سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اۆتور
ەڭ اۋەلى قاتىسۋشى جۋرناليستەر, فوتوگرافتار تۋردىڭ باعدارلاماسىمەن تانىستى. ۇيىمداستىرۋشى ءارى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى فوتو-بلوگ تۋر مۇشەلەرىن ەكى توپقا ءبولدى. ءبىرى تاۋ مەن تاستى ارالاۋعا كەتسە, ەندى ءبىرى اۋىل ىشىندەگى ەلدىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسپاق. توبە كورسەك, شىققىمىز كەلىپ تۇراتىن ءبىزدى تابيعاتقا قاراي باعىتتادى. قۇپ الىپ, كوپ ۇزاماي كولىككە قوندىق. اۋىل تىرشىلىگىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقاندارى كوكجوتا اۋىلىنداعى ات سپورت مەكتەبىنە اتتاندى.
– «Samar fest» فوتو-بلوگ تۋرىن ۇيىمداستىرۋداعى ماقساتىمىز – اۋداننىڭ كوز تارتاتىن اسەم جەرلەرىن كوپشىلىككە كورسەتۋ. شىندىعىندا, ءبىزدىڭ اۋداننىڭ دا تابيعاتى كوركەم. الايدا كوپشىلىك سارىبەل جاعالاۋىن عانا بىلەدى. وسى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسىپ جاتقان ارىپتەستەرگە, قولداپ كەلگەن وزدەرىڭىزگە مىڭ دا ءبىر العىس ايتامىن, – دەيدى ىشكى ساياسات باسشىسى اسقار ىسقاق.
ءسويتىپ, بەلگىلەنگەن باعىتتا ەكى توپ ەكى جاققا قاراي جولعا شىقتى. ءبىزدىڭ اۋەلگى باعىت – قايىڭدى ورمانشىلىعى.
وسكەمەن – سامار اراسىنداعى كۇرە جولدا ۇنەمى جۇرگەنىمىزبەن, قايىڭدى جاققا بۇرىن-سوڭدى بۇرىلىپ كورمەگەن ەكەنبىز. تابانىمىز تۇڭعىش رەت باستى. تاسجولمەن سالدىرلاتىپ كەلىپ, الدىمىزداعى بەلەستەن اسا بەرىستە ماڭداي تۇستان جارتاستى قوجىر تاۋلار كورىندى. جان-جاعى – جىنىس ورمان. يت تۇمسىعى وتپەس توعاي دەگەن وسى شىعار, ءسىرا دە. قاراعاي, شىرشا, بىرەن-ساران اق قايىڭ. اياق استىنداعى توقىمداي جەردە توقسان ءتۇرلى گۇل. كولىك توقتاعان بەتتە جان-جاقتى ساتىر-سۇتىر فوتوعا تۇسىرىستىك. قايدا قارارىمىزدى, قاي كورىنىستى سۋرەتكە تارتارىمىزدى بىلمەي جۇرگەندە كوز ۇشىنداعى دارا توبەدەن قىزىل شاتىرلى ءۇي كورىندى. اينالاسى جاپ-جاسىل نۋ. ءداۋ دە بولسا, باي-باعلانداردىڭ بيىككە سوققان ءۇيى شىعار دەگەنبىز...
اۋىلعا تۇسە سالا ورمانشىلىقتىڭ كەڭسەسىنە جەتىپ توقتادىق. ءبىر قىزىعى, الاقانداي اۋىل بولعانىمەن, اۋىل مارتەبەسى جوق مۇندا. مەكتەپ وقۋشىلارى شۇبارقايىڭ مەكتەبىنە قاتىناپ وقيدى. ال قىڭىر-قيسىق تۇرعان ەلەكتر باعانالارى ەشبىر مەكەمەنىڭ بالانسىندا ەمەس-ءتى. جارىق سونسە, اۋىلدىقتار وزدەرى جوندەپ, ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورىپ وتىر. اۋىلدىقتار قايدا تىركەۋگە تۇرۋ كەرەكتىگىن دە بىلە بەرمەيتىن كورىنەدى. تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىن تۇسىرەمىز دەگەن توپ مۇشەلەرىنە تۇرعىندار وزدەرىنىڭ ارىز-ارماندارىن دا ايتىپ قالدى.
– جازدا جارايدى, كۇنىمىزدى كورەمىز. ال قىستىڭ كۇنى جول بولماي قالادى. سونداي كۇندەرى سامارعا حابارلاسىپ, كىمگە قانداي ازىق-ت ۇلىك كەرەگىن ايتىپ, ءوزىمىز جول بويىنان اتپەن نەمەسە موتورلى قار شانامەن كۇتىپ الامىز. قىسقاسى اۋىلىمىزعا «اۋىل» دەگەن مارتەبە كەرەك, – دەيدى قايىڭدىلىق عالىم تىلەۋمەتوۆ.
بۇل – ءبىر كىسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىلەگى. تۇمسا تابيعات ورتاسىندا وتىرعان اۋىلدى كارتادا كورسەتىپ, رەسمي قاعازعا تىركەۋ كەرەك شىعار.
بۇدان ءارى قارايعى جولىمىز قيىنداي تۇسەتىنىن بايقادىق. سوندىقتان دا ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى ازامات كاسەنعازين ءتۇسىرىلىم توبىن باۋىرى بيىك «ۋازيككە» جايعاستىردى. جانىمىزعا وسى ءوڭىردىڭ وي-شۇڭقىرىن جاقسى بىلەتىن ينجەنەر اندرەي كونوۆالوۆتى قوساقتادى. بىلسە, بىلگەندەي-اق ەكەن. قاي قالتارىستى قانداي اڭ مەكەن قىلاتىنىن, قاي جەردە قانداي ءشوپ وسەتىنىنە دەيىن اڭگىمەلەپ وتىردى. ايتۋىنشا, مىناۋ تايگانىڭ ىشىندە بۇلان دا, بۇعى دا, ەلىك تە جورتادى. جىرتقىشتار دا جوق ەمەس. كىرۋگە شەكتەۋى بار شلاگباۋمنان اسقان سوڭ تۇقىم باعىنا جەتىپ ايالدادىق. قاتار-قاتار لەنتا بويى قىلتيعان جاپ-جاسىل قاراعاي. بۇلاردى ءۇش جىل وتكەن سوڭ باسقا ورمانشىلىقتارعا تاراتادى ەكەن. وزدەرى دە بەلگىلەنگەن جەرلەرگە وتىرعىزادى.
– بۇل وسىمدىكتەردى بالاشا كۇتىپ-باپتايمىز, سۋارامىز. ءۇش جىلدان سوڭ ورنىنا قايتا تۇقىم ەگەمىز. كوشەتتەرى كەز كەلگەن جەرگە وسە بەرمەيدى. قۇمداۋىت وڭىرگە ەككەن ءجون, – دەيدى ا. كونوۆالوۆ.
قاراعايلى ورماندى ارالاپ كەلەمىز. كەيبىر تۇستا قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي قابات-قابات تاستارعا تامسانا قارايمىز. تابيعاتتىڭ قۇدىرەتى دەپ تاڭداي قاعامىز. ساماردا وسىنشالىقتى سۇلۋ جەر بار ەكەن عوي دەپ تاڭدانامىز. سويتسەك, ءبىزدىڭ بارا جاتقان باعىتىمىز باعاناعى باي-باعلاننىڭ ءۇيى دەپ توپشىلاعان شىڭ باسىنداعى قىزىل ءۇي ەكەن. تۇبىنە دەيىن تەربەلىپ, «ۋازيكپەن» جەتتىك تە, ودان ارى جاياۋلاتتىق. بيىك جارتاستى اينالىپ ۇشار باسىنا كوتەرىلگەندە اينالا راسىمەن الاقانداعىداي ەدى. بۇل تۇستان كەزەكشى ورمانشى ماڭايدان تابيعاتقا تونگەن ءورت قاۋپىن باقىلاپ وتىرادى ەكەن. قانداي دا ءتۇتىن بايقاسا, دەرەۋ ورتالىققا حابار بەرەدى. ورمانشىلىقتا ءتيىستى ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارى تولىق. تەحنيكا جەتپەگەن جەرگە جاياۋ-جالپىلاپ جەتەدى.
ادام اياعى جەتە بەرمەيتىن تۇمسا تابيعات بولعاندىقتان با, ەرەكشە تاۋ-تاستارعا اتاۋ قويىلماعان. انشەيىندە «بالەنبايدىڭ توبەسى» دەيتىندەي بۇل جاققا اركىمنىڭ كوزى تۇسە بەرمەگەنگە ۇقسايدى.
– جالپى, سامار ورمانشىلىعىنىڭ اۋماعى 65 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتىر. ەكى ءبولىم بار. ءبىرى – ميروليۋبوۆكادا. ول جاقتا دا ءورت ءسوندىرۋ كولىگى بار. ال اڭ شارۋاشىلىعى جاعى جەكەشەلەنگەن. ونىمەن وزدەرى اينالىسادى. بيوتەحنيكالىق جۇمىستارعا دا وزدەرى ارالاسادى. ءبىز تەك باقىلاپ وتىرامىز, – دەيدى «سامار ورمانشىلىعى» مم باسشىسى ازامات قاسەنعازين.
ەندىگى باعىت – سارىبەل سارقىراماسى. بۇل عاجاپ جەردى بىلايعى جۇرتتى قويىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا بىلە بەرمەي-تۇعىن. سارىبەل اۋىلىنىڭ تۇسىنداعى بۇلاقتىڭ تومەنگە قۇلاي اققان كورىنىسىن سۋرەتكە ءتۇسىرۋ ءۇشىن ەكى توپ تا سوعان قاراي اسىقتى. سارقىراما ماڭايى – قىزىلدى-جاسىل گۇل. ماڭايىنداعى تاستاردىڭ ءوزىن ادەيىلەپ ءورىپ, قالاعانداي. مۇنى العاش كورگەن جۋرناليستەر تاڭدانىسىن جاسىرعان جوق. «انانى قارا, مىنانى قارا» دەسىپ, جان-جاقتان سۋرەتكە تارتتى.
ەكى كۇنگە جالعاسقان تۋردىڭ كەلەسى كۇنىندە ءبىرىنشى توپ پالاتتسى, قاراش, قاراقول جاقتارعا تارتسا, ەكىنشى توپ امبەگە ايان سارىبەل جاعالاۋىن تۇسىرۋگە بەكىنگەن.
جولاي كەڭەس وداعىنىڭ ءۇش باتىرى شىققان الاقانداي قاراش اۋىلىنا سوقتىق. مۇندا باتىرلارعا ارنالعان مونۋمەنتتە ايالدادىق. جارقىراپ تۇرعان ەسكەرتكىش تاقتاعا قاراپ تۇرعان وبلىستىق «ديدار» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سەرىك ءابىلحان: «اۋىلدان گورى ەسكەرتكىشتىڭ جاعدايى ءتاۋىر ەكەن» دەدى كۇبىرلەپ. اۋىلدىڭ توزىپ تۇرعانىن مەڭزەسە كەرەك-ءتى. بۇعان دەيىن جولاي تاسقا بەدەرلەنگەن پەتروگليفتەردى دە قىزىقتاعانبىز. ولار ەندى زەرتتەلمەسە, بۇگىنگە دەيىن زەرتتەلە قويماعان-اۋ.
شاڭى شىققان جولمەن زۋلاعاننان زۋلاپ, بۇقتىرما جاعالاۋىنا جەتىپ ءبىر-اق توقتاعانبىز. سارشا تامىزدىڭ ىستىعى ءوتىپ كەتتى مە, تۋر مۇشەلەرى سۋىق سۋعا قويىپ كەتتى. اناۋ سارىبەلدىڭ تۇسىنداعى سۋ جىلى بولعانىمەن, مىناۋ تاستى قاباقتىڭ استىنداعى سۋ مۇزداي ەدى. ال كورىنىس شەتەلدىڭ تابيعاتىنا بەرگىسىز. ارعى جاعالاۋدا تىزىلگەن ياحتا, قايىقتارعا قاراپ, تەلەديداردان كورىپ جۇرگەن شەتەلدەگى تۋريستىك جەرگە قاراي ءوتىپ كەتكەندەي اسەردە بولادى ەكەنسىڭ.
مىنە, ساماردىڭ سامال ەسكەن ادەمى تابيعاتىن ارمانسىز ارالادىق. بۇرىن-سوڭدى ەل بىلمەيتىن عاجابىن كوردىك. وسىمەن «Samar fest» فوتو-بلوگ تۋرى اياقتالعانىمەن, ساياحاتشىلاردىڭ جاڭا تىنىسى اشىلادى, بىلەمىز. قايىڭدىنىڭ قوڭىر كۇزىن, ايازدى قىسىن كورۋگە اسىعاتىندار كوبەيەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
