كەشە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ كىتاپ مۇراجايىندا ەلوردالىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا قورىنداعى قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار كورمەسى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. پرەزيدەنت سايلاۋى كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان شارانىڭ بارىسىندا ءبىز دە سونداعى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە جولىعىپ, اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
اكىم تارازي,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى:
– تاڭعى سەگىزدە ءۇيدىڭ قاسىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە وتباسىمىزبەن بارىپ داۋىس بەرىپ شىقتىق. بيىل مەنىڭ ەرەكشە ءبىر قۋانىپ ايتاتىنىم, الپامىس دەگەن ۇلىم 18-گە تولىپ, ومىرىندە ءبىرىنشى رەت داۋىس بەرۋگە قاتىستى.
كۇننىڭ نۇرى جادىراڭقى بولعاننان كەيىن جۇرتتىڭ دا كوڭىل-كۇيى بۇگىن ءدال سونداي كوتەرىڭكى. ونىڭ ۇستىنە قازىر قازاقستان وسىدان 25 جىل بۇرىنعى قازاقستان ەمەس, شيرەك عاسىردا ادام تانىماستاي بيىك دارەجەگە كوتەرىلدىك. ون سەگىز جىلدىڭ ىشىندە جەر بەتىندە بولماعان وقيعا – دۇنيە جۇزىندەگى ادەمى, سۇلۋ قالا پايدا بولدى. ەندى مۇنىڭ ءبارىنىڭ استارىندا ءبىزدىڭ قازاق دەگەن حالىقتىڭ ءوزىنىڭ اقكوڭىلدىگى جاتىر. اقكوڭىل ەلدى اقكوڭىل ازامات باسقارۋى زاڭدى. باسقا ەلدە نە بولىپ جاتقانىن ءبارىمىز كورىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. اسىرەسە, بۇرىنعى ون بەس مەملەكەتتىڭ ءالى كوبىنىڭ جاعدايلارى تۇزەلگەن جوق. كوبىنىڭ دەيمىن عوي, ءبارىنىڭ. بۇگىن دالا قانداي كۇنشۋاققا بولەنىپ تۇرسا, سونداي جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان جالعىز ءبىزدىڭ ەل. وعان دا تاۋبە دەۋ كەرەك. تاعدىر جارىلقايمىن دەگەن ەلگە جاقسى باسشىنى سىيلايدى. مىسالى, وتباسىنىڭ ادەمى بولۋى ءۇشىن وتباسىنىڭ تۇتقاسى سانالاتىن ازاماتىنىڭ قاباعى اشىق, جايدارمان ادام بولۋى كەرەك ەمەس پە؟! مەملەكەت تە, حالىق تا سول سياقتى. بىرەۋلەر «پالەنىنشى ورىنعا كەلىپپىز», «تۇگەنىنشى ورىنعا تاياپپىز» دەگەن ماقتاندى العا تارتادى, بىراق قازىر ماسەلە تەك جالعىز وندا ەمەس دەسەك تە, سول كەزدەگى ون بەس رەسپۋبليكانىڭ ىشىندە ءبىز سياقتى قارقىنداپ وسكەن ەل جوق. مەن ولاردى تابالاپ وتىرعان جوقپىن. سولاردىڭ كوبىندە بولىپ تا ءجۇرمىن. كوشەدە كەتىپ بارا جاتقاندا قاباعى اشىلماعان حالىقتى دا كوردىك. ول قاباقتىڭ اشىلماۋى كوپ جاعدايدا سول ەلدى كىمدەر بيلەپ وتىر, باسىندا كىم وتىر, سوعان بايلانىستى.
ءبىز ءوزى مۇندا ەلورداعا كەيىن, 2004 جىلى كوشىپ كەلدىك. سول از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىر استانانىڭ ءوزى قالاي كوركەيگەنىنە كۋا بولدىق. وسىنىڭ ءبارى كوڭىلگە قۋانىش بەرەدى. روزا ەكەۋمىز دە جازۋشى بولعاننان كەيىن حالىقتىڭ قاباعىنا كوپ قارايمىز. ەگەر ولاردىڭ قاباعى قاتۋ بولسا مەن وتىرا قالىپ كەرەمەت شىعارما جازا المايمىن. الاڭدايمىن. قاباقتىڭ اشىق بولعاندىعى بىزگە ءبىر اللانىڭ بەرگەن مۇمكىندىگى دەپ ويلايمىن. جاڭا ايتتىم, ۇلكەن بالامىز بيىل مەكتەپ ءبىتىردى. مەكتەپتى بىتىرە سالىپ ءوز بىلىمىمەن, جاپونياعا وقۋعا ءتۇستى. قىزىمىز سەگىزىنشى سىنىپتى ءبىتىردى. ول دا وقيتىن جەردى ءوزى تاڭداپ ءجۇر. قايدا باراتىنىن بىزگە ايتقىسى كەلمەيدى... ايتايىن دەگەنىم, ولاردىڭ باقىتىنا الدارىنان جاقسى مۇعالىمدەر كەزدەستى. مۇعالىمنىڭ قاباعى اشىق بولسا, بالانىڭ دا ساباعى ايقىن. ەگەر مۇعالىمنىڭ تاپقان ايلىعى, تابىسى بالا-شاعاسىنا جەتپەي جاتسا, مۇعالىمنىڭ قاباعى قالاي اشىلسىن. سوندىقتان ۇزاعىنان جارىلقاسىن. نەگىزىندە قازاق ەجەلدەن ەڭبەكقور, قاباعى اشىق, جانى دارقان, اقكوڭىل, ءون بويىن ونەر جايلاعان حالىق. ءار قازاق كوشەدە كەلە جاتقاندا ىشتەرى ءان سالىپ كەلە جاتادى. سولاردىڭ بىرەۋى مەن.
بەكبولات تىلەۋحان,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ءانشى:
– جالپى, قالىڭ بۇقارانىڭ ءوزىنىڭ تالابىن كورسەتەتىن, تەگەۋرىنىن بايقاتاتىن تۇسى وسى سايلاۋ كەزى. ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ءىشى ءيىن تىرەسكەن جۇرت. حالىق ءوزىنىڭ قالاۋىن ءبىلدىرىپ جاتىر. كەلەشەگىنە, ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمىن نىقتاپ, بەكىتۋگە مۇددەلى حالىقتىڭ قاراسى ازايار ەمەس. مۇنى الەم دۇرلىككەن وسىنداي ءبىر كەزەڭدەردە تىنىشتىقتىڭ, بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن جەتە سەزىنگەن جۇرتتىڭ تالاپ-تالعامىمەن ساباقتاستىرىپ باعامداعانىمىز ابزال. ماڭىزدى كەزەڭدەردە بىرىگە بىلەتىن مىنا جۇرتتىڭ ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان ىنتىماعى بولاشاقتى تاڭداۋىنىڭ ۇستىندە جارقىراي كورىنىس تابۋى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سونداي-اق, وسى تاڭداۋمەن بىرگە ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە, كەلەشەك ماقسات-مۇراتىمىزعا دەگەن جارقىن ءۇمىتىمىز مازداي تۇسكەن سياقتى بولىپ كورىنەدى. وزدەرىڭىز كۋا بولىپ وتىرعانداي, حالىقتىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ بەلسەندىلىگى قالالىق جەردىڭ وزىندە مىناداي ءىس-شارالارمەن بەكي تۇسكەنىن بايقاساق, ال ەندى قازاقستاننىڭ اۋىل-ايماعىنداعى شارا مۇنان دا بەلسەندى تۇردە ءوتىپ جاتقانىنا ەش كۇمانىم جوق.
سايلاۋ جالپى ادامزاتتىڭ اسىل مۇراتتارىنا يەك ارتقىزاتىن ۇلىق مەيرام سانالادى. ءار سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءان اۋەلەپ, شاتتىق راۋىشتەگى كۇي تارتىلىپ جاتىر. وسى مەرەكەمەن بارلىعىڭىزدى قۇتتىقتاعىم كەلەدى. ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن دەگەن تىلەكتى ايتقىڭ كەلىپ تۇرادى مۇندايدا.
عاريفوللا ەسىم,
اكادەميك:
– بۇگىن ءبىز ءۇشىن ۇلكەن تاريحي كۇن بولىپ وتىر. كۇنىمىز قانداي اشىق. تابيعاتتىڭ وسى سايكەستىگى تەگىن ەمەس دەپ ويلايمىن. قازاق ەلى, قازاق حالقى الەم ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ ورتاسىندا ءوزىنىڭ تاريحي ورنىن تاپقان, تاريحي ميسسياسىن اتقارۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بار ەل جانە ءمۇمكىندىگى جەتەتىن حالىق. ولاي بولاتىن بولسا, وسى كوشتى باستايتىن كوشباسشى كەرەك. ابايدىڭ مۇندايدا: «ەدينيتسا بولماسا, نە بولادى وڭكەي ءنول» دەگەن ءسوزى بار. ەندى وسى ميلليونداعان جۇرت كىمگە داۋىس بەرىپ جاتىر دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, ارينە, اركىمنىڭ كىمگە داۋىس بەرەمىن دەسە, ءوز قۇقى بار. بىراق تا مەن, مەنىڭ وتباسىم ءۇشىن: «وسىنداي كوشتى كىم باسقارا الادى, سوعان كىمنىڭ قانداي قاۋقارى بار؟» دەگەن سۇراق توتەسىنەن قويىلسا, مۇنى ءبىز مىناداي قاراما-قارسى سۇراق قويۋ ارقىلى باعالايمىز: «كىمنىڭ قانداي قۇجاتى بار, كىمنىڭ قانداي ساياسي باعدارلاماسى بار؟». مىسالى, «قازاقستان – 2050» باعدارلاماسىن جۇرت جاقسى بىلەدى. بۇل تەك بۇگىنگى ءومىرىمىز ەمەس, مەنىڭ بالالارىمنىڭ بالاسىنا, نەمەرەمنىڭ نەمەرەسىنە دەيىن جەتەتىن قۇجات. وسى باعدارلامانىڭ ۇستىندە قازاق حالقى ءوسىپ, جەتىلگەننەن كەيىن ءوزىن قازاق مەملەكەتى دەپ اتايتىن كەز تۋاتىنى, ءسويتىپ, ءوزىنىڭ تاريحتاعى ورنىن الاتىنى ايقىن جەتكىزىلگەن بولاتىن. اسىرەسە, ءبىز سياقتى عالىمدارعا, ماماندارعا قاتىستى ۇلكەن ماسەلە ايتىلعان ەدى. سونداعى ويلار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, الدىڭعى قاتارلى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا, ينشاللا, ەنۋىمىز الىس ەمەس. سوندا وسى سايلانعان پرەزيدەنت كۇنى ەرتەڭ كورەسىزدەر, نۇرلى جولدىڭ تەحنولوگياسىن, ونىڭ ساياسي باعىتىن ارى قاراي جەتىلدىرەدى. ويتكەنى, كەشە عانا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا سويلەگەن سوزىندەگى ءبىر ماسەلەگە مەن وتە ەرەكشە نازار اۋداردىم. بۇل – قازاق حالقىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەت. وسى قازاقستانعا كەلگەن باسقا ەتنوس وكىلدەرىنە قامقورلىق جاساعان كىم, ول – قازاق حالقى. بۇل – قازاق ەلى. بۇل – قازاق حالقىنىڭ الەمدىك وركەنيەتتەن الاتىن ورنى, دەگەن قاعيداعا ەندى دۇرىستاپ تۇعىرناما جاسالىپ, ارى قاراي جاندانا بەرەرىنە مەن سەنىمدىمىن. بۇگىنگى كۇنى ادامدارمەن سويلەسىپ, سايلاۋعا دەگەن كوڭىل-كۇيىن بايقاپ جاتىرمىن. ەلباسىنىڭ سەنىمدى وكىلى رەتىندە مەن حالىق ءوزىنىڭ دۇرىس تاڭداۋىن جاساپ جاتىر دەپ ويلايمىن. سول دۇرىس تاڭداۋ دا بۇيىرتسا كوپ ۇزاماي ءمالىم بولماق. ال مۇنىڭ ناتيجەسى وڭ بولارىنا سەنىمىم تاعى مول.
گۇلزيرا بوكەيحان,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءانشى:
– ادامنىڭ باسىندا ءتۇرلى-ءتۇرلى قۋانىشتار كەزدەسەدى. جەكە باسىنا, وتباسىنا, قىزمەتىنە بايلانىستى دەگەن سياقتى. بىراق ەل ءۇشىن, مەملەكەت ءۇشىن قۋانا ءبىلۋ, تەرەڭنەن وي قوزعاۋ, ماقتانىش سەزىمگە بولەنۋ دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىزدەر, ونەر يەلەرى وتە جاقسى تۇسىنەمىز. مۇنى قازاقستاننىڭ اتىن ايشىقتى مادەنيەتىمەن تانىتقان ءار ساتىمىزدە تالاي باستان كەشكەن جانبىز.
«تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەمەكشى, بۇل كۇندى ءوز باسىم اسىعا كۇتىپ ەدىم. سوندىقتان ورنىمنان تۇرعان بويدا, ءوز تاڭداۋىمدى جاساۋعا اسىقتىم. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ءىشى-سىرتىنا سىيماي, لىقسىعان جۇرتتىڭ جۇزدەرىنە ۇڭىلەمىن. ءبىر-ءبىرىن مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ, جايدارى قاۋقىلداسقان جايماشۋاق كەيىپتەگى كوپشىلىكتىڭ قۋانىشى مەنىڭ دە قۋانىشىم ەكەنىن, ولاردىڭ ىشكى ارمان-تىلەگى ماعان دا ورتاق ەكەنىن ىشتەي ءتۇيسىنىپ, قالىڭ بۇقارانىڭ مەن دە ءبىر كىشكەنتاي بولشەگىنە اينالىپ شىعا كەلدىم. العا قاراي جىلجىعان جۇرتتىڭ اياعىن جاڭا تولقىن جالعاستىرىپ, ۇزارا تۇسكەن كەزەكتەن حالىقتىڭ سايلاۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى, وزگەشە سەرپىنى مەن سەرگەكتىگى اڭعارىلدى. وسىنى كورىپ قاتتى قۋاندىم. ءوز تاڭداۋىمدى جاساپ, داۋىس بەرۋگە ەرتە كەلگەنىمنىڭ پايداسى, كىتاپحاناداعى نەبىر تاعىلىمدى ءىس-شارالارعا كۋا بولدىم. زيالى قاۋىم وكىلدەرى جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن بىلدىرسە, ءبىر تۇستان شۆەتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حريستيان كاميلل ءوزىنىڭ جەكە كىتاپحاناسىنان سيرەك كەزدەسەتىن قۇندى كىتاپتاردى تاپسىرىپ تۇرىپ, قازاقستان حالقىن مەرەكەمەن قۇتتىقتاۋى اسەرلى ەستىلدى. ارعى-بەرگى تاريحتى قامتيتىن كىتاپ كورمەسىنىڭ سايلاۋمەن ساباقتاستىرىلۋى قانداي عانيبەت. ەلدىكتى, مەملەكەتتىكتى ءتۇسىنۋ مەن باعالاۋ كىتاپ ارقىلى ساناعا قوناتىندىقتان مەرەكەنىڭ بۇلاي اسپەتتەلۋى جاراسىمدى ۇشتاسىپ تۇردى. اعىل-تەگىل ىقىلاس ىنتىماقتىڭ كورىنىسى, قازاقتىڭ ءوزى قانداي كەڭپەيىل حالىق بولسا, ءبارىنىڭ جۇمىلىپ داۋىس بەرىپ جاتۋى جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمىنىڭ ۇشقىنى ىسپەتتى ەدى.
جازىپ العان
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
قاباق جانە ساباق
اكىم تارازي,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى:
– تاڭعى سەگىزدە ءۇيدىڭ قاسىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە وتباسىمىزبەن بارىپ داۋىس بەرىپ شىقتىق. بيىل مەنىڭ ەرەكشە ءبىر قۋانىپ ايتاتىنىم, الپامىس دەگەن ۇلىم 18-گە تولىپ, ومىرىندە ءبىرىنشى رەت داۋىس بەرۋگە قاتىستى.
كۇننىڭ نۇرى جادىراڭقى بولعاننان كەيىن جۇرتتىڭ دا كوڭىل-كۇيى بۇگىن ءدال سونداي كوتەرىڭكى. ونىڭ ۇستىنە قازىر قازاقستان وسىدان 25 جىل بۇرىنعى قازاقستان ەمەس, شيرەك عاسىردا ادام تانىماستاي بيىك دارەجەگە كوتەرىلدىك. ون سەگىز جىلدىڭ ىشىندە جەر بەتىندە بولماعان وقيعا – دۇنيە جۇزىندەگى ادەمى, سۇلۋ قالا پايدا بولدى. ەندى مۇنىڭ ءبارىنىڭ استارىندا ءبىزدىڭ قازاق دەگەن حالىقتىڭ ءوزىنىڭ اقكوڭىلدىگى جاتىر. اقكوڭىل ەلدى اقكوڭىل ازامات باسقارۋى زاڭدى. باسقا ەلدە نە بولىپ جاتقانىن ءبارىمىز كورىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. اسىرەسە, بۇرىنعى ون بەس مەملەكەتتىڭ ءالى كوبىنىڭ جاعدايلارى تۇزەلگەن جوق. كوبىنىڭ دەيمىن عوي, ءبارىنىڭ. بۇگىن دالا قانداي كۇنشۋاققا بولەنىپ تۇرسا, سونداي جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان جالعىز ءبىزدىڭ ەل. وعان دا تاۋبە دەۋ كەرەك. تاعدىر جارىلقايمىن دەگەن ەلگە جاقسى باسشىنى سىيلايدى. مىسالى, وتباسىنىڭ ادەمى بولۋى ءۇشىن وتباسىنىڭ تۇتقاسى سانالاتىن ازاماتىنىڭ قاباعى اشىق, جايدارمان ادام بولۋى كەرەك ەمەس پە؟! مەملەكەت تە, حالىق تا سول سياقتى. بىرەۋلەر «پالەنىنشى ورىنعا كەلىپپىز», «تۇگەنىنشى ورىنعا تاياپپىز» دەگەن ماقتاندى العا تارتادى, بىراق قازىر ماسەلە تەك جالعىز وندا ەمەس دەسەك تە, سول كەزدەگى ون بەس رەسپۋبليكانىڭ ىشىندە ءبىز سياقتى قارقىنداپ وسكەن ەل جوق. مەن ولاردى تابالاپ وتىرعان جوقپىن. سولاردىڭ كوبىندە بولىپ تا ءجۇرمىن. كوشەدە كەتىپ بارا جاتقاندا قاباعى اشىلماعان حالىقتى دا كوردىك. ول قاباقتىڭ اشىلماۋى كوپ جاعدايدا سول ەلدى كىمدەر بيلەپ وتىر, باسىندا كىم وتىر, سوعان بايلانىستى.
ءبىز ءوزى مۇندا ەلورداعا كەيىن, 2004 جىلى كوشىپ كەلدىك. سول از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىر استانانىڭ ءوزى قالاي كوركەيگەنىنە كۋا بولدىق. وسىنىڭ ءبارى كوڭىلگە قۋانىش بەرەدى. روزا ەكەۋمىز دە جازۋشى بولعاننان كەيىن حالىقتىڭ قاباعىنا كوپ قارايمىز. ەگەر ولاردىڭ قاباعى قاتۋ بولسا مەن وتىرا قالىپ كەرەمەت شىعارما جازا المايمىن. الاڭدايمىن. قاباقتىڭ اشىق بولعاندىعى بىزگە ءبىر اللانىڭ بەرگەن مۇمكىندىگى دەپ ويلايمىن. جاڭا ايتتىم, ۇلكەن بالامىز بيىل مەكتەپ ءبىتىردى. مەكتەپتى بىتىرە سالىپ ءوز بىلىمىمەن, جاپونياعا وقۋعا ءتۇستى. قىزىمىز سەگىزىنشى سىنىپتى ءبىتىردى. ول دا وقيتىن جەردى ءوزى تاڭداپ ءجۇر. قايدا باراتىنىن بىزگە ايتقىسى كەلمەيدى... ايتايىن دەگەنىم, ولاردىڭ باقىتىنا الدارىنان جاقسى مۇعالىمدەر كەزدەستى. مۇعالىمنىڭ قاباعى اشىق بولسا, بالانىڭ دا ساباعى ايقىن. ەگەر مۇعالىمنىڭ تاپقان ايلىعى, تابىسى بالا-شاعاسىنا جەتپەي جاتسا, مۇعالىمنىڭ قاباعى قالاي اشىلسىن. سوندىقتان ۇزاعىنان جارىلقاسىن. نەگىزىندە قازاق ەجەلدەن ەڭبەكقور, قاباعى اشىق, جانى دارقان, اقكوڭىل, ءون بويىن ونەر جايلاعان حالىق. ءار قازاق كوشەدە كەلە جاتقاندا ىشتەرى ءان سالىپ كەلە جاتادى. سولاردىڭ بىرەۋى مەن.
بولاشاققا سەنىم
بەكبولات تىلەۋحان,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ءانشى:
– جالپى, قالىڭ بۇقارانىڭ ءوزىنىڭ تالابىن كورسەتەتىن, تەگەۋرىنىن بايقاتاتىن تۇسى وسى سايلاۋ كەزى. ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ءىشى ءيىن تىرەسكەن جۇرت. حالىق ءوزىنىڭ قالاۋىن ءبىلدىرىپ جاتىر. كەلەشەگىنە, ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمىن نىقتاپ, بەكىتۋگە مۇددەلى حالىقتىڭ قاراسى ازايار ەمەس. مۇنى الەم دۇرلىككەن وسىنداي ءبىر كەزەڭدەردە تىنىشتىقتىڭ, بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن جەتە سەزىنگەن جۇرتتىڭ تالاپ-تالعامىمەن ساباقتاستىرىپ باعامداعانىمىز ابزال. ماڭىزدى كەزەڭدەردە بىرىگە بىلەتىن مىنا جۇرتتىڭ ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان ىنتىماعى بولاشاقتى تاڭداۋىنىڭ ۇستىندە جارقىراي كورىنىس تابۋى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سونداي-اق, وسى تاڭداۋمەن بىرگە ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە, كەلەشەك ماقسات-مۇراتىمىزعا دەگەن جارقىن ءۇمىتىمىز مازداي تۇسكەن سياقتى بولىپ كورىنەدى. وزدەرىڭىز كۋا بولىپ وتىرعانداي, حالىقتىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ بەلسەندىلىگى قالالىق جەردىڭ وزىندە مىناداي ءىس-شارالارمەن بەكي تۇسكەنىن بايقاساق, ال ەندى قازاقستاننىڭ اۋىل-ايماعىنداعى شارا مۇنان دا بەلسەندى تۇردە ءوتىپ جاتقانىنا ەش كۇمانىم جوق.
سايلاۋ جالپى ادامزاتتىڭ اسىل مۇراتتارىنا يەك ارتقىزاتىن ۇلىق مەيرام سانالادى. ءار سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءان اۋەلەپ, شاتتىق راۋىشتەگى كۇي تارتىلىپ جاتىر. وسى مەرەكەمەن بارلىعىڭىزدى قۇتتىقتاعىم كەلەدى. ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن دەگەن تىلەكتى ايتقىڭ كەلىپ تۇرادى مۇندايدا.
«ەدينيتسا بولماسا, نە بولادى وڭكەي ءنول»
عاريفوللا ەسىم,
اكادەميك:
– بۇگىن ءبىز ءۇشىن ۇلكەن تاريحي كۇن بولىپ وتىر. كۇنىمىز قانداي اشىق. تابيعاتتىڭ وسى سايكەستىگى تەگىن ەمەس دەپ ويلايمىن. قازاق ەلى, قازاق حالقى الەم ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ ورتاسىندا ءوزىنىڭ تاريحي ورنىن تاپقان, تاريحي ميسسياسىن اتقارۋعا بارلىق مۇمكىندىگى بار ەل جانە ءمۇمكىندىگى جەتەتىن حالىق. ولاي بولاتىن بولسا, وسى كوشتى باستايتىن كوشباسشى كەرەك. ابايدىڭ مۇندايدا: «ەدينيتسا بولماسا, نە بولادى وڭكەي ءنول» دەگەن ءسوزى بار. ەندى وسى ميلليونداعان جۇرت كىمگە داۋىس بەرىپ جاتىر دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, ارينە, اركىمنىڭ كىمگە داۋىس بەرەمىن دەسە, ءوز قۇقى بار. بىراق تا مەن, مەنىڭ وتباسىم ءۇشىن: «وسىنداي كوشتى كىم باسقارا الادى, سوعان كىمنىڭ قانداي قاۋقارى بار؟» دەگەن سۇراق توتەسىنەن قويىلسا, مۇنى ءبىز مىناداي قاراما-قارسى سۇراق قويۋ ارقىلى باعالايمىز: «كىمنىڭ قانداي قۇجاتى بار, كىمنىڭ قانداي ساياسي باعدارلاماسى بار؟». مىسالى, «قازاقستان – 2050» باعدارلاماسىن جۇرت جاقسى بىلەدى. بۇل تەك بۇگىنگى ءومىرىمىز ەمەس, مەنىڭ بالالارىمنىڭ بالاسىنا, نەمەرەمنىڭ نەمەرەسىنە دەيىن جەتەتىن قۇجات. وسى باعدارلامانىڭ ۇستىندە قازاق حالقى ءوسىپ, جەتىلگەننەن كەيىن ءوزىن قازاق مەملەكەتى دەپ اتايتىن كەز تۋاتىنى, ءسويتىپ, ءوزىنىڭ تاريحتاعى ورنىن الاتىنى ايقىن جەتكىزىلگەن بولاتىن. اسىرەسە, ءبىز سياقتى عالىمدارعا, ماماندارعا قاتىستى ۇلكەن ماسەلە ايتىلعان ەدى. سونداعى ويلار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, الدىڭعى قاتارلى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا, ينشاللا, ەنۋىمىز الىس ەمەس. سوندا وسى سايلانعان پرەزيدەنت كۇنى ەرتەڭ كورەسىزدەر, نۇرلى جولدىڭ تەحنولوگياسىن, ونىڭ ساياسي باعىتىن ارى قاراي جەتىلدىرەدى. ويتكەنى, كەشە عانا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا سويلەگەن سوزىندەگى ءبىر ماسەلەگە مەن وتە ەرەكشە نازار اۋداردىم. بۇل – قازاق حالقىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەت. وسى قازاقستانعا كەلگەن باسقا ەتنوس وكىلدەرىنە قامقورلىق جاساعان كىم, ول – قازاق حالقى. بۇل – قازاق ەلى. بۇل – قازاق حالقىنىڭ الەمدىك وركەنيەتتەن الاتىن ورنى, دەگەن قاعيداعا ەندى دۇرىستاپ تۇعىرناما جاسالىپ, ارى قاراي جاندانا بەرەرىنە مەن سەنىمدىمىن. بۇگىنگى كۇنى ادامدارمەن سويلەسىپ, سايلاۋعا دەگەن كوڭىل-كۇيىن بايقاپ جاتىرمىن. ەلباسىنىڭ سەنىمدى وكىلى رەتىندە مەن حالىق ءوزىنىڭ دۇرىس تاڭداۋىن جاساپ جاتىر دەپ ويلايمىن. سول دۇرىس تاڭداۋ دا بۇيىرتسا كوپ ۇزاماي ءمالىم بولماق. ال مۇنىڭ ناتيجەسى وڭ بولارىنا سەنىمىم تاعى مول.
ايشىقتى مەزەت
گۇلزيرا بوكەيحان,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءانشى:
– ادامنىڭ باسىندا ءتۇرلى-ءتۇرلى قۋانىشتار كەزدەسەدى. جەكە باسىنا, وتباسىنا, قىزمەتىنە بايلانىستى دەگەن سياقتى. بىراق ەل ءۇشىن, مەملەكەت ءۇشىن قۋانا ءبىلۋ, تەرەڭنەن وي قوزعاۋ, ماقتانىش سەزىمگە بولەنۋ دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىزدەر, ونەر يەلەرى وتە جاقسى تۇسىنەمىز. مۇنى قازاقستاننىڭ اتىن ايشىقتى مادەنيەتىمەن تانىتقان ءار ساتىمىزدە تالاي باستان كەشكەن جانبىز.
«تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەمەكشى, بۇل كۇندى ءوز باسىم اسىعا كۇتىپ ەدىم. سوندىقتان ورنىمنان تۇرعان بويدا, ءوز تاڭداۋىمدى جاساۋعا اسىقتىم. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ءىشى-سىرتىنا سىيماي, لىقسىعان جۇرتتىڭ جۇزدەرىنە ۇڭىلەمىن. ءبىر-ءبىرىن مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ, جايدارى قاۋقىلداسقان جايماشۋاق كەيىپتەگى كوپشىلىكتىڭ قۋانىشى مەنىڭ دە قۋانىشىم ەكەنىن, ولاردىڭ ىشكى ارمان-تىلەگى ماعان دا ورتاق ەكەنىن ىشتەي ءتۇيسىنىپ, قالىڭ بۇقارانىڭ مەن دە ءبىر كىشكەنتاي بولشەگىنە اينالىپ شىعا كەلدىم. العا قاراي جىلجىعان جۇرتتىڭ اياعىن جاڭا تولقىن جالعاستىرىپ, ۇزارا تۇسكەن كەزەكتەن حالىقتىڭ سايلاۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى, وزگەشە سەرپىنى مەن سەرگەكتىگى اڭعارىلدى. وسىنى كورىپ قاتتى قۋاندىم. ءوز تاڭداۋىمدى جاساپ, داۋىس بەرۋگە ەرتە كەلگەنىمنىڭ پايداسى, كىتاپحاناداعى نەبىر تاعىلىمدى ءىس-شارالارعا كۋا بولدىم. زيالى قاۋىم وكىلدەرى جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن بىلدىرسە, ءبىر تۇستان شۆەتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حريستيان كاميلل ءوزىنىڭ جەكە كىتاپحاناسىنان سيرەك كەزدەسەتىن قۇندى كىتاپتاردى تاپسىرىپ تۇرىپ, قازاقستان حالقىن مەرەكەمەن قۇتتىقتاۋى اسەرلى ەستىلدى. ارعى-بەرگى تاريحتى قامتيتىن كىتاپ كورمەسىنىڭ سايلاۋمەن ساباقتاستىرىلۋى قانداي عانيبەت. ەلدىكتى, مەملەكەتتىكتى ءتۇسىنۋ مەن باعالاۋ كىتاپ ارقىلى ساناعا قوناتىندىقتان مەرەكەنىڭ بۇلاي اسپەتتەلۋى جاراسىمدى ۇشتاسىپ تۇردى. اعىل-تەگىل ىقىلاس ىنتىماقتىڭ كورىنىسى, قازاقتىڭ ءوزى قانداي كەڭپەيىل حالىق بولسا, ءبارىنىڭ جۇمىلىپ داۋىس بەرىپ جاتۋى جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمىنىڭ ۇشقىنى ىسپەتتى ەدى.
جازىپ العان
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
