«ەلىمىزگە سەنىمدى جانە ەكولوگيالىق تازا قۋات كوزدەرى اسا قاجەت. سوندىقتان ءبىز اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن», دەدى پرەزيدەنت. ءسويتىپ, بۇل ماسەلەنىڭ ءبىز ءۇشىن قانشالىقتى وزەكتى ەكەنىن ايقىنداپ بەردى. جۇيەلىك وپەراتوردىڭ بولجامىنشا, 2030 جىلعا قاراي ەلىمىز ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىن قاتتى سەزىنە باستايدى. تاپشىلىق 2030 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي وندىرىستىك قۋات دەڭگەيىنىڭ شامامەن 10%-ىن قۇراۋى مۇمكىن. بۇل تاپشىلىق قازىردىڭ وزىندە جۇيەدە 2 000 مۆت-تان استام قۋاتتى قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى اۋقىمدى گەنەراتسيانى قۇرۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. ەگەر مۇمكىندىگى مەن بولاشاعىن ەسكەرسەك, اتوم ەنەرگەتيكاسى بۇل قيىندىقتى ەڭسەرۋدىڭ وڭتايلى شەشىمى سياقتى.
بىرىنشىدەن, ەلىمىز ايتارلىقتاي ۋران قورىنا يە. الەمدىك نارىقتا جەتەكشى ورىن الادى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا ەلىمىزدە ۋراننىڭ دالەلدەنگەن قورى 990 مىڭ توننانى قۇرايدى. ال ونى كەيىنگى جىلداعى ءوندىرۋ كولەمى 21 مىڭ توننادان استى. بۇل ەلىمىزدى وسى ستراتەگيالىق رەسۋرستىڭ ەڭ ءىرى وندىرۋشىسىنە اينالدىرادى. ۋراندى اەس-تەردە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ نەگىزى رەتىندە پايدالانۋ ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن ايتارلىقتاي نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق.
ەكىنشىدەن, ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قورجىنىنا اەس-ءتى ەنگىزۋ ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ يمپورتىنا تاۋەلدىلىك ماسەلەسىن شەشۋگە كومەكتەسەدى. بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا رەسەيدەن ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 29%-عا ءوسىپ, 1 ملرد كۆتساعات بولدى. بۇل رەسەي ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جالپى ەكسپورتىنىڭ 50%-ىن قۇرادى. اەس-ءتىڭ ارتىقشىلىعى سول – ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەدى. اسىرەسە ەڭ جوعارى جۇكتەمە كەزەڭدەرىندە جانە كۇزگى-قىسقى مەزگىلدە.
ۇشىنشىدەن, اتوم ەنەرگياسى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا. كومىر, مازۋت جانە گاز سياقتى ءداستۇرلى ەنەرگيا كوزدەرىمەن سالىستىرعاندا, اەس اتموسفەراعا كومىرقىشقىل گازىن شىعارمايدى. بۇل ونى كليمات وزگەرۋىنە قارسى جاھاندىق كۇرەستە ەرەكشە وزەكتى ەتەدى. ەل كومىرتەگى ءىزىن ازايتۋعا جانە قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا مىندەتتەمە العان مەملەكەت رەتىندە اتوم ەنەرگياسىن وسى ماقساتتارعا جەتۋدىڭ سەنىمدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرادى.
تورتىنشىدەن, اەس قۇرىلىسى ەلدەگى ونەركاسىپ پەن عىلىمنىڭ دامۋىنا دا سەرپىن بەرەدى. اەس-ءتى سالۋ ارقىلى 2 000-عا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ەلىمىزدە قازىردىڭ وزىندە اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا ايتارلىقتاي تاجىريبە جيناقتاعان ماماندار مەن ۇيىمدار بار. سونىڭ ناتيجەسىندە جوبانى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرا الامىز دەپ سەنەمىن.
كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەلىمىز ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋدە ەلەۋلى جۇمىس اتقاردى. وسى ستراتەگيانىڭ اياسىندا اەس سالۋ مۇمكىندىگىنە قاتىستى بارلىق اسپەكتى زەرتتەلىپ, وعان ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنە ورگانيكالىق تۇردە سايكەس كەلەتىنىن راستايتىن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق مودەلدەۋ جۇرگىزىلدى. پرەزيدەنتتىڭ وسى جولعى جولداۋىندا ايتقان ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتور تۋرالى تەزيستەر ستراتەگيانى ازىرلەۋ بارىسىندا العان تۇجىرىمعا تولىق سايكەس كەلەدى.
وسىلايشا, ءبىز ەلەكتر ەنەرگياسى نارىعىنىڭ 90%-دان استامىن بىرىكتىرەتىن ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ساراپشى ەنەرگەتيكالىق قوعامداستىعى رەتىندە قازاقستاندا اەس سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق دامۋى جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.
تالعات تەمىرحانوۆ,
«قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى قاۋىمداستىعى» مم توراعاسى
