بازالىق مولشەرلەمە وزگەرمەيدى

ينفلياتسيا تاۋەكەلى تومەندەگەن جوق

شىلدەدەگى ينفلياتسيا 2023 جىل­دىڭ اقپان ايىنان بەرى العاش رەت ءوسىپ, جىلدىق 8,6%-عا جەتتى. ۇكىمەتتىڭ جوسپارى بويىنشا, ين­فلياتسيا كەلەر جىلى – 5,5-7,5%, 2026 جىلى 5-6%, 2027-2029 جىلدارى 5%-عا دەيىن تومەندەيدى. ۇلت­تىق بانك (ۇب) بولجامدارىن­دا «Brent» ماركىلى مۇناي باعاسى 2024 جىلى باررەلىنە 83,5 دوللار دەڭگەيىندە بولاتىنى, 2024 جىلعا ارنالعان ورتاشا بازا­لىق مولشەرلەمە بولجامى ازداپ, 14,5%-عا دەيىن كوتەرىلەتىنى ايتىلعان.

تەوريالىق تۇرعىدان بازا­لىق مولشەرلەمە اقشا-نەسيە سايا­ساتىنا ۇلكەن اسەر ەتەدى. ونىڭ كوتەرىلۋى ساتىپ الۋ بەل­سەن­دى­لى­گىنىڭ تومەندەۋىنە, نەسيە قۇ­نىنىڭ وسۋىنە جانە دەپوزيتتەر­دىڭ كىرىستىلىگىنىڭ ارتۋىنا اكە­لە­دى. قارجى ساراپشىسى ماقسات حالىقتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ اسە­رىن ەرتەرەك سەزىنۋ ءۇشىن ەكونوميكانى باسى ارتىق قارجى­دان تازارتىپ, سالقىنداتىپ الۋى­مىز كەرەك ەدى.

«ينفلياتسيا تەك ءبىزدىڭ ەلدە ەمەس, الەمدە قايتا بەلگى بەرىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق بانكتىڭ كەز كەلگەن قۇبىلىسقا ساقتىقپەن قاراۋى تۇسىنىكتى. ۇب ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمە­نىڭ دەڭگەيى ەمەس, ينفلياتسيانى تەجەپ تۇرۋ قۇرالىنان ايىرىلىپ قالماۋ ماڭىزدى. ءدال قازىر ۇب شەشىمىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلار جەتكىلىكتى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى – ءىجو دەڭگەيى, ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر. ءبىز 2023 جىلى كەيىنگى ونجىلدىقتا­عى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە –5,1%-عا قول جەتكىزدىك. 2024 جىلى قاڭ­تاردا ءىجو 3,9%-عا دەيىن تومەن­دەدى. قازىرگى كورسەتكىشتى قازىرگى دەڭگەيدەن تومەندەتۋ ۇب ءۇشىن ەكى قادام كەيىن شەگىنۋمەن بىردەي. سەبەبى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن ۇلتتىق بانك نەسيە پايىزىن تو­مەندەتۋ­گە جول اشاتىن قاۋلىعا قول قوي­دى. وندا بانكتىك كەپىلسىز نەسيە جانە ميكروكرەديتتەر بو­يىن­شا جىلدىق پايىزدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 56%-دان 46%-عا ازايادى. ال كەپىلمەن بەرىلەتىن نەسيە پايىزى 40%-دان 35%-عا دەيىن تومەندەيدى دەلىنگەن. مۇنداي جاعدايدا بازالىق مولشەرلە­مە­نى جوعارىلاتۋ كۇنى بۇگىنگە دە­يىنگى جەتىستىكتەردى جوققا شىعا­رۋ­مەن بىردەي», دەيدى ول.

قارجىگەرلەر مولشەرلەمە دەڭگەيىن قولدايدى

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بازالىق مولشەرلەمەنى قازىرگى دەڭگەيدە ساقتاپ قالساق, كەلەر جىل­دىڭ العاشقى جارتىسىنا دەيىن وگىزدى دە ولتىرمەيمىز, اربانى دا سىندىرمايمىز. قازاق­ستان قارجىگەرلەر قاۋىمداس­تىعى دا وسى ۇستانىمدى جاقتاپ وتىر. بازالىق مولشەرلەمە­نىڭ ساقتىقپەن تومەندەۋى اياسىندا بيزنەس نەسيەلەرى بويىنشا باعا شارتتارى بىرتىندەپ جاقسارادى, بىراق نەگىزىنەن ورتا (-130 ب.پ.) جانە ءىرى بيزنەس (-180 ب.پ.) مول­شەرلەمەلەرىن تومەندەتۋ ەسە­بى­نەن. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى كاسىپورىندار­دىڭ ساۋالناماسىنا سايكەس, بيزنەس باعالىق ەمەس جاعدايلاردىڭ (نەسيە مولشەرى مەن مەرزىمدەرى, قار­جىلىق جاعداي مەن قامتاما­سىز ەتۋ تالاپتارى) ءبىرشاما جاق­سارعانىن اتاپ وتەدى. بولشەك سەگمەنتتە پايىزسىز ءبولىپ تولەۋ بويىنشا ماركەتينگتىك اكتسيالاردى وتكىزۋگە بايلانىستى ورتاشا ولشەنگەن مولشەرلەمەلەر­دىڭ جوعارى قۇبىلمالىلىعى باي­قالادى. سوعان قاراماستان جۇيە­دەگى مولشەرلەمەلەردىڭ جالپى تومەندەۋى اياسىندا اكتيۆتەردىڭ كىرىستىلىگى مەن قورلاندىرۋ قۇنى 2022 جىلدان بەرى بايقالعان ءوسۋدى توقتاتقان.

«Halyk Finance» تالداۋ ورتا­­لى­عىنىڭ ساراپشىسى سان­جار قالداروۆ تا ۇلتتىق بانك مونە­تار­لىق شارتتاردى جەڭىلدەتۋ تسيكلىندە ءۇزىلىس جاساۋى مۇمكىن دەپ بولجاعان ەدى.

«ماۋسىم ايىنان باستاپ بازا­لىق مولشەرلەمە تۇراقتى تۇردە تومەندەدى, ينفلياتسيا دەڭگەيى شىلدەدە جىلدىق ماندە 8,6%-دى قۇرادى. اي سايىنعى نەگىزدە ينفلياتسيا 0,7%-عا دەيىن ءوستى. بۇل – 2024 جىلدىڭ باسىنان بەرى بىرنەشە اي تۇراقتى باياۋلاۋ­­دان كەيىنگى ايتارلىقتاي ءوسۋ. ماۋ­­سىم, شىلدە تەڭگە ءۇشىن جايلى بول­­مادى. ۇب مالىمەتتەرى بويىنشا, ­تامىز ايىندا ۇلتتىق قور قارا­جا­تى ەسەبىنەن «قازاتومونەركاسىپ» اق اكتسيالارىن ساتىپ الۋ شەڭ­بەرىندە بيۋدجەتكە 500-600 ملن دوللار اۋدارىم, سونداي-اق 230-250 ملن دوللار كولەمىندە ۆاليۋتا ايىرباستاۋ جوسپارلانعان. بىراق سوعان قاراماستان تەڭگە قۇن­سىزدانىپ جاتىر. ۇلتتىق بانك­تىڭ ودان ءارى شەشىمدەرگە قاتىستى مۇنداي ساياساتىنا بىر­نەشە ينفلياتسياعا قارسى فاكتورلار اسەر ەتۋى مۇمكىن. ماۋسىم-شىل­دەدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى يم­پورت­تىق ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە اكەلدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­دىق قىزمەتتەرگە تاريف ءوسىمىنىڭ جوعارى قارقىنى جانە جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ءوسۋى جال­عاسادى. قارجى مينيسترلىگى­نىڭ سوڭعى مالىمەتتەرىنە سايكەس ­2024 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر, شىلدە ايلارىندا ققس جانە كتس بو­يىن­­شا تاپشىلىق بايقالدى. ­بۇل فاكتورلار دا ۇب-تىڭ بازا­لىق مولشەرلەمە تۋرالى شەشى­مىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن», دەگەن ەدى.

ۇلتتىق قور مەن بيۋدجەت ينتەگراتسياسى

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى مامىلە مۇنىمەن بىت­پەيتىن سياقتى. اشىق نقا» پور­تالىندا جاريالانعان «2025-2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىندا 2025 جىلى ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­كە ترانسفەرتتەر كولەمى 5.25 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوبەيۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى – 21,4 ترلن تەڭگە, ونىڭ 15,2 ترلن تەڭگەسى – سالىقتىق تۇسىمدەر, 435 ملرد تەڭ­گەسى – سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر, 5,8 ترلن تەڭگەسى – ترانسفەرتتىك تۇسىمدەر (ونىڭ ىشىندە 504,2 ملرد تەڭگە – وڭىرلەردەن بيۋدجەتتىك تۇسىمدەر). 2025 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ۇلتتىق قوردان كەپiلدەندىرiلگەن ترانسفەرت مولشەرi 2 ترلن تەڭ­گە سوماسىندا كوزدەلسiن دەپ جازىلعان. ال پرەزيدەنت ايقىن­داعان ماق­ساتتارعا ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت تۇرىندە 3,25 ترلن تەڭگە بولىنبەك. دەمەك 2024 جىل­عى 1,6 ترلن تەڭگەدەن 2 ەسە ءوستى. شى­عىندار – 25,8 ترلن تەڭگە (2024 جىلعا قاراعاندا +10.1%). بيۋد­جەت تاپشىلىعى – 4,1 ترلن تەڭگە ­نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 2,7%-ى.

كورىپ وتىرعانىمىزداي, ۇلت­تىق قور مەن بيۋدجەت اراسىن­دا­عى ترانسفەرتتىك ينتەگراتسيا­­نىڭ تەرەڭدەپ كەتۋى ەكونوميكا­­نىڭ جاعدايىنان حابار بەرىپ تۇر. ­2024 جىلعى قاڭتار-شىلدەدەگى قىس­قامەرزىمدى ەكونوميكالىق يندي­كاتور 2023 جىلعى سايكەس كەزەڭدەگى 5,3%-بەن سالىستىرعاندا 4,1%-دى قۇرادى.

«ۇكىمەتتىڭ ماقساتتى ينديكا­تورىنا دەيىن (6%) ەكستەنسيۆتى ءوسۋدىڭ بارلىق نەگىزگى كوزى بۇگىن­دە ءىس جۇزىندە تاۋسىلدى. نەگىزگى كاپي­تالعا ينۆەستيتسيا ازايىپ جاتىر. بۇل ماسەلە 2025 جىلى قايتا قاراستىرىلادى دەگەن بولجام بار. ءبىزدىڭ جاعدايىمىز­دا بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ەڭ وڭتايلى دەڭگەيى – 13,5%. ۇب جىل اياعىنا دەيىن بازالىق مول­شەرلەمەنى وزگەرىسسىز قالدى­را­دى. 2024 جىلعى پروبلەما ۇلت­تىق قور ارقىلى شەشىلىپ جاتقا­نىن كورىپ ءجۇرمىز. ماسەلە وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. ۇب بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى شەشىم قابىلداعان كەزدە وسى ماسەلەلەر ەسكەرىلسە», دەيدى س.قالداروۆ.

الماتى