پرەزيدەنت سايلاۋى تۋرالى وتاندىق بايقاۋشىلاردىڭ
ورتاق ويى وسىعان توعىسىپ وتىر
نۇرلان ەرىمبەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ توراعاسى: – وتكەن جەكسەنبى قازاقستان ءۇشىن تاعدىر شەشتى كۇن بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ جوعارى ءدارەجەدە, تابىستى ءوتتى. قازاقستاندىقتار كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىنا ۇلكەن ىنتا-ىقىلاس ءبىلدىردى. كانديداتتار شتابتارى اسا قىسقا مەرزىم ىشىندە ۇگىت قىزمەتىن ورىستەتتى. ەلدىڭ ءارتۇرلى وڭىرلەرىندە وتكىزىلگەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا تۇرعىندار سايلاۋ باعدارلامالارىنىڭ تاقىرىبىنا بەلسەندىلىكپەن زەيىن قويدى. ءبىزدىڭ كوميسسيا سايلاۋ ناۋقانىنىڭ بۇكىل بارىسىن مۇقيات باقىلاپ, سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋىن تىركەگەن جوق. باق-تاردا كەرەمەت اۋقىمدى ۇگىت قىزمەتى جۇرگىزىلدى. سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى تاۋەلسىزدىكتىڭ 24 جىلى ىشىندە وسى سايلاۋشىلاردىڭ ەڭ كوپ قاتىسقاندىعى بولدى. قازاقستاندىقتار ءابسوليۋتتى باسىم كوپشىلىك داۋىسپەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى قايتادان سايلادى. وسى جاعدايمەن مەملەكەت باسشىسىن جانە بۇكىل قازاقستاندىقتاردى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. قازاقستان حالقىنىڭ تاڭداۋى وتە ورىندى ءارى تۇسىنىكتى. ەلباسىنىڭ ساياسي باعىتى بارلىق ازاماتتاردىڭ جانىنا جاقىن. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ كورنەكى ناتيجەلەرى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن ساپالىق تۇرعىدان كوپ جاقسارتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەتنوسارالىق بىرلىك ماسەلەلەرىندەگى سارابدال ساياساتى ەلدىڭ كوپۇلتتى قوعامىندا تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە. ن.ءا.نازارباەۆ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىستىڭ, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ, بيزنەستى قولداۋدىڭ جوسپارى بولىپ تابىلاتىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. بۇل شارالار جاڭا – جۇمىس ورىندارىن اشۋ, الەۋمەتتىك جاعدايلاردى جاقسارتۋ جانە بارلىق سالالاردا جوعارى تەحنولوگيالارعا كوشۋ دەگەن ءسوز. قازاقستاندا تابىستى جۇرگىزىلىپ وتىرعان ساياسي باعىت ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەككە ارنالعان, ال ونى ىسكە اسىرۋ تەك ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتتىڭ عانا قولىنان كەلەدى. جانارگۇل قۇسمانعاليەۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى: – كانديداتتاردىڭ ۇگىت ناۋقاندارى جانە سايلاۋدىڭ ءوزى اشىق ءارى ترانسپارەنتتى تۇردە, قازاقستاندىق سايلاۋ زاڭناماسى مەن حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارى اياسىندا ءوتتى. كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارى كانديداتتارمەن جانە ولاردىڭ سەنىمدى وكىلدەرىمەن جەكە كەزدەسۋلەر تۇرىندە, سونداي-اق, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا دا بەلسەندى ۇگىت جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە جانە داۋىس بەرىلگەن كۇنى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى رەگلامەنتكە سايكەس بارلىق قاجەتتى راسىمدەردى ورىندادى. مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى سايلاۋداعى ايقىن جەڭىسىمەن قۇتتىقتايمىن. قازاقستان حالقى بارلىق الەمگە بىرلىكتىڭ, توپتاسقاندىقتىڭ جانە ءوز كوشباسشىسىنا شىنايى بەرىلگەندىكتىڭ ۇلگىسىن پاش ەتتى. بۇعان تاڭدانۋعا بولمايدى. سەبەبى, مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ ناتيجەلەرى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. الەۋمەتتىك سالانىڭ دامۋى اركەز ەل پرەزيدەنتىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا بولىپ كەلەدى. جاڭا بالاباقشالار, مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار جۇيەلى تۇردە اشىلۋدا. قولجەتىمدى باسپانا قۇرىلىسى جونىندەگى باعدارلاما ىسكە اسىرىلۋدا. ەلدە بارلىق ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر تۇراقتى وسۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر دارەجەسىنە وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە. ەلدە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قۋاتتى باعدارلاماسى ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ شەڭبەرىندە جۇزدەگەن جاڭا كاسىپورىن اشىلدى جانە جۇزدەگەن مىڭ جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاننىڭ تۇراقتى ءارى بولجالدى دامۋى جونىندە كامىل سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ءادىل احمەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى: – جوعارى دارەجەدە وتكەن قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋ بارلىق الەمگە قازاقستاندىق قوعامداعى دەموكراتيالىق ۇدەرىستەردىڭ دامۋىن جانە ونىڭ توپتاسقاندىعىن تانىتتى. سايلاۋ ناۋقانىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ داۋىس بەرۋ راسىمىنە جانە داۋىستاردىڭ سانالۋىنا دەيىنگى بارلىق ۇدەرىستەر ترانسپارەنتتى تۇردە, اشىق جانە «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس وتكىزىلدى. كانديداتتاردىڭ رەسپۋبليكالىق قوعامدىق شتابتارى تولىققاندى ۇگىت جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ولاردىڭ جۇمىسىن ون مىڭنان استام قازاقستاندىق جانە مىڭنان استام حالىقارالىق بايقاۋشىلار قىراعى باقىلاپ وتىردى. ۇگىت شارالارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كەڭىنەن كورسەتىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزەكتەن تىس سايلاۋدا ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. مەن مەملەكەت باسشىسىن جانە وعان داۋىس بەرگەن بارلىق قازاقستاندىقتاردى قۇتتىقتايمىن. مۇنداي جوعارى سەنىم كورسەتكىشى قازاقستاندىقتاردىڭ ەل پرەزيدەنتىنىڭ قازىرگى باعىتىمەن تولىق كەلىسەتىندىگىن بىلدىرەدى. قازاقستان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ 24 جىلىندا ايتا قالارلىقتاي تابىستارعا جەتتى. ساليقالى ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىت قازاقستانعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ كوشباسشىسى بولۋعا جول اشتى. تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ, تولەرانتتىلىق پەن بىرلىكتىڭ قازاقستاندىق مودەلىن بۇكىل دۇنيە ءجۇزى ەڭ ۇزدىكتەردىڭ ءبىرى رەتىندە تانيدى. مەملەكەت باسشىسى قوعامدى ءوز توڭىرەگىنە توپتاستىرىپ, بارلىق رەسۋرستاردى جۇمىلدىرا وتىرىپ, ەلدى العا قويىلعان ماقساتقا – دامىعان ەكونوميكا مەن قازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىگىنە دايەكتى تۇردە باستاپ كەلەدى. بۇگىن تاڭدا ن.نازارباەۆ ساياساتىنىڭ اقيقات ناتيجەلەرى انىق كورىنىس تاپقان. ول دەگەنىمىز – قارىشتاپ وسكەن ەكونوميكا, ءتيىمدى الەۋمەتتىك ساياسات, زاماناۋي عاجايىپ استانا. نىعمەتوللا تىلەۋكەنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى: – قازاقستان پرەزيدەنتىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ تابىستى ءوتتى. سايلاۋ ناۋقانى جوعارى دەموكراتيالىق دەڭگەيدە جۇرگىزىلدى. كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارى تەڭ دارەجەدە بەلسەندىلىك تانىتتى. بۇكىل ەل بويىنشا كۇن سايىن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ, سايلاۋالدى باعدارلامالارى كەڭىنەن ءتۇسىندىرىلدى, بيلبوردتار مەن پلاكاتتار ساياسي باعدارلامالاردى كورنەكى تۇردە بەينەلەدى. قازاقستاندىق باق-تارداعى ۇگىت تەڭ كولەمدە ورىستەدى. داۋىس بەرۋ ءراسىمى اسا ءبىر بايىپتى جاعدايدا ءوتتى. سايلاۋ ۇدەرىسى بارىسىندا قانداي دا ءبىر رەتسىزدىك تىركەلگەن جوق. قازاقستاندىقتار باسىم كوپشىلىك داۋىسپەن ترانسپارەنتتى جانە اشىق جاعدايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ەل پرەزيدەنتى ەتىپ سايلادى. قازاقستان حالقىنىڭ شەشىمى كۇتىلگەن جانە بولجالدى ەدى. قازىرگى قازاقستان وركەندەپ دامۋ ۇستىندە: ونەركاسىپ دەڭگەيى ايتارلىقتاي ءوستى, بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن جاقسى جاعدايلار جاسالعان, حالىقتىڭ تۇرمىس دارەجەسى ارتىپ وتىر. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدەگى تۇراقسىزدىقتىڭ جاعىمسىز اسەرلەرىن ەڭسەرۋ ورايىندا اۋقىمدى ءارى ۇزاق مەرزىمدى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. ونىڭ شەڭبەرىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, كاسىپورىندار, الەۋمەتتىك نىساندار, اۆتوموبيل جانە تەمىرجولدارىن سالۋ قاراستىرىلعان. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاستاردىڭ ءبىلىم الۋى مەن ەڭبەككە ورنالاسۋى ءۇشىن تەڭدەسسىز جاعدايلار تۋعىزۋدا. پرەزيدەنتتىڭ قولدانىستاعى ساياساتى اياسىندا جاس وتباسىلار جەڭىلدىكپەن قولجەتىمدى باسپانالار الۋدا, ولار مەملەكەت ەسەبىنەن تاڭداۋلى شەتەلدىك جوو-لاردا وقيدى. سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدەگى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ورايىندا ساليقالى ساياسات جۇرگىزۋدە. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جانىنا جاقىن. ويتكەنى, ولار ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە ەلدىڭ تۇتاستىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. نەسىپبەك ايت ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – بولىپ وتكەن سايلاۋ ءبىزدىڭ بايقاۋشىلاردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگىن كورسەتتى. ولار ۋچاسكەلەردىڭ اشىلۋ كەزەڭىنەن باستاپ داۋىستاردىڭ سانالۋىنا دەيىنگى بارلىق داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىن قىراعى باقىلاۋدا ۇستادى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرلەرىنەن ءبىزدىڭ كوميسسياعا اعىلعان ەسەپتەردەن كورىنىس تاپتى. سايلانبالى ورگانداردىڭ كۇش-جىگەرىنە العىس ايتۋىمىز كەرەك. وسك مەن جەر-جەردەگى سايلاۋ كوميسسيالارى ىلكىمدى اقپاراتتىق جۇمىستار جۇرگىزدى, بارلىق سايلاۋشىلار وزدەرىنىڭ قانداي سايلاۋ ۋچاسكەسىنە تىركەلگەندىگىن ءبىلۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى, سونداي-اق, ولار داۋىس بەرەتىن كۇنى مەن ۋاقىتى جونىندە كۇنى بۇرىن حابارلاندى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرى زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس جابدىقتالدى. داۋىس بەرۋ بارىسىندا ەرەجە بۇزۋشىلىق تىركەلگەن جوق, بارلىق سايلاۋشىلار ءوز ەركىن ءبىلدىرۋ بوستاندىعىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇگىن ءبىز 2015 جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ اشىق, ادال ءارى ترانسپارەنتتى بولدى دەپ بارشا جاۋاپكەرشىلىكپەن ايتا الامىز. جۇرتشىلىقتىڭ سايلاۋدى باقىلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋى – دەموكراتيالىق قوعامنىڭ اسا ماڭىزدى بەلگىسى. سول سەبەپتەن دە مەن ءبىزدىڭ ەلىمىز دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن داستۇرلەردى نىعايتۋ جولىمەن دايەكتى ءجۇرىپ كەلە جاتقاندىعىن ماقتان تۇتامىن. بولىپ وتكەن سايلاۋ قازاقستاندىق سايلاۋشىلاردىڭ ازاماتتىق سانالىلىعى مەن بەلسەندىلىگى قانشالىقتى وسكەندىگىن ايقىن كورسەتتى. ءبىز داۋىس بەرۋگە كەلۋشىلەردىڭ اسا مول بولعانىن العىس سەزىممەن بايقاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق. قازاقستاننىڭ ازاماتى رەتىندە ماعان سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تاڭداۋى قىمبات ءارى تۇسىنىكتى. كوپتەگەن قازاقستاندىقتار سياقتى, مەن دە ءوز داۋىسىمدى ءوز كانديداتىما – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا بەردىم. ول كىسىنىڭ تاجىريبەسى مەن كورەگەندىك وي-پايىمى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى بيىكتەرگە جەتۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزدى. ەندەشە, ەل ازاماتتارى قازىرگى كۇردەلى جاھاندىق جاعدايلاردا ەل تاعدىرىن ناق وسى تولاعاي تۇلعاعا سەنىپ تاپسىرادى. راحيليام ماحپيروۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە, ەڭ الدىمەن, بۇل كوميسسيادا كەزدەيسوق ادامداردىڭ جوقتىعىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ەلىمىزدە نە بولىپ جاتقانىنا سەلقوس قاراي المايمىز. ءبىز ءۇشىن «سايلاۋ تۋرالى» زاڭدا جازىلعاننىڭ ءبارى ناقتى ومىردە ورىندالۋى ماڭىزدى. سايلاۋدىڭ زاڭ باپتارىنا سايكەس جانە بارلىق دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا ساي وتەتىندىگىن ءاربىر قازاقستاندىق ءبىلۋى ءتيىس. رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىنە تارتىلعانداردىڭ ءبارىنىڭ بۇرىن وتكەن رەسپۋبليكا پارلامەنتى دەپۋتاتتارىن, ەل پرەزيدەنتىن سايلاۋ ناۋقاندارىندا جيناعان ۇلكەن تاجىريبەلەرى بار. ءبىز سايلاۋ كەزەڭىندە ورىن العان كەز كەلگەن زاڭ بۇزۋشىلىققا جەدەل كوڭىل اۋدارۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەمىز. ويتكەنى, جۇرتشىلىقتىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىنە, ونىڭ اشىقتىعى مەن مولدىرلىگىنە دەگەن سەنىمى ناق وسىعان بايلانىستى. وسى جولعى سايلاۋ كانديداتتاردىڭ وزدەرىنىڭ دە, سونداي-اق, تۇرعىنداردىڭ دا جوعارى ساياسي مادەنيەتىمەن سيپاتتالعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. زاڭ بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى, ۇگىت كۇرەسى بارلىق تالاپتارعا سايكەس جۇرگىزىلدى. وسى رەتتە بارلىق ساراپشىلار سايلاۋ شتابتارىنىڭ زاماناۋي كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى, اسىرەسە, عالامتوردى بەلسەندى قولدانعانى تۋرالى پىكىر-پايىمدارىن ءبىراۋىزدان ايتتى. رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ باستى ميسسياسى زاڭدى ءارى ترانسپارەنتتى سايلاۋدىڭ وتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ عانا ەمەس. ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز – زاڭعا دەگەن قۇرمەتتى ومىرلىك نورماعا جانە قوعامدىق مىنەز-ق ۇلىقتىڭ ەڭ ءتيىمدى ۇلگىسىنە اينالدىرۋ. ياعني, زاڭعا باعىنۋ ۇيرەنشىكتى ادەت بولۋى كەرەك. بيبىگۇل جەكسەنباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىنداعى جۇمىس كەزىندە ەلىمىزدەگى سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ ءار جولى جەتىلە ءتۇسىپ كەلە جاتقانىنا كوزىم جەتتى. سايلاۋشىلاردى نەعۇرلىم تولىق اقپاراتتاندىرۋ ءۇشىن جاڭا كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە, سايلاۋشىلار داۋىس بەرەتىن ءوز ۋچاسكەلەرىنىڭ ورنالاسقان جەرىن تەكسەرە الۋى ءۇشىن ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ مۇمكىندىكتەرى پايدالانىلۋدا. ازىرلىك بارىسىندا ءبىز ءوز بايقاۋشىلارىمىزبەن ۇدەرىسكە دۇرىس مونيتورينگ جاساۋ جونىندەگى بارلىق ماسەلەلەردى تياناقتادىق, سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ وكىلدەرىمىزدىڭ نە نارسەگە نازار اۋدارۋى كەرەكتىگىنىڭ بارلىق جاعداياتتارى تالقىلاندى. بارلىق وڭىرلىك وكىلدەرگە جان-جاقتى ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىلدى. داۋىس بەرۋ كۇنىن قوسا ايتقاندا, بۇكىل سايلاۋ كەزەڭىنىڭ مونيتورينگى قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق قۇقىقتا كوزدەلگەن بارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالعانىن ايعاقتايدى. سايلاۋ ادال جانە اشىق, جوعارى ۇيىمدىق دەڭگەيدە ءوتتى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى بايقاۋشىلارىمىز داۋىس بەرىلگەنى كۇنى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي ۇستەمدىك ەتكەنىن, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ايقىن كورىنىپ, قازاقستاندىقتار سايلاۋعا تۇتاس وتباسىلارىمەن كەلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. جاستار دا كوپ بولدى. بۇل سايلاۋداعى ازاماتتاردىڭ جوعارى بەلسەندىلىگى, ەڭ الدىمەن, كۇردەلى گەوساياسي جاعدايلاردا قازاقستاندى جاڭا جەتىستىكتەرگە الىپ شىعاتىن كوشباسشى تاڭداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنگەندىكتەن تۋىنداپ وتىر. قازاقستاندىقتاردىڭ تاڭداۋى ايقىن كورىندى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى, ەل ازاماتتارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىڭ كەلەشەكتەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, قوعامدىق تاتۋلىق پەن كەلىسىم, تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋ ءۇشىن داۋىس بەردى. ءومىرالى قوپاباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – رەسپۋبليكالىق سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى قوعامدىق كوميسسيانىڭ قۇرامىنا ەنگەن 10 مىڭ بايقاۋشىنىڭ ۇشان-تەڭىز قىزمەتى اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. ارناۋلى سەمينار-ترەنينگتەن وتكەن ءبىزدىڭ بايقاۋشىلارىمىزدىڭ ارقايسىسى سايلاۋ بارىسىن بىلىكتى ءارى كۇن ىلگەرى كەلىسىپ-پىشىلمەگەن كوزقاراس تۇرعىسىنان باقىلادى. سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلعان العاشقى ساعاتتاردان باستاپ بايقاۋشىلار وزدەرىنىڭ ءتول مىندەتىنە قىزۋ كىرىستى, سايلاۋشىلار ءتىزىمى بيۋللەتەندەردىڭ سانىمەن سالىستىرىلدى, داۋىس بەرەتىن جاشىكتىڭ پلومباسى تەكسەرىلدى, بيۋللەتەندى دۇرىس تاراتۋ جايى جانە باسقالارى ءجىتى باقىلاۋعا الىندى. بايقاۋشىلار جۇمىسى داۋىستاردى ساناۋ كەزىندە دە جاقسى جالعاسىپ, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ بارلىق ءىس-قيمىلى مۇقيات تەكسەرىلدى. بايقاۋ قىزمەتى – پرەزيدەنتتىك سايلاۋ تازا, اشىق جانە زاڭدىلىقتاردى ساقتاۋ اياسىندا ءوتتى دەگەن قورىتىندى جاسالدى. زاڭ بۇزۋشىلىق پەن زاڭدى تەرىس پايدالانۋ تىركەلمەدى, قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ مەن دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە سايلاۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋعا دەگەن بەيىلدىگىن تانىتتى. جۇرتشىلىق سايلاۋ زاڭدىلىقتارىنىڭ ورىندالۋىن مونيتورينگىلەۋ ۇستىندە عانا بەلسەندىلىك تانىتقان جوق, ءبىز جەكەلەگەن قوعامدىق قوزعالىستار مەن ازاماتتاردىڭ ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىن ازاماتتىق بورىشىن ورىنداۋ ءۇشىن سايلاۋعا كەلۋگە شاقىرعان بەلسەندىلىگىن بايقادىق. جاستارىمىز دا زور ىنتا تانىتتى. ءبىزدىڭ بايقاۋشىلارىمىز بايقاعانداي, جاستارىمىز قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋ كەزىندە داۋىس بەرۋدە ەرەكشە بەلسەندىلىك كورسەتتى. وسىناۋ ەلەكتوراتتى تسيكلدىڭ ەرەكشەلىگى سول, ول كۇللى الەمدەگى داعدارىستىڭ بەتالىسى بايقالعان ساتتە پرەزيدەنتتى سايلاۋدىڭ مەملەكەتتىڭ بولاشاق دامۋى مەن تاعدىرىن ايعاقتايتىندىعىنا تىكەلەي قاتىستى بولدى. سوندىقتان دا حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تاڭداۋى ەلدىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆقا ءتۇسۋى زاڭدىلىق. تامارا لاۆرينەنكو, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ استانا فيليالىنىڭ ءتورايىمى: – بۇگىن – بۇكىل سايلاۋ ناۋقانى مەن سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ ەڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن كۇنى. كوميسسيا العاشقى كۇننەن باستاپ وتكەن جىلداردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەندى, ارينە, ۋاقىت تالابىنا سايكەس تۇزەتۋلەر دە جاسالدى. العاشقى كۇننەن كوميسسيانىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ جۇمىس كەستەسى كەزدەسۋلەر مەن بايقاۋشىلاردى دايىنداۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل ارەكەتتەرىنە سىقا تولىپ تۇردى. ولاردىڭ قىزمەتى تاڭعى ساعات 6.00-دە باستالىپ, كەشتىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن سوزىلدى. جۇمىس سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنەن حاتتامالار كوشىرمەسىن المايىنشا توقتامادى. ءبىز اتقاراتىن ىسىمىزدە جان-جاقتى بولۋعا داعدىلاندىق. ۇنەمى ءىستىڭ الدىن الا وتىرىپ اتقارۋعا بەيىمدەلدىك, بارلىق شەپتە شارشاماي-تالماي ءىس-قيمىل تانىتتىق. كەمشىلىكتەردى تەز بايقاپ, جىلدام شەشۋگە تىرىستىق. بۇگىن – سايلاۋ ناۋقانى جوعارى ۇيىمشىلدىقپەن ءوتتى دەپ ايتا الامىز. اتاپ ايتقاندا, بۇل سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋدە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز زور تاجىريبە جينادىق دەپ ايتا الامىز. بۇل ماداق – سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ وبلىستىق فيليالدارى باسشىلارىنىڭ, قۇرمەتتى دە بەلسەندى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ اتىنا دا ابدەن ساي. شىڭعىس لەپسىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – 2015 جىلعى قازاقستاندا وتكەن سايلاۋ ۇدەرىسىنە اشىق ءارى ترانسپارەنتتى دەگەن سيپاتتاما بەرۋگە بولادى. ول ءۇشىن سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ بولماعانىن, جەرگىلىكتى جانە ورتالىق اتقارۋ ورگاندارى تاراپىنان قىزمەت بابىن اسىرا پايدالانۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ شتابىنا ارىز-شاعىم تۇسپەگەنىنىڭ ءوزىن اتاپ وتسە دە جەتكىلىكتى. ءپاتيما ماتجانوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – كوميسسيا كانديداتتاردى تىركەۋدەن باستاپ ۇگىت-ناسيحات كەزەڭىن قوسقاندا, داۋىس بەرگەنگە دەيىن كەڭ قۇلاشتى قىزمەت اتقاردى. العاشقى كۇننەن باستاپ اۋقىمدى دا ءتيىمدى جۇمىس ورىستەدى. قوعامدىق بايقاۋ اۋماعىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا زاڭدى ءارى ترانسپارەنتتى سايلاۋ وتكىزۋ جولىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسىنىڭ فيليالدارى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا بەلسەندى ازاماتتار قاتارىنان بايقاۋشىلاردىڭ سان تارماقتى جەلىسى قۇرىلدى. وسى مەرزىم ىشىندە ءبىز 14 وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى ەكى قالادا ون مىڭعا جۋىق بايقاۋشىنى دايىنداپ ۇلگەردىك. كوميسسيانىڭ جەرگىلىكتى فيليالدارىنداعى بايقاۋشىلار جەرگىلىكتى سىيلى دا بەلسەندى ازاماتتار ىشىنەن ىرىكتەلىپ الىندى. ءاربىر بايقاۋشى زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ كەڭەسىنەن قۇرالعان ارنايى سەمينار-ترەنينگتەن ءوتتى. كوميسسيانىڭ ءاربىر مۇشەسى ايماقتارعا بارىپ, ولاردىڭ ءىس-قيمىلىنا دەم بەردى. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق بايقاۋشىلارمەن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىمەن, باس پروكۋراتۋرامەن, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارىمەن, باق-تارمەن, سونداي-اق, باسقا دا عىلىمي-ساراپتامالىق قاۋىمداستىقتارمەن جانە ازاماتتىق سەكتورمەن ىنتىماقتاستىق رۋحىندا بەلسەندى سۇحبات جۇرگىزىلدى. ءوز تاراپىمنان بۇكىل سايلاۋ ۇدەرىسى تازا دا ادىلەتتى ءوتتى دەگەن باعا بەرەمىن. راحىم وشاقباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى: – سايلاۋ-2015 مارەسىنە جەتتى, ول ادال, اشىق, جان-جاقتى ءوتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. مەن قاناعات سەزىمىندە وتىرمىن, ويتكەنى, بۇل ىستە ءبىزدىڭ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ۇلەسى ەلەۋلى. ءبىزدىڭ كوميسسيا وتكەن سايلاۋلارداعىداي تاعى دا ءوزىنىڭ قاۋقارلى دا ءتيىمدى ءىس اتقاراتىنىن دالەلدەدى. جەرگىلىكتى سايلاۋشىلار دا سونداي باعا بەردى. سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ءبىز بايقاۋشىلارمەن بىرگە كۇللى ەلىمىزدى ارالاپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەستىك, ەڭبەك ۇجىمدارىندا بولدىق, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ جۇمىسىن تەكسەردىك, باق-تاردىڭ جۇمىسىن مونيتورينگتەدىك, سايلاۋشىلاردى ولاردىڭ سايلاۋ قۇقىمەن تانىستىردىق. كوڭىل قۋانتارلىعى, بارلىق جەردەن قولداۋ تاپتىق. ۇلكەن جۇمىستىڭ جەمىسىن بۇگىنگى بارلىق ۇلتتىق زاڭدارىمىز اياسىندا حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ قورىتىندىسىنان بايقاپ وتىرمىز. ءبىز بارلىق ۇمىتكەرلەردىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىندە تەڭ بولۋىن, بىردەي شارت قويىلۋىن, تەڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالادىق. ءبىز بۇگىن جوعارى دەڭگەيدە اتقارىلعان جۇمىستىڭ جەمىسىنە كۋا بولدىق. سونىمەن, تازا دا ادىلەتتى سايلاۋ مارەسىنە جەتتى, ءبىز مىندەتىمىزدى تولىق ورىندادىق. سايلاۋ قورىتىندىسى كورسەتكەندەي, ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە تاۋەلسىز حالىقتىق بايقاۋشى داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىن مۇقيات قاداعالادى. ءبىزدىڭ اتقارعان جۇمىسىمىز كوميسسيانىڭ جەرگىلىكتى اۋماقتىق جەرلەرىندە جۇرگىزىلگەن جۇمىس ەسەبىندە اتاپ كورسەتىلەتىن بولادى. بۇگىن ءبىز قازاقستاندا جان-جاقتى, ءادىل دە اشىق سايلاۋ ناۋقانى ءوتتى دەپ باتىل ايتا الامىز. امانقۇل سەرىكباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا شتابىنىڭ جەتەكشىسى: – مەن ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولۋ – زور باقىت. وسىناۋ سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە ءبىزدىڭ بايقاۋشىلارىمىزدىڭ سانى ەكى ەسەگە ۇلعايدى. ناتيجەسىندە 9500-دەن استام سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن تولىقتاي قامتۋ ءىسى جۇزەگە استى دەپ ايتار ەدىم. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىنە تىكەلەي ارالاسىپ, ءىستىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرۋىمىز سايلاۋشىلاردىڭ بىزگە دەگەن سەنىمىن ارتتىردى. قۋانىشتىسى – قازاقستانداعى سايلاۋ زاڭدىلىقتارىنىڭ مايىن ىشكەن, حالىقارالىق قۇقىقتانۋ تارماقتارىن شەبەر مەڭگەرگەن بەلگىلى ساياساتتانۋشىلار مەن ساراپشىلاردان ءدارىس العان ءبىزدىڭ بايقاۋشىلار توبى زور كاسىبي بىلىكتىلىك تانىتتى. بۇل وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ الداعى تالاي سايلاۋعا ۇلگى بولارلىق سيپاتتا ەلىمىزدىڭ تاريحىنا جازىلاتىنىنا, بولاشاق جاڭا ءداۋىر وسى كەزەڭنەن باستالاتىنىنا سەنىمدىمىن. الماتى نۇرسۇلتان بەكقايوۆ, الماتى قالاسى №86 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىنداعى بايقاۋشى رەتىندە №86 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە وتكەن داۋىس بەرۋگە قاداعالاۋ جۇرگىزدىم. سايلاۋ بارىسى كەزىندەگى ۋچاسكەدەگى جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىقتى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. اسىرەسە, سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس, بارلىق بيۋللەتەندەر مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە باسىلىپ, وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىگى ءۇشىن بارلىق ۇمىتكەردىڭ ەسىمدەرى تولىق كورسەتىلگەن. سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, بيۋللەتەندەر ءتىزىم بويىنشا جانە جەكە كۋالىكتەرىمەن قاتاڭ تەكسەرىلىپ بەرىلدى. ءار سايلاۋشى كابيناعا جالعىز كىرىپ, ءبىر رەت قانا داۋىس بەردى. بايقاۋشىلاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەدەرگىسىز كەلۋلەرىنە تولىق مۇمكىندىك جاسالدى. اقمولا وبلىسى بەللا گازديەۆا, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ №12 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – №12 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ بايقاۋشىسى رەتىندە, ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ بارىسىندا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالماعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اتالمىش بولىمشەدەگى داۋىس بەرۋ جانە داۋىستاردى ساناۋ بارىسى جالپىعا بىردەي دەموكراتيالىق نورمالارعا ساي اشىق جانە ءادىل ءوتتى. سايلاۋ كۇنگى جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, №12 ۋچاسكەدەگى سايلاۋ كونستيتۋتسياعا, قازاقستاننىڭ زاڭ اكتىلەرىنە جانە حالىقارالىق سايلاۋ زاڭدارى مەن ستاندارتتارىنا سايكەس وتكىزىلدى. قازاقستاندىقتاردىڭ ەركىن تاڭداۋ جاساۋ قۇقىعى تولىق قامتاماسىز ەتىلدى. بىزدەرگە, بايقاۋشىلارعا, سايلاۋ بارىسىن قاداعالاۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرىلدى, بارلىق راسىمدەر بارىنشا اشىق ءوتتى. №12 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ بەلسەندىلىگى جوعارى بولدى, بۇل ءوز كەزەگىندە سايلاۋ ءۇردىسىنىڭ ساپالى ۇيىمداستىرىلعاندىعىن كورسەتەدى. سايلاۋشىلار كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن كەلىپ, داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادى. ولاردىڭ اراسىندا جاستار كوپ بولدى, وتباسىلارىمەن كەلىپ داۋىس بەرگەندەر دە بار. ەلەكتوراتتىق ناۋقان بارىسىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ناسيحات جۇمىستارىنا دا ءجىتى مونيتورينگ جۇرگىزدىك, ناتيجەسىندە ەشقانداي تالاپ بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى. جوعارىدا ايتىلعان مالىمەتتەر نەگىزىندە №12 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋ جوعارى دەڭگەيدە وتكەنىن مالىمدەيمىن. اقتوبە وبلىسى نۇرلىبەك مۋسين, اقتوبە قالاسىندا №119 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىن سايلاۋ كۇنى جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ قورىتىندىسىنا سايكەس, №119 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋ پروتسەسى ءادىل ءارى اشىق, ەلىمىزدىڭ سايلاۋ زاڭناماسى مەن حالىقارالىق قۇقىق قاعيدالارىنا ساي ءوتتى. سايلاۋ بارىسىندا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى. داۋىس بەرۋ بىرقالىپتى جاعدايدا ءوتتى, ادامدار سايلاۋ ۋچاسكەسىنەن كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن شىعىپ جاتتى. №119 ۋچاسكەدە سايلاۋعا قاتىسۋدا ازاماتتار ۇلكەن بەلسەندىلىك تانىتتى, جالپى, سايلاۋ ناۋقانى جاعىمدى جاعدايدا ءوتتى. وسىعان قاراپ بۇل ۋچاسكەدەگى سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيىن جوعارى باعالاۋعا بولادى. بۇعان دەيىن پرەزيدەنت سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا باقىلاۋشىلارى سايلاۋ بارىسى تۋرالى ماتەريالداردى جيناقتاپ, تالداۋ نەگىزىندە سايلاۋ ناۋقانىنا ساراپتاما جۇرگىزدى. ونىڭ بارىسىندا جاڭالىقتار توپتاماسى مەن تەلەارنا باعدارلامالارىنا, سونىمەن قاتار, ءباسپاسوز جانە ەلەكتروندى باق ماتەريالدارىنا مونيتورينگ جاسالدى. پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلەر مەن ولاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى جانە قىزمەتتەرى تۋرالى اقپارات قازاقستاندىقتاردىڭ نازارىنا تولىق ءارى تەڭ كولەمدە تاراتىلدى. سايلاۋ ناۋقانىنداعى ۇگىت جۇمىستارى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماقتارىندا كەڭ اۋقىمدا جانە اشىق جۇرگىزىلدى. جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا كەلەسىنى مالىمدەيمىز: قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت سايلاۋىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ پروتسەسى دەموكراتيالىق نەگىزدە, اشىق ءارى زاڭعا ساي ءوتتى. الماتى وبلىسى الماتبەك امىرعازين, تالدىقورعان قالاسىنىڭ №871 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – پرەزيدەنت سايلاۋى مەملەكەت تاعدىرى مەن قازاقستان قوعامىنداعى باستى ساياسي وقيعا بولدى. مەن پرەزيدەنت سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىنداعى بايقاۋشى رەتىندە №871 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىم. اتالمىش ۋچاسكەدە سايلاۋ پروتسەسى اشىق, ءادىل جانە ەل كونستيتۋتسياسى مەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ءوتتى. سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋدا كولەمدى جۇمىس اتقارىلعان. بەلگىلەنگەن مەرزىمگە سايكەس سايلاۋشىلاردىڭ ءتىزىمى جاسالعان. سايلاۋ وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارىنا داۋىس بەرۋ كۇنى مەن ۋاقىتى تۋرالى حابارلانعان. جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا سايلاۋدىڭ جاقسى ۇيىمداستىرىلعاندىعىن جانە جالپى كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي بولعاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەشقانداي تالاپ بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى. ەلەكتوراتتىق ناۋقان بارىسىندا كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ناسيحات جۇمىستارىنا ءجىتى مونيتورينگ جۇرگىزدىك, ناتيجەسىندە كانديداتتاردى ۇسىنۋ پروتسەسى جانە ءۇش كانديداتتىڭ سايلاۋالدى ناۋقانى قازاقستاندىق باق-تا تەڭ جانە كەڭ كولەمدە تارالدى. وسىلايشا, زاڭعا جانە جوعارى مەملەكەتتىك دەڭگەيگە سايكەس, ەلەكتورالدىق ناۋقان دەموكراتيالىق تۇرعىدا ءوتتى. اتىراۋ وبلىسى ايعانشا تىلەۋجانوۆا, اتىراۋ قالاسىنىڭ №9 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە №9 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە سايلاۋ پروتسەسىنە مونيتورينگ جۇرگىزدىم. اتالمىش ۋچاسكەدە ازاماتتىق ۇستانىمىن بىلدىرۋگە اسىققان سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ بەلسەندىلىگى جوعارى بولدى. ۇيىمداستىرۋشىلار سايلاۋ بارىسىنىڭ دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي ءوتۋىن قامتاماسىز ەتتى. داۋىس بەرۋ «سايلاۋ تۋرالى» زاڭ مەن ادامداردىڭ ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق سايكەستىكتە ءوتتى. سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلعان ساتتەن-اق مۇندا مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي ورنادى. داۋىس بەرۋ پروتسەسى اشىق ءارى تالاپقا ساي, ەشقانداي تەحنيكالىق اقاۋسىز ءجۇردى. بۇدان بۇرىن, كانديداتتاردىڭ ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرى دە كوميسسيانىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا بولدى. ۇمىتكەرلەردىڭ ارقايسىسى ۇسىنۋ جانە تىركەۋ راسىمدەرىنەن ءساتتى ءوتىپ, ايماقتاردا بىرقاتار سايلاۋالدى شتابتارى اشىلدى. جەكە كەزدەسۋ ارقىلى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ كومەگىمەن حالىق كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى تۇعىرنامالارىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىمەن تانىستى. كانديداتتاردىڭ كەڭ اۋقىمدى ءارى جۇيەلى سايلاۋالدى ناسيحات جۇمىستارى سايلاۋ پروتسەسىنىڭ دە اشىق ءارى ءادىل وتۋىنە ىقپال ەتتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى روزا نۇرسادىقوۆا, وسكەمەن قالاسىنىڭ №73 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – قازاقستان پرەزيدەنتىن سايلاۋ كۇنى مەن №73 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بايقاۋشى بولدىم. سايلاۋ پروتسەسى بارىسىندا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى. داۋىس بەرۋ پروتسەسى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ بەلسەندىلىگى جوعارى بولدى. №73 ۋچاسكەدەگى سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ۇيىمداسقان جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بارلىق قاراستىرىلعان راسىمدەر سايلاۋ تۋرالى زاڭعا تولىق سايكەستىكتە ءوتتى. ازاماتتاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ەركىن كەلىپ, داۋىس بەرۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىندەي جاعداي تۋىنداعان جوق. كونستيتۋتسياعا سايكەس داۋىس بەرۋدىڭ قۇپيالىعى قاتاڭ ساقتالدى. سايلاۋشىلارعا بيۋللەتەندەر بەكىتىلگەن ءتىزىم بويىنشا جانە اتى-ءجونىن راستايتىن ءتيىستى قۇجاتتارىن كورسەتكەننەن كەيىن بەرىلدى. سايلاۋدىڭ ءادىل ءوتۋىن جانە بايقاۋشىلاردىڭ كەدەرگىسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى بارلىق ءىس-شارالار قاراستىرىلعان. وسى ورايدا سايلاۋ كۇنى ءبىزدىڭ قوعامىمىز بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمىن كورسەتىپ, جىلدىڭ باستى وقيعاسىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن ساياسي ساۋاتتىلىق تانىتقانىن ماقتانىشپەن جەتكىزگىم كەلەدى. جامبىل وبلىسى ميراس ۋسەينوۆ, تاراز قالاسىنىڭ №4 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – مەن مونيتورينگ جۇرگىزگەن №4 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە سايلاۋ وتەتىن جەردى جابدىقتاۋ جانە جالپى سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋ بارىسى ءۇشىن قاجەتتى شارالار تۇگەلدەي ەسكەرىلگەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ۋچاسكە «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس, تاڭعى ساعات 7.00-دە اشىلدى. ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ بەلسەندىلىگى كۇننىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا دا, ەكىنشى جارتىسىندا دا جوعارى ءارى بىرقالىپتى بولدى. ازاماتتار داۋىس بەرۋ الاڭىنا ەمىن-ەركىن ءوتىپ, ءتيىستى قۇجاتتارىن كورسەتكەننەن كەيىن بەكىتىلگەن ءتىزىم بويىنشا سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن الدى. جاسىرىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينالاردىڭ سانى دا جەتكىلىكتى بولدى. سايلاۋ جاشىكتەرى مورلەپ بەكىتىلگەن, ەش اقاۋى جوق. بايقاۋشىلار ءۇشىن سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ەش كەدەرگىسىز ءوتىپ, اشىق وتكەن سايلاۋ بارىسىن ەركىن قاداعالاۋعا بارلىق جاعداي جاسالدى. جالپى, مەن باقىلاۋ جۇرگىزگەن سايلاۋ ۋچاسكەسىندە سايلاۋ وتكىزۋ جانە ۇيىمداستىرۋ بويىنشا بارلىق زاڭ نورمالارى قاتاڭ ساقتالدى. داۋىس بەرۋ بارىسى قىزۋ, ىسكەرلىك جاعدايدا ءوتتى. باتىس قازاقستان وبلىسى سۆەتلانا سەيىلحانوۆا, ورال قالاسىنىڭ №487 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ كۇنى مەن رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىندا جدانوۆ كوشەسى 48 مەكەن-جايىنداعى №487 ۋچاسكەدە سايلاۋ پروتسەسىن باقىلادىم. سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ەركىن كىرىپ, داۋىس بەرۋ بارىسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋىمە بارلىق جاعداي جاسالدى. جالپى, مەن داۋىس بەرۋگە دايىندىق بارىسىنا, سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ اشىلۋى مەن ونداعى سايلاۋ كۇنى جۇرگىزىلگەن جۇمىستارعا مونيتورينگ جاسادىم. سايلاۋعا قاتىسقاندار سانى كوپ بولدى, جىلدىڭ باستى ساياسي وقيعاسى مەرەكەلىك كوڭىل-كۇيدە ءوتتى. بۇل, ءوز كەزەگىندە, اتالمىش ۋچاسكەدە سايلاۋ بارىسى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعاندىعىن كورسەتەدى. جۇمىسىمدى قورىتىندىلاي كەلە ايتارىم, №487 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋ اشىق ءارى ءادىل, قازاقستاندىق سايلاۋ زاڭناماسىنا ساي جانە حالىقارالىق قۇقىقتىق تالاپتار شەڭبەرىندە ءوتتى. سونىمەن قاتار, ءوزىم باقىلاۋ جۇرگىزگەن سايلاۋ ناۋقانىنىڭ بارلىق كەزەڭىندە كانديداتتاردىڭ ۇگىت جۇمىستارى تۋرالى اقپاراتتاردى ەش كەدەرگىسىز, دەر كەزىندە الىپ وتىردىم. ءباسپاسوز بەن ەلەكتروندى باق-تا جاريالانعان تەلەباعدارلامالار مەن ماقالالاردى مونيتورينگىلەۋ كەزىندە كوز جەتكىزگەنىمىزدەي, كانديداتتاردىڭ ناسيحات جۇمىستارى ءۇشىن اقپارات الاڭى تەڭ كولەمدە ءبولىندى. جالپى ايتقاندا, پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ ەلەكتوراتتىق ناۋقانى دا اشىق ءارى ءادىل ءوتتى. قاراعاندى وبلىسى داريا شاپورەنكو, قاراعاندى قالاسى №15 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – مەن رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا اتىنان №15 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋ بارىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزدىم. سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلعان ساتتەن باستاپ بايقاعانىم, ءوز ازاماتتىق ۇستانىمىن ءبىلدىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىق تانىتقان ادامداردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى بولدى. ءاربىر ازامات داۋىس بەرۋ الاڭىنا ەش كەدەرگىسىز ءوتىپ, اتى-ءجونىن راستايتىن قۇجاتتارىن كورسەتكەننەن كەيىن داۋىس بەرۋ بيۋللەتەندەرىن تولتىرۋعا جانە كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنا ساي ءوز كانديداتىنا داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىك الدى. جاسىرىن داۋىس بەرۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتالعان كابينالاردىڭ سانى جەتكىلىكتى بولدى. ءار سايلاۋشىنىڭ كابيناعا جالعىز كىرىپ, ءبىر رەت قانا داۋىس بەرۋىن قاتاڭ باقىلاپ وتىردىق. وسىلايشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, جاسىرىن داۋىس بەرۋ شارتتارى تولىق ساقتالدى. قورىتا كەلە, №15 ۋچاسكەدەگى سايلاۋ پروتسەسى زاڭ نورمالارىنا تولىق سايكەستىكتە وتكەنىن مالىمدەيمىن. قوستاناي وبلىسى قابلان راگات, قوستاناي اۋدانى گلازۋنوۆكا اۋىلىنداعى №532 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ بايقاۋشىسى: – مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ بايقاۋشىسى رەتىندە №532 ۋچاسكەسىندە سايلاۋ پروتسەسىنە مونيتورينگ جۇرگىزدىم. باقىلاۋ بارىسىندا بايقاعانىم, سايلاۋ پروتسەسىن زاڭنامادا قاراستىرىلعان راسىمدەردى ساقتاي وتىرىپ, جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلماي تۇرىپ, جاسىرىن داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينالاردىڭ جابدىقتالۋى, مورلەپ بەكىتىلگەن جاشىكتىڭ تەگىستىگى تەكسەرىلىپ, بايقاۋشىلار, كوميسسيا مۇشەلەرى مەن باق وكىلدەرى ءۇشىن قولايلى ورىندار ءبولىندى. سونىمەن قاتار, زاڭ تالاپتارى بويىنشا, سايلاۋشىلاردىڭ ءتىزىمى مەن بيۋللەتەندەر سانىنىڭ سايكەستىگى قاتاڭ قاداعالاندى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى, سايلاۋعا قاتىسقاندار سانى كوپ بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ازاماتتاردىڭ جىلدىڭ باستى ساياسي وقيعاسىنان شەت قالماي, بەلسەندىلىك تانىتقانىن كورسەتەدى. قىزىلوردا وبلىسى ازامات سارىباەۆ, قىزىلوردا قالاسىنىڭ №219 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىنداعى بايقاۋشى رەتىندە داۋىس بەرۋ كۇنى №219 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قاداعالاۋ جۇرگىزدىم. مەن داۋىس بەرۋشىلەردىڭ ۋچاسكەگە كەدەرگىسىز كىرۋ مۇمكىندىگىنە, كانديداتتاردىڭ ەسىمدەرى بەلگىلەنگەن بيۋللەتەندەر تىزىمگە سايكەس مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە جەتكىلىكتى كولەمدە بولۋىنا, سايلاۋشىلاردىڭ ءتىزىمىنىڭ ناقتىلىعى مەن جاسىرىن داۋىس بەرۋ تالاپتارىنا تەكسەرىس جۇرگىزدىم. بيۋللەتەندەردى تاراتۋ پروتسەسى ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى مۇشەسىنىڭ قولى قويىلعان تىزىمگە سايكەس جۇرگىزىلۋى قاتاڭ قاداعالاندى. سايلاۋ پروتسەسىندەگى بارلىق ءىس-شارالار قالىپتى, اشىق, ءادىل ءارى سايلاۋ تۋرالى زاڭنامالارمەن تولىق سايكەستىكتە ءوتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسى راحات مادرەەۆ, اقتاۋ قالاسىنىڭ №21 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا قۇرامىندا №12 ورتا مەكتەبىندەگى №21 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بايقاۋشى بولدىم. بۇل ۋچاسكەدە سايلاۋ كوميسسياسى ءوز جۇمىسىن ۇلكەن ازىرلىكپەن جۇرگىزدى. سايلاۋ وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى داۋىس بەرۋدەن 15 تاۋلىك بۇرىن سايلاۋدىڭ ناقتى ۋاقىتى جانە كۇنى تۋرالى حاباردار ەتىلدى. داۋىس بەرۋشىلەرگە سايلاۋ بيۋللەتەندەرى جەكە كۋالىك نەمەسە تولقۇجاتتارىنا سايكەس بەرىلدى. كوميسسيا مۇشەلەرى سايلاۋشىلاردى تىزىمگە ساي قاتاڭ تەكسەردى. ازاماتتاردىڭ بارلىق سايلاۋ قۇقىقتارى, جاسىرىن داۋىس بەرۋ جانە ويىن ەركىن ءبىلدىرۋ تالاپتارى ساقتالدى. سونىمەن قاتار, ءبىز جۇرگىزگەن مونيتورينگ بارىسىندا №21 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋشىلەردىڭ جوعارى بەلسەندىلىگى بايقالدى. جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا ەشقانداي زاڭ تالاپتارىنىڭ بۇزىلماعاندىعىن, داۋىس بەرۋ پروتسەسىنىڭ جاقسى ۇيىمداستىرىلعاندىعىن جانە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن وتكەندىگىن ايتقىم كەلەدى. پاۆلودار وبلىسى ارمان ەشمۇراتوۆ, پاۆلودار قالاسىنىڭ №86 سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى بايقاۋشى: – 26 ساۋىردە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. №86 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بايقاۋشى مىندەتىن اتقارا وتىرىپ, سايلاۋ پروتسەسىنىڭ اشىق جانە ءادىل وتكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل جەردە داۋىس بەرۋ پروتسەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ءوتتى. سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى سايلاۋ بولمەسىندەگى داۋىس بەرۋشىلەردىڭ سانىن قاداعالاپ وتىردى. رەگلامەنتكە سايكەس جۇرگىزىلگەن سايلاۋ بارىسىندا جاشىكتەردىڭ مورلەنۋىنەن باستاپ ۋچاسكەلەرگە حاتتامالاردىڭ بەرىلۋىنە دەيىنگى بارلىق جۇمىس پروتسەستەرىنە بىزدەر, بايقاۋشىلار, قاتىستىق. بۇل جەردەگى پرەزيدەنت سايلاۋى بارىسى اشىق, ءادىل, دەموكراتياعا ساي جۇرگىزىلدى. ءوز كەزەگىندە بۇل سايلاۋ وكرۋگىندەگى تۇرعىنداردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىنە وڭ اسەر ەتتى. سونىمەن قاتار, ەلەكتورالدىق ناۋقان پروتسەسىندەگى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە كانديداتتاردىڭ ناسيحات شتابتارىنىڭ
