە ءبىرشاما ارتقان.
وزگە وڭىرلەردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ ىشىندە حالىقتىڭ جارتىسىنىڭ سەنىمىنە يە بولعانى نەكەن-ساياق. دەگەنمەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىكتەرى ءبىر جىل ىشىندە ءوز كورسەتكىشىن 8,2 پايىزدان 48,8 پايىزعا دەيىن, ياعني ايتارلىقتاي جاقسارتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ال كومىرلى وڭىردە تەك پوليتسيا عانا تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنىڭ كوبىنىڭ (51,6 پايىز) سەنىمىنە يە بولعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى پوليتسيا (61,7 پايىز) مەن سوتتارعا (54,9 پايىز) عانا سەنىم ارتىپ وتىر.
تۇرعىنداردىڭ جەرگىلىكتى بيلىككە سەنىمى ەڭ تومەن ءوڭىر – ماڭعىستاۋ وبلىسى. بىلتىر ماڭعىستاۋلىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى 5,9 بالدان 6,6 بالعا دەيىن ارتقانىنا قاراماستان, قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعاندار ءالى دە كوپ. ال وڭىردەگى سىبايلاس جەمقورلىق كورسەتكىشى 6,04 بالدان 8,17 بالعا دەيىن شارىقتاپ كەتكەن. سوندىقتان دا اكىمدىكتەرگە سەنىم دەڭگەيى 56,6 پايىزدان 13,7 پايىزعا دەيىن قۇلدىراپ كەتكەن. سايلاۋعا سەنىم كورسەتكىشى 37,6 پايىزدان 4,9 پايىزعا دەيىن, ال جەرگىلىكتى ماسليحاتتارعا سەنىم 46,3 پايىزدان 9,3 پايىزعا دەيىن كەمىگەن. سوتتار (45,3 پايىزدان 13,7 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسيا دا (48,8 پايىزدان 4,9 پايىزعا دەيىن) جۇرت سەنىمىنەن جۇرداي بولۋعا جاقىنداعان. بيىلعى جىلى وسى وبلىستىڭ جانە جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى تۇگەلدەي اۋىستىرىلعاندىعى بەكەردەن-بەكەر ەمەس.
جەتىسۋ وبلىسىنىڭ جەرگىلىكتى بيلىگىنە سەنىم دەڭگەيى دە ءماز ەمەس. بۇل وڭىردە تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 6,04 بالدان 5,24 بالعا دەيىن تومەندەگەن, ال سىبايلاس جەمقورلىق 5,34 بالدان 5,82 بالعا دەيىن ۇلعايعان. سول سەبەپتى اكىمدىكتەرگە سەنىم 63,5 پايىزدان 30,3 پايىزعا دەيىن, ياعني ەكى ەسەدەن استام كەمىگەن. سايلاۋعا سەنىم 63,7 پايىزدان 18,7 پايىزعا دەيىن كۇرت قۇلدىراپ, جەرگىلىكتى ماسليحاتتارعا سەنىم دە 59,7 پايىزدان 27,5 پايىزعا دەيىن ازايعان. سوتتار (63,3 پايىزدان 36,1 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسياعا (63,9 پايىزدان 36,1 پايىزعا دەيىن) سەنىم ارتۋشىلار قاتارى دا سەلدىرەگەن.
اقمولا, الماتى, اقتوبە وبلىستارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا سەنىم دەڭگەيى 40 پايىزدان تومەن. ولاردىڭ ىشىندە تەك اقمولا وبلىسىنىڭ پوليتسەيلەرى عانا رەسپوندەنتتەردىڭ 41 پايىزىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان.
ەلىمىزدىڭ ءۇش مەگاپوليسى تۇرعىندارىنىڭ جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا سەنىمى دە تومەندەپ كەتكەن. الماتى قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 5,8 بالدان 5,98 بالعا دەيىن جاقسارعانىمەن, سىبايلاس جەمقورلىق 6,67 بالدان 7,31 بالعا دەيىن ۇلعايعان. الماتىلىقتاردىڭ قالاداعى اكىمدىكتەرگە سەنىمىنىڭ 40,3 پايىزدان 26,5 پايىزعا دەيىن ازايۋىنىڭ باستى سەبەبى وسى قوعامدىق ىندەتتىڭ ءورشي تۇسكەنى بولسا كەرەك. بۇعان قوسا, وڭتۇستىك استانادا حالىقتىڭ سايلاۋعا سەنىمى 36,7 پايىزدان 17,6 پايىزعا دەيىن, ال قالالىق ماسليحاتقا سەنىمى 36,5 پايىزدان 22,2 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. الماتىلىق سوتتار (46,9 پايىزدان 26,5 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسياعا (47 پايىزدان 34,7 پايىزعا دەيىن) سەنىم دە كەمىگەن.
استانا قالاسىندا دا تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 5,74 بالدان 6,38 بالعا دەيىن ارتقانىمەن, سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى 7,12 بالدان 7,03 بالعا دەيىن عانا ازايعان. بۇل كورسەتكىش – ەلوردادا جەڭ ۇشىنان جالعاسۋشىلىق سياقتى كەلەڭسىزدىك دەڭگەيى ءالى دە جوعارى ەكەندىگىنىڭ ايعاعى. سوندىقتان دا رەسپوندەنتتەردىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە سەنىمى 40,3 بالدان 26,5 بالعا دەيىن تومەندەگەن. سونداي-اق استانالىقتاردىڭ سايلاۋعا سەنىمى 36,7 پايىزدان 17,6 پايىزعا دەيىن, ال قالالىق ماسليحاتقا سەنىمى 36,5 پايىزدان 22,2 پايىزعا دەيىن ازايعان. ەلوردالىق پوليتسياعا دا حالىق سەنىمى 43,7 پايىزدان 38,6 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. باس شاھاردا تەك سوتتارعا دەگەن سەنىم 33 پايىزدان 38,1 پايىزعا دەيىن ارتقان.
بىلتىر شىمكەنت قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى 6,47-دەن 6,08 بالعا دەيىن ناشارلاعان. سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى 6,84 بالدان 6,53 بالعا دەيىن, ياعني ءسال عانا ازايعان. وسىعان بايلانىستى شىمكەنتتىكتەردىڭ قالاداعى اكىمدىكتەرگە ونسىز دا شامالى سەنىمى 33,3 پايىزدان 33 پايىزعا دەيىن تومەندەۋىنە شاك كەلتىرۋ قيىن. دەگەنمەن ءۇشىنشى مەگاپوليستە سايلاۋعا سەنىم – 22,8 پايىزدان 26,7 پايىزعا دەيىن, ال قالالىق ماسليحاتقا سەنىم – 26,9 پايىزدان 30,6 پايىزعا دەيىن ارتقان. بۇل جەرگىلىكتى حالىق وزدەرى سايلاعان دەپۋتاتتارعا كوبىرەك ءۇمىت ارتىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى. الايدا سوتتار (33,3 پايىزدان 27 پايىزعا دەيىن) مەن پوليتسياعا (45,2 پايىزدان 28 پايىزعا دەيىن) دەگەن ماردىمسىز سەنىم ودان سايىن قۇلدىراعان.
پايىمداپ قاراساق, تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق ءال-اۋقاتى ارتقان ءارى سىبايلاس جەمقورلىق ازايعان وڭىرلەردە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا سەنىم نىعايا تۇسكەن. ال ەكونوميكالىق جاعدايى ناشارلاپ, تۇرعىنداردىڭ تابىسى ازايعان وڭىرلەردە جەكەلەگەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى عانا حالىقتىڭ كوپشىلىگىنىڭ سەنىمىنە يە بولعان. سونىمەن قاتار, كەي وڭىردە سايلاۋعا جانە جەرگىلىكتى ماسليحاتتارعا سەنىم دەڭگەيى ارتقاندىعى – ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى وڭ نىشان.
