*سىرت كوز سىنشى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىنا مونيتورينگ جاساۋشى حالىقارالىق بايقاۋشىلار قازاقستاندىق سايلاۋشىلاردىڭ اسا زور بەلسەندىلىگىن ءبىراۋىزدان اتاپ كورسەتتى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, حالىقتىڭ بارلىق توبى اسىرەسە, جاستار سايلاۋ كۇنى ازاماتتىق بەلسەندىلىك تانىتىپ, وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن بارىنشا كەڭىنەن پايدالانۋدا. سايلاۋ كۇنگى قازاقستاندىقتاردىڭ بەلسەندىلىگى حالىقتىڭ ەرتەڭگى جارقىن بولاشاققا دەگەن شىنايى سەنىمدەرىنىڭ كۋاسى بولسا كەرەك.
جوردي چۋكلا,
«ەۋروپانى قولدايتىن دەموكراتتاردىڭ جانە ليبەرالداردىڭ اليانسى» پارلامەنتتىك توبىنىڭ توراعاسى, يسپانيا:
– مەنىڭ وسى سايلاۋ بارىسىندا بايقاعانىم, سايلاۋشىلار, اسىرەسە, جاستار زور ساياسي بەلسەندىلىك تانىتۋدا. وركەنيەت الەمىنە تانىلىپ ۇلگەرگەن قازاقستان سياقتى دامۋشى مەملەكەت ءۇشىن بۇل وتە قۇپتارلىق قۇبىلىس. ماسەلەن, باتىس ەۋروپادا جاستار ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە ناق وسىنداي بەلسەندىلىك تانىتپايدى. ولار ەلدە بولىپ جاتقان ساياسي شارالارعا سەلقوس قارايدى. قازاقستاندىق سايلاۋشىلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ بۇگىنگى سايلاۋ كۇنگى بەلسەندىلىگى ماعان ەرەكشە اسەر ەتتى. ولاردىڭ ەل بولاشاعىنا, ەرتەڭگى كۇنگى تۇراقتىلىق پەن ىلگەرى دامۋعا دەگەن جىگەرلى سەنىمدەرى قۋانتادى.
دراگومير كاريچ,
سەربيا رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق اسسامبلەياسىنىڭ دەپۋتاتى:
– مەن ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دەلەگاتسياسى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ شاقىرۋىن الۋ ۇلكەن قۇرمەت بولدى. بۇل سايلاۋعا بايقاۋشىلىق جاساۋ ءبىز ءۇشىن تەك ۇلكەن قۇرمەت قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, زور جاۋاپكەرشىلىك. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, سەربيا بيىلعى جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋدە. سوندىقتان, ءبىزدىڭ دەپۋتاتتارىمىزدىڭ, مينيسترلەرىمىزدىڭ جانە ساياساتكەرلەرىمىزدىڭ پىكىرى – بۇكىل ەۋروپا ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سايلاۋ كۇنى قازاقستاندىقتار زور ساياسي بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ءبىز ءوزىمىز بولعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە سايلاۋ ءۇردىسىنىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جوعارى ۇيىمشىلدىقپەن ءوتىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق.
سەردجيو ديۆينا,
يتاليا سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا بايقاۋشى بولىپ كەلگەنىمە ءوزىمدى زور باقىتتى سەزىنەمىن. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاۋ بارىسىندا مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, بۇگىنگى سايلاۋ ناۋقانى ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە ءوتىپ جاتىر. بۇل قازاقستاندا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ جوعارى ەكەندىگىن جانە اركىمنىڭ قوعام بولاشاعىنا اسا زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىندىعىن كورسەتسە كەرەك. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە, ءتىپتى, ادامداردىڭ كەزەككە تۇرىپ, سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن العانىنا دا كۋا بولدىق. ادامداردىڭ كوڭىلدەرى كوتەرىڭكى, جۇزدەرىنەن جىلىلىق پەن شىنايىلىق سەزىمى ەسەدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى مەرەكەلىك احۋال دا جۇرتتىڭ كوڭىلىنە شاتتىق نۇرىن سەبەدى. اينالاداعى وسىنداي كوتەرىڭكى كوڭىل مەن ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن نىق سەنىمدى كورىپ, ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ شىن ماعىناسىندا باقىتتى ەكەندىگىن سەزىندىك.
كارل وللينگەر,
«جاسىلدار» پارتياسىنىڭ مۇشەسى, اۆستريا:
– سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى سايلاۋ ءۇردىسى زاڭ شەڭبەرىندە ءوتىپ جاتىر. ءبىز ەشقانداي دا زاڭ بۇزۋشىلىق وقيعاسىن كورگەنىمىز جوق. قازاقستاندا دەموكراتيالىق ءۇردىس جوعارى دەڭگەيدە. وعان وسى سايلاۋ بارىسىنداعى شارالاردان تولىق كوز جەتكىزۋگە بولادى. مۇندا ەشكىم دە سايلاۋشىلاردى سايلاۋعا كەل دەپ ۇگىتتەمەيدى. اركىم ءوز قالاۋى بويىنشا كەلىپ, ءوزى تاڭداعان ۇمىتكەرگە داۋىس بەرەدى. سولاي بولا تۇرسا دا, تۇرعىنداردىڭ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى. ءتىپتى, سايلاۋ ۋچاسكەلەرى اشىلعان كەزدە ادامدار لەگىنەن ءبىرشاما ۇلكەن كەزەكتەردىڭ بولعانىن دا كوردىك. وسىنداي ۇلكەن ەلدە مۇنداي ەلەكتورالدىق ناۋقاندى زور ۇيىمشىلدىقپەن, ەشبىر ءتارتىپ بۇزۋسىز وتكىزۋ كۇردەلى ماسەلە. سولاي بولا تۇرسا دا, قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان سايلاۋ بارىسىندا ءبىز ۇيىمشىلدىق پەن ءتارتىپتىڭ ەرەكشە ۇلگىسىنىڭ كۋاسى بولدىق.
بەرتولد حانس-فريدريح فون پلەتتس,
حالىقارالىق ساراپشى, گەرمانيا:
– ءبىز وسى سايلاۋ ناۋقانىنا بايقاۋشى بولىپ كەلەر الدىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «سايلاۋ تۋرالى» زاڭىمەن جان-جاقتى تانىستىق. زاڭدا كەلتىرىلگەن تۇجىرىمدارعا بايلانىستى ءوز مىندەتىمىزدى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋعا دەن قويىپ وتىرمىز. ءبىز بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولىپ, ولاردىڭ جۇمىسىمەن بارىنشا كەڭ كولەمدە تانىستىق. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ءوتىپ جاتقان سايلاۋ ۇدەرىسىن باقىلادىق. وسى ورايدا مەن سايلاۋ ۇدەرىستەرى ءادىل دە اشىق ءوتىپ جاتقانىن نىق سەنىممەن ايتامىن. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى بارلىق ساياسي شارالار حالىقارالىق تالاپتارعا تولىق جاۋاپ بەرەدى. وسى رەتتە تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماسەلە, سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ, سايلاۋ بارىسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا جۇمىلىپ وتىرعاندىعى بولدى.
دجوزەف ميفسۋد,
حالىقارالىق ساراپشى, ۇلىبريتانيا:
– مەنىڭ ويىمشا, بۇل سايلاۋ قازاقستاننىڭ بولاشاق ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىن ايقىندايدى. مەملەكەت جارقىن بولاشاققا قادام جاساپ وتىر. جەتىستىككە جەتەلەيتىن جوسپارلار بارشىلىق, ولاردى جۇزەگە اسىرۋ – بىلىكتىلەردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. كوشباسشى قاشان دا حالىقتىڭ ىزگى تىلەكتەرىن, ارماندارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلۋى ءتيىس. مەن انگليادا تۇرىپ ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىقتاردىڭ دا ساياسي بەلسەندىلىگىنە ءتانتى بولدىم. قازاقستاننىڭ قاي ازاماتى بولماسىن, سىرتتا جۇرسە دە, جارقىن بولاشاق ءۇشىن داۋىس بەرىپ, ەلدىڭ دامۋىنا اتسالىسقىسى كەلەتىنىن بايقادىم. بۇل – وتە تاماشا قاسيەت. جالپى, قازاقستاندىقتار وسى سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا وزدەرىنىڭ بەلسەندىلىكتەرى ارقىلى قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا بەي-جاي قاراي المايتىندىعىن ناقتى ءىس-جۇزىندە دالەلدەدى.
جازىپ العان
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سەرگەي بابۋركين, تمد تاراپىنان كەلگەن حالىقارالىق بايقاۋشى:
«كەمشىلىكتەرىڭىز – اۋا رايىن رەتتەي المادىڭىزدار»
جۋرناليستەرمەن جۇزدەسۋدە حالىقارالىق بايقاۋشى ايتقان ءازىل كوپشىلىكتى دۋ كۇلدىرگەن. راسىندا, ايتسا ايتقانداي. ءساۋىردىڭ 25-ىنەن 26-سىنا قاراعان تۇندە دولى جەل كوتەرىلىپ, توڭىرەكتىڭ اپتەر-تاپتەرىن شىعاردى. ارتىنان جاڭبىر جاۋدى دەۋ سىپايىلىق, اسپان ءتۇبى تەسىلىپ كەتەردەي نوسەرلەتتى. – ءبىز سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنەن جاقسى ۇيىمداستىرىلعان جۇمىستى كوردىك, – دەدى سەرگەي بابۋركين. – كوميسسيانىڭ دايىندىعى جاقسى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاعا سىن ايتا المايسىڭ. ۋچاسكەدەگى قىزمەتكەرلەر سايلاۋشىلارعا كەرەكتى جاردەمدى كورسەتىپ جاتىر. العاشقى سايلاۋشىلار ازاماتتىق پارىزىن وتەپ, تاڭداۋىن جاساي الدى. سوندا دا ءبىر ايىپ كەتتى سىزدەردەن. سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلار بۇگىن ساۋلەسىن شاشقان اشىق كۇن جاساي المادى. دالادا جاڭبىر شەلەكتەپ قۇيىپ تۇر. مەن بۇل سايلاۋشىلاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلۋىنە كەسىرىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىن. باسقاداي ەسكەرتپە جوق. اتتەگەن-ايى, حالىقارالىق بايقاۋشى ءبىزدىڭ حالىقتى جاقسى بىلمەيدى ەكەن. ازىلدەسە دە ويىنداعىسىن ايتتى. سايلاۋدىڭ بىتۋىنە ەكى ساعات قالعاندا وڭتۇستىك اعايىننىڭ 93,55 پايىزى ءوز تاڭداۋىن جاساپ قويدى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». شىمكەنت.حالىقارالىق تالاپقا ساي ءوتتى
تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلى, قىرعىزستان ورتالىق سايلاۋ رەفەرەندۋمدار جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ريشاد بەكباساروۆپەن اڭگىمە. – ريشاد بەردىباي ۇلى, نەگىزگى مىندەتتەرىڭىز بايقاۋدى قاي جەردەن, قالاي باستادىڭىزدار؟ نە بايقادىڭىزدار؟ – ءبىز تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىنىڭ بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى 24 ءساۋىر كۇنى الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنان سايلاۋعا دايىندىق بارىسىنا باقىلاۋ جۇرگىزە باستادىق. قاراساي, ەڭبەكشىقازاق, ۇيعىر, پانفيلوۆ, كەربۇلاق, كوكسۋ اۋداندارىن ارالاي, تالدىقورعانعا دا جەتتىك. سايلاۋدىڭ جۇرگىزىلۋىنە ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ەشقانداي نارازىلىق, ءتىپتى, شوكىمدەي دە كەمشىلىك ايتۋ بولعان جوق. بارلىعى بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا, رەتىنە ساي جۇرگەنىن كورىپ, ءتانتى بولدىق. كانديداتتار تۋرالى ماعلۇماتتار بەلگىلەنگەن جەردە تەڭ ۇلگىدە تۇر. كەشە تاڭەرتەڭ جاركەنت قالاسىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ اشىلعانىن, كابينالاردىڭ تالاپقا ساي ەكەندىگىن كورىپ, بيۋللەتەندەردى سالاتىن جاشىكتەرگە قويىلعان ءمورتاڭبالاردى دا تەكسەردىك. بيۋللەتەن سانىنىڭ تۋرالىعىن دا كوردىك. جالپى, حالىق بۇل سايلاۋعا جاقسى قاتىسقاندىعى سول, ەشكىمگە مىندەتتەۋ سەكىلدى ماسەلەلەر قويىلماعانىنىڭ انىقتىعىنا كوزىمىز ابدەن جەتتى. ەلدىڭ سايلاۋعا قاتىسۋداعى بەلسەندىلىگى وتە جوعارى بولدى. جول بويىنداعى شاعىن اۋىلدارعا دا بۇرىلىپ جاقسى ءىستى كورىپ, رازى بولىستىق. وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋشىلاردى ەش جەردە شەتقاقپايلاماعانىنا دا كوڭىلىمىز تولدى. باسا ايتار جايت, سايلاۋشىلاردىڭ اۋىلدا دا, قالادا دا سايلاۋعا قاتىسۋىندا ەرەكشە بەلسەندىلىك بولدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ بارلىعىندا قالاي كىرىپ, كىمگە جولىعىپ, قايدان شىعۋدى انىق كورسەتىپ قويعان نۇسقامالار كورنەكتى جەرلەرگە ىلىنگەندىكتەن, سايلاۋشىلار ساۋاتتىلىقتارىن تانىتىپ ءارى مادەنيەتتىڭ مايەگىن دە اڭعارتقانى ۇلگى تۇتارلىق ەكەن. جالپى, بۇل سايلاۋدا تەك جاقسى ءىستى كورگەندىكتەن, اتالعان ساياسي ناۋقان تۋرالى تەك جاقسى ءسوز عانا ايتۋ – ازاماتتىق پارىزىمىز. اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان».بايقاعانىمنان تاڭعالعانىم اسىپ ءتۇستى
گالينا لوپاتينسكايا, تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ مۇشەسى. ءبىز تاڭەرتەڭ №2 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋدىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنان باستاپ بولدىق. تاڭعى 7.00-دەن سايلاۋشىلاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە اعىلىپ كەلگەنى تاڭعالدىردى. ادەتتە, بۇرىنعى كورىپ جۇرگەن سايلاۋلاردا تاڭەرتەڭگى ۋاقىتتا نەگىزىنەن قارت, ەگدە كىسىلەر كەلۋشى ەدى. سىزدەردە ءاپ دەگەننەن-اق بارلىق جاستاعى, قارتتار دا, ورتا جاستاعىلار دا, جاپ-جاس قىزدار مەن جىگىتتەر دە ەرتە كەلەدى ەكەن. دالادا اق جاڭبىر سۇمەكتەپ تۇر, ال ولاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە اسىققانى بىلىنەدى. قولشاتىرىن سىلكىپ جيناپ, بيۋللەتەنىن الۋعا, كابيناعا كىرۋگە ۇمتىلىسىندا جاساندىلىقتان ادا, ءبىر شىنايىلىق ەسىپ تۇر. سايلاۋشىلار بەلسەندىلىگى وتە جوعارى بولدى. ءار سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءبىر ساعاتتان وتىردىق, ەشقانداي دورەكى ەرەجە بۇزۋشىلىق, ۇيىمداستىرۋداعى كەمشىلىكتەر بايقاعانىم جوق. كورشى چەليابى مەن قوستاناي وبلىستارى قاشاننان ارالاس-قۇرالاس. بيىل دا ىنتىماقتاستىققا قول قويىلدى. سايلاۋدا ۇقساستىقتارىمىز دا بار ەكەن. بىراق, چەليابىدە وتكەن سوڭعى سايلاۋدا بيۋللەتەن ەلەكتروندى ۋرناعا تاستالدى. قوستاناي.ەلدىڭ بىرلىگىنە ءسۇيسىندىم
اينۋرا شايىمقۇلوۆا, تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلى (قىرعىزستان). ەڭ الدىمەن قازاقستانداعى سايلاۋدا بايقاۋشى بولۋ مەن ءۇشىن زور مارتەبە ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. بۇل سايلاۋدا حالىق ەلدىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن داۋىس بەرگەنىنە سەنىمدىمىن. مەنىڭ سۇيسىنگەنىم, قازاقستاننىڭ قاي ازاماتى بولماسىن, سىرتتا جۇرسە دە, جارقىن بولاشاق ءۇشىن داۋىس بەرىپ, ەلدىڭ دامۋىنا اتسالىسقىسى كەلەتىنىن بايقادىم. بۇل – وتە قۋانىشتى جاعداي. مەنىڭشە, بۇل ەلدىڭ بىرلىك-ىنتىماعى, ۇيىمشىلدىعىنىڭ مول ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك. ءوزىم كورگەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ەلدىڭ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى بولدى. ءتىپتى, بۇكىل وتباسىمەن كەپ داۋىس بەرىپ جاتقانداردى ءجيى كوردىم. جانە ءبارىنىڭ وسىناۋ ناۋقانعا اتسالىسقاندارىنا قۋانىشتى ەكەندىكتەرى بال-بۇل جانعان جۇزدەرىنەن بايقالىپ تۇر. بۇل, ارينە, قازاقستاندىقتاردىڭ ساياسي ناۋقانعا وتە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعاندارىن بىلدىرەدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن العان جوق. جامبىل وبلىسى.جوعارى باعاعا لايىق
ولەگ سوسكوۆەتس, تمد ەلدەرى ميسسياسىنىڭ باسشىسى. ءبىز قازاقستانداعى سايلاۋلاردىڭ قالاي وتەتىنىنە ءاردايىم نازار سالىپ وتىرامىز. ال ءوزىم ەڭبەك ەتىپ, وسكەن جەرىم بولعاندىقتان وسىناۋ ساياسي ماڭىزدى شارانىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا ساي ۇيىمداستىرىلۋىن قالايتىندىعىم راس. ايتا كەتۋ كەرەك, سايلاۋ مەن سايلاۋ ارالىقتارىندا بۇل ۇدەرىس ۇلگىلى بولا ءتۇسىپ, جوعارى دارەجەدە ءوتۋى داستۇرگە اينالىپ كەلەدى دەۋگە بولادى. بۇعان قاراعاندى وبلىسىنداعى بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولعانىمىزدا تولىعىمەن كوز جەتتى. بايقالعانداي, داۋىس بەرۋشىلەر بەلگىلەنگەن ۋاقىتتان ەرتە جينالدى. ولاردىڭ ءوز ازاماتتىق پارىزىن وتەۋگە دەگەن بەلسەندىلىگى كورىندى. ميسسيا وكىلدەرى تاراپىنان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە زاڭناماعا سايكەس قانداي دا ءبىر زاڭ بۇزۋشىلىق بولعان جوق. قايسىسىندا بولماسىن تاڭداۋىن جاساۋشىلارعا جوعارى مادەنيەتتىلىك پەن ءتارتىپتى قىزمەت كورسەتىلۋىن اتاپ ايتپاسقا بولمايدى. بۇل سايلاۋدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ ۇستىندەگى ەلدىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن زور مانگە يە بولاتىندىعى ءسوزسىز. تمد ەلدەرىنە قازاقستاننىڭ اۋىزبىرلىكتى, تاتۋلىقتى, دوستىقتى نىعايتۋداعى ساليقالى ساياساتى, ەكونوميكاداعى قول جەتكىزگەن تابىستارى, العا باسقان قارىشتى قادامى ۇلگى. حالىق قالاۋى سونىڭ ورلەي ءتۇسۋىن كۇتەتىنىن بىلەمىز. ءۇمىت اقتالىپ, سەنىم بيىكتەۋىن تىلەيمىز. پەتر فريزەن, تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ وكىلى: وسكەمەن.تازا دا اشىق سايلاۋعا كۋا بولدىق
گەنريح تسەرتيك, گەرمانيا بۋندەستاگىنىڭ دەپۋتاتى. ءبىز قازاقستانداعى سايلاۋ تۋرالى بۇعان دەيىن دە ەستىگەن ەدىك. قاي جاعىنان دەسەڭىز, ارينە, جالپى, ادامزاتتىق تۇراقتىلىق تۇرعىسىنان. شىنىن ايتۋ كەرەك, سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدە ناعىز دەموكراتيالىق سايلاۋ بار. بۇعان دەيىن ءبىزدىڭ باسقا دا بايقاۋشىلارىمىز كەلىپ كوز جەتكىزگەنىندەي, قازىر دە ءبىز بۇل ەلدەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ قالاي وتكىزىلىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. راحمەت, ءبىز شىنتۋايتىندا تازا دا اشىق ازاماتتىق قوعامنىڭ سايلاۋ ۇردىسىنە كۋا بولدىق. ايتپاعىم, ءبىز بۇل سايلاۋ تۋراسىندا كۇنى ەرتەڭ حالىقارالىق تۇرعىدان ەسەپ بەرەمىز, سوندا ءبىز ءوزىمىز كۋا بولعان سايلاۋدىڭ وتكىزىلۋ بارىسىن شىنايى سۋرەتتەپ بەرەمىز. ءبىزدىڭ توپ ءبىرشاما سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولىپ, تازا, ازاماتتىق جانە دەموكراتيالىق داۋىس بەرۋ ارەكەتىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. بۇل – دامۋعا بەت العان قازاقستان ەلى ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك, ۇلكەن قادام. قاشاندا سىزدەردىڭ العا باسقاندارىڭىزعا تەك وڭ ساپار تىلەۋدە بولامىز دەپ ويلايمىن. الماتى.ۇيىمداستىرۋ جوعارى دەڭگەيدە
ولگا بلاگو, رەسەي فەدەراتسياسى. قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان سايلاۋدا حالىقارالىق بايقاۋشىلار ءۇشىن دە بارلىق جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ياعني, تەلەفون, فاكس, عالامتور, بارلىق قاجەتتى قۇرىلعىلاردىڭ ءبارى بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سايلاۋدى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ جاعى جوعارى دەڭگەيدە. سوندىقتان, ءبىز حالىقارالىق بايقاۋشىلار جۇمىستارىمىزدىڭ ەش كەدەرگىسىز, ءساتتى وتەتىنىنە سەندىك. ەكىنشى ايتارىم, سايلاۋعا كەلۋشىلەر بەلسەندىلىگى جوعارى بولدى. پاۆلودار.حالىقارالىق بايقاۋشىلاردى قاناعاتتاندىرىپ وتىر
«قازاقستان» قوناق ءۇيىنىڭ «التىنەمەل» ءباسپاسوز زالىندا قازاقستانداعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن قاداعالايتىن حالىقارالىق بايقاۋشىلار توبىنىڭ ليتۆالىق وكىلى داينيۋس رادزياۆيچيۋس قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ليتۆا جۋرناليستەر وداعىنىڭ توراعاسى ءارى مەملەكەتتىك راديو-تەلەۆيدەنيە كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى داينيۋس رادزياۆيچيۋس مىرزا ءماسليحات بارىسىندا قازاقستاندا كەزەكتەن تىس وتكىزىلگەن پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات ۇدەرىسى زاڭ اياسىندا جانە حالىقارالىق تالاپتارعا ساي وتكىزىلگەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق بايقاۋشىلار جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرگە سايكەس, سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات پەن ۇمىتكەرلەردىڭ ءوز باعدارلامالارىن كەڭىنەن جاريا ەتۋ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ, تەلە-راديو جانە ءباسپاسوز بەتتەرىندە ۇگىت-ناسيحاتتىق جوبالارىن ۇسىنىپ, سايلاۋالدى باعدارلامالارىن جاريالاۋدا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىقتار مەن ولقىلىقتار بايقالماعان. جانە دە حالىقارالىق بايقاۋشى رەتىندە بارلىق ۇمىتكەرلەردىڭ سايلاۋالدى شتابتارىندا سەنىمدى وكىلدەرمەن كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتاردان ەشبىر ارىز-شاعىم تۇسپەگەنىن, مەملەكەتتىك قۇقىقتىق جانە زاڭ ورىندارىندا دا بۇل ساياسي ۇدەرىس نەگىزىندە زاڭ بۇزۋشىلىق دەرەكتەرى تىركەلمەگەندىگىن ايتتى. ليتۆالىق بايقاۋشى جۋرناليست رەتىندە بۇل سايلاۋدى باقىلاۋ جانە زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ وتە جەمىستى بولعانىن, قازاقستاندا وتكىزىلەتىن ساياسي ناۋقانداردىڭ مەيلىنشە زاڭ اياسىندا ءارى اشىق تۇردە جۇرگىزىلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءدال وسى كۇنى اتالمىش باسپاسوز زالىندا ورتالىق ازيا جانە قازاقستاننان شىققان شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى موردەحاي كيميوگار مىرزا دا ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن كەزدەستى. الەمدە ءجۇرىپ جاتقان بارشا ساياسي ۇدەرىستەرگە تاۋەلسىز بايقاۋشى رەتىندە قاتىساتىن بۇل ۇيىمنىڭ بەلدى وكىلى دە قازاقستاندا وتكەن سايلاۋدىڭ زاڭدىق تۇرعىدان بارلىق تاراپتار ءۇشىن جەمىستى دە تىڭعىلىقتى ءجۇرگىزىلگەنىن, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە دەموكراتيالىق تالاپتاردىڭ ناقتى ساقتالاتىنى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ بەكىگەنى ءجونىندە بايانداپ بەردى. موردەحاي كيميوگاردىڭ ايتۋىنشا, جەكسەنبىدە قازاقستان حالقى ءوز تاڭداۋىن جاساۋمەن قاتار, مەملەكەت رەتىندە العا قويعان بيىك ماقساتتارىنا نىق قادام جاسادى جانە سايلاۋشىلار ءوز ىنتالىلىعى مەن دەموكراتيالىق قۇقىقتارىن تولىقتاي پايدالانا الۋ مۇمكىندىگىنە يە ەكەندىگىن ايعاقتادى. قانات ەسكەندىر, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.حالىقتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى جوعارى ەكەن
كارين شترەنتس, گەرمانيا. مەن كوركەيگەن قازاقستانعا قىزىعۋشىلىقپەن قارايمىن. ەڭسەلى ەلگە بىرنەشە رەت كەلدىم. ءار ساپارىمدا جەدەل وزگەرىستەرگە كۋا بولىپ, قۋانىپ جۇرەمىن. وسى كوكشەتاۋعا, كوركەم بۋرابايعا دا جولىم ءتۇستى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بارلىق سالالارداعى تابىسى كوپ ۇلتتى حالىقتىڭ ىنتىماق-بىرلىگىندە, رەسپۋبليكا باسشىلىعىنىڭ ساليقالى ساياساتىندا, بولاشاق جوسپارلارىنىڭ باياندىلىعىندا دەپ بىلەمىن. قازىر بۇل ەلدىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلى جوعارى. وسى ساپارىمدا, جانىمداعى سەرىگىم ديپلومات بەرتولد حانس-فريدريح فون پلەتتسپەن بىرگە حالىقارالىق بايقاۋشى رەتىندە كوكشەتاۋ قالاسىنداعى №6 جانە №16 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولدىم. جۇرتشىلىققا رازى كوڭىلدەمىن. ولار سايلاۋدى, اسىرەسە پرەزيدەنت سايلاۋىن مەملەكەتتىك ماڭىزداعى وقيعا دەپ سانايدى. ەشكىم ەرتەڭىنە بەيجاي قارامايدى. سوندىقتان, ەلەكتوراتتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى ءوسىپ وتىر. بۇل بولاشاقتىڭ نۇرلى بولاتىندىعىن كورسەتەدى. قازاقستاندا ۇلگى الاتىن جايلار كوپ. ءبىز وعان تىلەكتەسپىز. ارامىزداعى بايلانىس نىعايا بەرۋىنە تىلەستەسپىن. اقمولا وبلىسى.ەرتەڭگە دەگەن سەنىمدىلىك
نيكولاي تاۋشكانوۆ, رەسەي فەدەراتسياسى. قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ بارىسىنا ءوز پىكىرىمدى بىلدىرسەم, حالىقارالىق بايقاۋشىلار رەتىندە نەگىزگى ءمىندەتىمىز سايلاۋدىڭ شىنايى ءارى اشىق ءوتۋ بارىسىن باقىلاۋ بولىپ تابىلادى عوي. پاۆلودار قالاسىندا ءبىز تاڭعى 7.00-دەن باستاپ 20 شاقتى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاپ, كورىپ شىقتىق. قازىر كەلىپ تۇرعان №75 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە دە ءوزىمىز كورگەن باسقا ۋچاسكەلەردەگى سياقتى اشىقتىق, تۇرعىندار بەلسەندىلىگى, جالپى, سايلاۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيلەرىنىڭ جاقسى ەكەنىن بايقادىق. ەرەكشە ءبىر بايقالعانى, سايلاۋشىلاردىڭ اشىق, جارقىن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيلەرى, سول ارقىلى ەرتەڭگە دەگەن سەنىمدىلىكتەرى بار ەكەنىن بىلەسىز. داۋىس بەرۋشىلەرگە قاتىستى قۇپيا اقپارات تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. سايلاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانىن جانە جوعارى دەڭگەيدەگى بەلسەندىلىگىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. پاۆلودار.بولاشاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك
ءوزىنىڭ ءسوزىن قانداي دا ءبىر زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى ءبىز بايقامادىق, دەپ باستاعان ليتۆالىق كاسىپكەر مۇراد ميرزويانتس اۋەلدە كەيبىر تەحنيكالىق كەمشىلىكتەر كەزدەسكەن سياقتى كورىنگەنىن دە جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەكسەرە كەلگەندە, ەشقانداي دا ورەسكەل كەمشىلىك ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزىلىپتى. «كەيبىر ازاماتتاردىڭ ءوز اتى-جوندەرىن تىزىمنەن تابا الماۋى, ارينە, ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بولۋى دا مۇمكىن. تۇپتەپ كەلگەندە, قازاقستانداعى ءوتىپ جاتقان سايلاۋعا تۇرعىندار بەلسەندى قاتىساتىندىعىنا كوز جەتكىزدىك. ءتىپتى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار دا تۋىسقاندارىنىڭ قولداۋىنا سۇيەنىپ كەلىپ جاتۋى ەرتەڭىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتەن دەپ تۇيىندەۋگە بولادى», دەدى ليتۆالىق كاسىپكەر. م.ميرزويانتس ليتۆادا دا سايلاۋلار ءوتىپ جاتاتىندىعىنا, بىراق ولارعا دەگەن تۇرعىنداردىڭ قىزىعۋشىلىعى تومەن ەكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. قازاقستانمەن ءوزىن بيزنەس بايلانىستىراتىنىن العا تارتقان كاسىپكەر قازىرگى تاڭدا قازاقستان بۇكىل الەمگە تانىلىپ ۇلگەرگەندىگىن, الەمدى ءوزىنىڭ ءتۇرلى سالاداعى ۇلكەن جەتىستىكتەرىمەن تاڭعالدىرىپ كەلە جاتقاندىعىن, ءتىپتى, قازاقتاردىڭ قوناقجاي حالىق ەكەنىن ەرەكشە اتادى.ءبارى ويداعىداي
قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان ساياسي شارالار رەسەي تاراپىنان اركەز زور قىزىعۋشىلىق تانىتىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. بۇل جولعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا كورشى ەلدىڭ ومبى, تۇمەن جانە قورعان وبلىستارىنان 50-گە جۋىق بايقاۋشى قاتىسىپ, سايلاۋ بارىسىن باستان-اياق باقىلادى. ءبىز سولاردىڭ ءبىرى ميحايل كاراكوزدى اڭگىمەگە تارتىپ, العان اسەرلەرىمەن ءبولىسۋدى وتىنگەن ەدىك. – بۇل–مەنىڭ قىزىلجار وڭىرىنە ەكىنشى ساپارىم. مۇنىڭ الدىندا پارلامەنت ءماجىلىسى سايلاۋىنا بايقاۋشى رەتىندە قاتىسىپ, كوپ ءتالىم الىپ قايتقان بولاتىنبىز. ومبىلىق دەلەگاتسيانى ومبى ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير كومپانەيششيكوۆ باستاپ كەلدى. دەلەگاتسيا مۇشەلەرى شەتىنەن تاجىريبەلى, كاسىبي بىلىكتى ماماندار. كەڭ قۇشاعىن ايقارا اشىپ, قوناقجاي پەيىلمەن قارسى العان قازاق ەلىنە ريزامىز. ەندى نەگىزگى تاقىرىپقا ويىساتىن بولساق, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنا جەر-جەرلەردەگى تىڭعىلىقتى دايىندىعى, سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن, ساياسي بەلسەندىلىكپەن قارسى العانى بىردەن بايقالدى. وعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاۋ بارىسىندا انىق كوز جەتكىزدىم. №635 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولعانىمدا سايلاۋشىلارمەن اڭگىمەلەسىپ, پىكىرلەرىن سۇراستىردىم. قاي-قايسىسىن بولسىن قازاقستاننىڭ بولاشاعى, ەرتەڭگى تاعدىرى بەيجاي قالدىرمايدى ەكەن. ءبارىنىڭ ويلارى «ايتۋلى وقيعاعا ءوز قالاۋىمىزبەن كەلدىك. ويتكەنى, وتانىمىز – بىرەۋ, ءبىزدى ورتاقتاستىراتىن – ءبىر مۇددە, ءبىر ماقسات. ەلىمىز كۇن وتكەن سايىن كوركەيىپ كەلەدى. وسىندايدا ءار داۋىستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى بىلىنەدى. سول سەبەپتى قوعامدىق سانالىلىق تانىتۋ – ءار قازاقستاندىقتىڭ اسىل پارىزى», دەگەن پايىمدارمەن ۇندەسىپ جاتتى. مەنى وسىندا 80-نەن اسسا دا, تاياعىنا سۇيەنىپ كەلگەن الپەش دەگەن كەيۋانانىڭ قايسارلىعى تاڭعالدىردى. دەنساۋلىعىن سىلتاۋراتىپ, ۇيدە داۋىس بەرەمىن دەپ سىلتاۋ تابۋعا بولار ەدى. بىراق دىمكاستىگىنە قاراماستان كۇيرەكتىككە سالىنباعان باتىر كەيپى كەرەمەت ءسۇيسىندىردى. ول ماعان «كەلەسى سايلاۋعا كەلۋگە دە كۇش-قۋاتىم جەتەدى», دەپ قالجىڭداپ قويادى. № 636, 639, 642, 630 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى سايلاۋ ۇدەرىسىمەن تانىسقاندا دا دەموكراتيالىق تالاپتار مەن زاڭ نورمالارى ساقتالۋىنىڭ كۋاسى بولدىم. بايقاۋشى رەتىندە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە جۇرگەن پرەزيدەنتتىككە ءۇمىتكەرلەردىڭ سەنىمدى وكىلدەرى مەن قوعامدىق ۇيىم مۇشەلەرى بۇرا تارتۋشىلىقتاردىڭ كەزدەسپەگەنىن, ءادىل دە اشىق ءوتۋى قامتاماسىز ەتىلگەنىن جەتكىزدى. قازاقستان–بىزدىڭ ەجەلگى كورشىمىز. ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە قوسىلعالى ينتەگراتسيالىق بايلانىستارىمىز تەرەڭدەپ, نارىق كوكجيەگى كەڭەيىپ كەلەدى. الىس-بەرىسىمىز ارتتى. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ جولىنداعى قازاقستاننىڭ ۇمتىلىسى مەن الەمدىك ارەناداعى بەدەلى جوعارى. وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ قادامىنا ساتتىلىك تىلەيمىن. مەن بۇل پىكىرلەرىمدى حالىقارالىق بايقاۋشىلارمەن وتكەن بريفينگتە دە مالىمدەدىم. بۇل جولعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ دا حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان وڭ باعا الارى داۋسىز. جازىپ العان ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.ازاماتتىق بورىشقا ادالدىق
قازاقستاندىقتاردىڭ سايلاۋعا بەلسەندى قاتىسۋى, اسىرەسە, ۇلتتىق كيىمدەرىمەن بارۋى مەنى ءتانتى ەتتى, دەيدى ليتۆالىق بايقاۋشى, ليتۆا سەيمىنىڭ (پارلامەنتى) دەپۋتاتى گەديميناس ياكاۆونيس. «جاستار مەن قاريالار دا سايلاۋعا مەرەكەگە بارا جاتقانداي كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە بارىپ داۋىس بەردى. ازاماتتاردىڭ جاپپاي سايلاۋعا بارۋىن مەن ولاردىڭ ءوز ازاماتتىق بورىشتارىن ورىنداۋعا دەگەن ادالدىعى دەپ تۇسىنەمىن. ەگەر ءوز بيلىگىن سايلاپ الماعان حالىق قالايشا ونى سىناماق», دەدى ليتۆالىق دەپۋتات. وسى تۇرعىدان ول مۇندايدى دۇرىس دەپ باعالايتىندىعىمەن دە بولىسە كەتتى. ال وزگە ەلدەرمەن, سونىڭ ىشىندە ليتۆامەن سالىستىرعاندا قازاقستانداعى سايلاۋ بارلىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىندەي دەڭگەيدە ءوتتى, دەي كەلە, گ.ياكاۆونيس ليتۆاداعى سايلاۋعا اناۋ ايتقانداي حالىق بەلسەندى قاتىسا بەرمەيتىندىگىن دە جاسىرمادى. «سول ازشىلىق تاڭداۋشىلار ءوز بيلىگىن سايلاپ الادى. ارينە, قازاقستاننىڭ وزىندىك قالىپتاسۋ جولدارى بار. ماعان بۇل وتە ۇنايدى. استانا قالاسىنداعى بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىن ارالاپ كورگەنىمىزدە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى بايقاي المادىق. ءيا, كەيبىرەۋلەر ءوز اتى-جوندەرىن تابا المادى, دەگەن سياقتى كەمشىلىكتەر كەزدەستى. بىراق بۇل ماسەلە تاباندا شەشىلىپ, سايلاۋشىلارعا دۇرىس باعىت-باعدار بەرىلىپ جاتتى», – دەپ اياقتادى ءسوزىن ليتۆالىق بايقاۋشى.
