سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
باسىم باعىتتار تالقىلاندى
كەلىسسوز الدىندا اقوردادا ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن وزبەكستان پرەزيدەنتىن سالتاناتتى قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ باستىعى مەملەكەتتەر باسشىلارىنا راپورت بەرىپ, ەكى ەلدىڭ ءانۇراندارى شىرقالدى. بۇدان كەيىن پرەزيدەنتتەر شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز جۇرگىزدى.
مەملەكەت باسشىسى وزبەكستان پرەزيدەنتىنە ءىلتيپات بىلدىرە وتىرىپ, بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن وداقتاستىقتى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.
– قازاقستان حالقى ءسىزدىڭ بۇگىنگى ساپارىڭىزعا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى كوپ دۇنيەدەن حابار بەرەدى. جالپى, كەيىنگى جىلدارى قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى بايلانىستار جاقسى جاعىنا قاراي تۇبەگەيلى وزگەردى. ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىن ناقتى مازمۇنمەن تولىقتىرۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز. بۇگىن ءبىز مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن وداقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن قۇجاتتارعا قول قويامىز. سوندىقتان بۇل ساپاردىڭ ءجونى بولەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءوز كەزەگىندە وزبەكستان پرەزيدەنتى كورسەتكەن سىي-قۇرمەتى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, ەلىمىزگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
– بۇل ساپار تاريحي مانگە يە. بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز ەكى حالىق اراسىنداعى سان عاسىرعا جالعاسقان دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قاتىناستاردىڭ ءتىنىن نىعايتا ءتۇسىپ, ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق بايلانىستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
كەلىسسوز بارىسىندا تاراپتار ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىك-ترانزيت, ينۆەستيتسيا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستارى, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە ونەركاسىپ كووپەراتسياسى سالالارىنداعى ىقپالداستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى قاراستىردى.
پرەزيدەنتتەر قازاق-وزبەك قاتىناستارى بارلىق باعىت بويىنشا وركەندەپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنا قاتىستى.
كەڭەس وتىرىسىندا ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكا, كولىك-ترانزيت, سۋ شارۋاشىلىعى جانە ەنەرگەتيكا, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدىڭ باسىم باعىتتارى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق-وزبەك قاتىناسى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق رۋحىندا تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ, ەلىمىز وزبەكستانمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا تۇسۋگە ايرىقشا كوڭىل بولەتىنىن جەتكىزدى.
– 2022 جىلى وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى تاريحي شارتقا قول قويدىق. بۇگىن الداعى ون جىلعا ارنالعان ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى جانە وداقتاستىقتى دامىتۋ باعدارلاماسىن بەكىتەمىز. وسى ماڭىزدى قادامدار ەكى ەلدىڭ بايلانىسىن ىلگەرىلەتۋگە ايرىقشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءوزارا تاۋار اينالىمىن بەس ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتكىزىپ, تاياۋ جىلدارى بۇل كورسەتكىشتى ەكى ەسەلەۋگە ەلدەرىمىزدىڭ الەۋەتى جەتەدى.
– اۋىل شارۋاشىلىعى, ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, كوممۋنيكاتسيا, تسيفرلاندىرۋ سەكىلدى پەرسپەكتيۆتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىق الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە قازاق-وزبەك شەكاراسىنداعى «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپ كووپەراتسياسى ورتالىعىن تەزىرەك ىسكە قوسۋ قاجەت. مەملەكەتارالىق كەڭەس پەن وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىنىڭ قىزمەتىنەن دە ەلەۋلى ناتيجە كۇتەمىز. وڭىرلىك كووپەراتسياعا زور ءۇمىت ارتامىز. قازىرگى كەزدە جالپى سوماسى 3 ميلليارد دوللاردان اساتىن 70-كە جۋىق بىرلەسكەن جوبامىز بار. ونىڭ اياسىندا 14 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. ءبىز بۇل باعىتتاعى بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتىپ, بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا ءازىرمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلارالىق ايتۋلى وقيعا
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ كولىك-ترانزيت ارتىقشىلىقتارىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى تاريفتەردى وڭتايلاندىرۋ, اكىمشىلىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ جانە جۇك جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ جونىندە بىرلەسكەن شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى.
بۇدان بولەك, مەملەكەتارالىق كەڭەس وتىرىسى بارىسىندا ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن كەشەندى ءارى راتسيونالدى پايدالانۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى قوزعالدى.
ءوز كەزەگىندە وزبەكستان پرەزيدەنتى قازاقستانعا جاساعان بۇل جولعى مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ناتيجەسىندە ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق مۇلدەم جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– بۇگىن ءبىز جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن اشىپ وتىرمىز. بۇل – شىن مانىندە, ەكىجاقتى قاتىناستار تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعا. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر ءبىزدىڭ ناقتى باعىتتار بويىنشا ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ءارى كەڭەيتۋگە, سونداي-اق دوستاس ءارى باۋىرلاس حالىقتارىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
وزبەك ەلى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ساپار الدىندا مەملەكەتارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسى, بيزنەس فورۋم جانە بىرقاتار مادەني ءىس-شارا ءوتتى.
باسقوسۋدا 2034 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق باعدارلاماسى ازىرلەنگەنى دە ايتىلدى. بۇدان باسقا سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەڭەس قۇرىلىپ جاتقانى دا ءمالىم ەتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ نىعايۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى.
كەڭەس بارىسىندا تاراپتار ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرى, ۇكىمەتتەرى, سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى جانە سالالىق مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى بايلانىستاردى ارتتىرا ءتۇسۋ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قۇرىلىمدار, سونىڭ ىشىندە بۇۇ, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرى جانە «ورتالىق ازيا پليۋس» فورماتى اياسىندا ءبىر-بىرىنە قولداۋ بىلدىرۋگە ۋاعدالاستى.
جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارين, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جامشيد حودجاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك ءمينيسترى يلحوم ماكحاموۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى جۋرابەك ميرزاماحمۋدوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ شارۋاشىلىعى ءمينيسترى شاۆكات حامراەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى وزودبەك نازاربەكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا ءمينيسترى كونگراتباي شاريپوۆ بايانداما جاسادى.
كەڭەس وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار شەشىمگە قول قويىلدى.
مارتەبەلى ماراپات
ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسى وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆتى «التىن قىران» وردەنىمەن ماراپاتتادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وزبەكستان پرەزيدەنتىنە ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى مەملەكەتتىك ناگراداسى – «التىن قىران» وردەنىن تابىس ەتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندا شاۆكات ميرزيوەۆتى وزبەك ەلىنىڭ ناعىز كوشباسشىسى, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساياساتكەر, ەكى حالىق اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە تانيتىنىن جانە قۇرمەتتەيتىنىن ايتتى.
– ەگەمەن ەل رەتىندە دامۋ جىلدارىندا ەكى مەملەكەت اراسىندا جان-جاقتى سەرىكتەستىك پەن ستراتەگيالىق وداقتاستىق جولعا قويىلدى. بەرىك شارتتىق-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. شەكارانى تولىقتاي شەگەندەپ الدىق. ءوزارا سەنىمدى ساياسي ديالوگتىڭ ارقاسىندا ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى قارقىندى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلەمىز. نەگىزگى حالىقارالىق قۇرىلىمدار اياسىندا تىعىز ىقپالداستىق ورناتتىق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازىرگى قازاق-وزبەك قاتىناستارى ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق ءارى ناعىز باۋىرلاستىق دەڭگەيدە, – دەدى پرەزيدەنت.
شاۆكات ميرزيوەۆ ءوزىن قازاقستاننىڭ ەڭ جوعارعى مەملەكەتتىك ناگراداسىمەن ماراپاتتاعانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن باۋىرلاس قازاق حالقىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– بۇل ماراپاتتى ەكى حالىق اراسىندا عاسىرلار بويى جالعاسقان شىنايى دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قاتىناستاردى ارتتىرۋعا قوسقان بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىزگە بەرىلگەن لايىقتى باعا دەپ سانايمىن. قازاقستان ءبىزدىڭ ەڭ جاقىن, سەنىمدى ءارى ۋاقىت سىنىنان وتكەن سەرىكتەسىمىز, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
كولىك-ترانزيت مۇمكىندىكتەرى
بۇدان سوڭ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ بىرقاتار نىساننىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى.
اقوردادا بەينەبايلانىس رەجىمىندە قازاقستان مەن وزبەكستان پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىرشىق قالاسىنداعى فيليالىنىڭ, سونداي-اق «تاشكەنت يرريگاتسيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ينجەنەرلەرى ينستيتۋتى» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الماتى قالاسىنداعى فيليالىنىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى.
مەملەكەتتەر باسشىلارىنا جاڭا فيليالداردىڭ قىزمەتى تۋرالى بەينەروليك كورسەتىلدى.
ءىس-شارا بارىسىندا ەلىمىزدىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك پەن وزبەكستاننىڭ ءبىلىم ءمينيسترى كونگراتباي شاريپوۆ ەكى ەلدىڭ عىلىم-ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى جونىندە بايانداما جاسادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەر فيليالدارىن اشۋعا رۇقسات بەردى.
سودان كەيىن پرەزيدەنتتەر قىتاي – قازاقستان – وزبەكستان باعىتىنداعى كونتەينەرلىك پويىزدىڭ سياننان تاشكەنتكە كەلۋىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىستى.
قازاقستاننىڭ كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ پەن وزبەكستاننىڭ كولىك ءمينيسترى يلحوم ماكحاموۆ ەكى ەلدىڭ كولىك-ترانزيت مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ باعىتىندا جۇرگىزىلگەن بىرلەسكەن جۇمىستار تۋرالى باياندادى.
بيىلعى ءساۋىر ايىندا حيۋا قالاسىندا قىتاي – قازاقستان – وزبەكستان باعىتىندا جۇك تاسىمالىن ۇيىمداستىرۋ جانە ترانس-اۋعان باعىتىن دامىتۋ بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلگەن بولاتىن. سونىڭ شەڭبەرىندە جۇكتەردى جەتكىزۋ مەرزىمى قىسقاردى. كونتەينەرلى پويىز 4486 شاقىرىم جولدى 5 تاۋلىكتىڭ ىشىندە ءجۇرىپ ءوتتى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. جۇك پويىزى سيان قالاسىنداعى پورتتان قازاقستان اۋماعى ارقىلى تاشكەنتكە جونەلتىلدى.
ەلىمىزدىڭ قىتايداعى تەرمينالدارىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ جانە قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ شەكارا ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋ بويىنشا ناتيجەلى ىنتىماقتاستىعى تاسىمالداۋ مەرزىمىن قىسقارتۋعا ىقپال ەتتى. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى 31 ميلليون توننادان اسىپ, 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 17,2 پايىزعا ۇلعايدى.
ساۋدا-ساتتىققا – تىڭ سەرپىن
اشىلۋ سالتاناتىنان كەيىن قازاقستان مەن وزبەكستان پرەزيدەنتتەرى باق وكىلدەرى ءۇشىن بريفينگ وتكىزدى.
شاعىن قۇرامداعى كەلىسسوز بەن مەملەكەتارالىق كەڭەس وتىرىسىنان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
پرەزيدەنت وزبەكستان باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك ساپارىن ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالاپ, قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ەجەلدەن ىرگەسى بولىنبەگەن اعايىن ەل ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىن ءبىز ءوزارا قولداۋ جانە سەنىم رۋحىندا ناتيجەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىك. قارىم-قاتىناسىمىزدى جانداندىرۋعا مۇددەلى ەكەنىمىزدى تاعى دا اتاپ وتتىك. سونداي-اق ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى جانە وداقتاستىقتى دامىتۋ باعدارلاماسىن قابىلدادىق. بۇل قۇجات الداعى ون جىلعا ارنالعان. باستى ماقسات – دوستىعىمىزدى ارتتىرىپ, سان ءتۇرلى سالاداعى ءتيىمدى بايلانىستى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ. ساپار اياسىندا جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. وندا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى وتە زور. كەڭەس بارىسىندا قازاق-وزبەك ىنتىماقتاستىعىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستىق. ءوزارا سەرىكتەستىكتى نىعايتا ءتۇسۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ايقىندادىق. ناقتى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدىك, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ورتالىق ازياداعى ساۋدا-ساتتىق بويىنشا ەڭ ءىرى سەرىكتەستەر ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ءوزارا تاۋار اينالىمىن تاياۋ ارادا 5 ميلليارد, كەيىن 10 ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ قويعانىن ايتتى.
– بۇل ءۇشىن الىس-بەرىستەگى تاۋار ءتۇرىن كوبەيتۋىمىز كەرەك. سونداي-اق ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى تەجەيتىن كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەت. جالپى, ساۋدا-ساتتىقتىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋگە ەكى ەلدىڭ دە مۇمكىندىگى مول. قازىردىڭ وزىندە وزبەكستانعا شىعاراتىن ەكسپورتتى 550 ميلليون دوللارعا ارتتىرا الامىز, ياعني وڭدەلگەن تاۋاردىڭ تاعى 40 ءتۇرى بويىنشا ەكسپورت جاساۋعا مۇمكىندىك بار. وزبەك ەلى دە قازاقستانعا كوپتەگەن ءونىمىن جىبەرىپ وتىر. بۇدان بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەسىن تالقىلادىق. بىلتىر وسى سالاداعى تاۋار اينالىمى 1,7 ميلليارد دوللارعا جەتتى. بۇل – جالپى ساۋدا-ساتتىقتىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىر بولىگى دەگەن ءسوز. ەلىمىز الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى اگروونەركاسىپ ونىمدەرىن وزبەكستاننان يمپورتتاۋعا مۇددەلى. سونىمەن قاتار وزبەك ەلىنە ۇن, بيداي جانە وزگە دە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋدى جالعاستىرا بەرەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ونەركاسىپ سالاسىنداعى جاڭا ءارى اۋقىمدى جوبالاردى قولعا الۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىنە توقتالدى.
– قازىر جالپى قۇنى 3 ميلليارد دوللاردان اساتىن 70-كە جۋىق جوبا بار. ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, اۆتوكولىك قۇراستىرۋ, تۇرمىستىق تەحنيكا ءوندىرۋ, توقىما ونەركاسىبى, فارماتسەۆتيكا جانە باسقا دا باعىتتاعى جوبالار تابىستى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى ەكى ەلگە 14 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەنەرگەتيكا, كوممۋنيكاتسيا, عارىشتىق تەحنولوگيالار, تسيفرلاندىرۋ سياقتى سالالاردىڭ الەۋەتى مول. ءبىز وسى باعىتتاعى سەرىكتەستىكتى نىعايتۋعا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. كەشە استانادا بيزنەس فورۋم جانە ىسكەرلىك كەڭەستىڭ التىنشى وتىرىسى ءوتتى. وندا كاسىپكەرلەرىمىز ءىرى كوممەرتسيالىق كەلىسىمشارتتارعا جانە وزگە دە قۇجاتتارعا قول قويدى. ۇكىمەتتەرىمىز بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋى كەرەك. سونداي-اق ايماقارالىق بايلانىستىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ اسا ماڭىزدى. قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا ايماقتار اراسىندا جاسالعان كەلىسىمدەر دە ەداۋىر ىقپال ەتەدى. وسى رەتتە جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەزەكتى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەكىجاقتى كەلىسسوز بارىسىندا تالقىلانعان تاعى ءبىر ماڭىزدى تاقىرىپتىڭ ءبىرى – كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق.
– ترانسكاسپي باعىتىن جانە سولتۇستىك – وڭتۇستىك ءدالىزىن ءتيىمدى پايدالانۋ جايىن تالقىلادىق. سونداي-اق اۋعانستان ارقىلى وتەتىن تەمىرجول قۇرىلىسى اياسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى پىكىر الماستىق. شەكارادا جاڭا وتكىزۋ بەكەتتەرىن اشۋ ماسەلەسىن پىسىقتادىق. جالپى, وسى باعىتتاعى ىقپالداستىق ءوزارا ساۋدا-ساتتىققا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
بىرلەسكەن جۇمىس جالعاسادى
بۇدان بولەك, قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
– قازىر ەكى ەلدىڭ جاۋاپتى ۆەدومستۆولارى اراسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناعان. مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ارنايى كەستەگە سايكەس جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىز بۇل باعىتتاعى بىرلەسكەن جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت مادەني-گۋمانيتارلىق, عىلىم-ءبىلىم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تاقىرىبىنا ارنايى توقتالدى.
– جاستاردى جاقىنداتا تۇسەتىن ماڭىزدى باستامالاردى تالقىلادىق. جىل سايىن ەكى ەل جاستارىنىڭ كونگرەسىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. قازىر قازاقستاندا وزبەكستاننان كەلگەن التى مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقىپ جاتىر. قازاق جاستارى دا وزبەكستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. بۇگىن وزبەكستاننىڭ شىرشىق قالاسىندا مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى اشىلدى. الماتىدا تاشكەنت يرريگاتسيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنىڭ فيليالى ءوز جۇمىسىن باستادى. جاڭا ءبىز وسى وقۋ ورىندارىن سالتاناتتى تۇردە اشتىق. مۇنىڭ ءبارى باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ ورتاق يگىلىگى ءۇشىن قولعا الىنىپ جاتىر, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە شاۆكات ميرزيوەۆ بىرلەسكەن جۇيەلى جانە پراكتيكالىق شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان مەن وزبەكستان ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن وداقتاستىق دەڭگەيىنە شىعارعانىن اتاپ ءوتتى. كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدا, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, ەنەرگەتيكا, كولىك, اۋىل جانە سۋ شارۋاشىلىعى, مادەنيەت سالالارىنداعى بايلانىستاردى ودان ءارى كەڭەيتۋ جونىندە ناقتى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
– ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن وڭىرارالىق بايلانىستاردى جانداندىرۋ جونىندە كەلىستىك. قازىرگى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىن ەلدەرىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىن تارتا وتىرىپ, ءوڭىر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى رەتىندە قايتا قۇرىلىمداۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلدى. تاياۋ كەلەشەكتە ءوزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن كەشەندى باعدارلاما قابىلدانادى. ەكى ەلدىڭ الەۋەتى زور, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
باق وكىلدەرىنە بۇگىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ VI كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنە قاتىساتىنى قۇلاعدار ەتىلدى.
قول قويىلعان قۇجاتتار
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ قازاق-وزبەك ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى شەشىمى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى تۋرالى ەرەجەنى بەكىتۋ جونىندەگى شەشىمىنە قول قويىلدى.
سونىمەن قاتار مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاق-وزبەك مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ رەجىمى تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى 2006 جىلعى 4 قىركۇيەكتەگى قازاق-وزبەك مەملەكەتتىك شەكاراسى ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمىنىڭ حاتتاماسىنا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى 2006 جىلعى 20 ناۋرىزداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى 2024-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ جوسپارى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اراسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتى اراسىنداعى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ ساياساتى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق جانە وڭىرارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى اراسىنداعى قازاقستان-وزبەكستان ساراپشىلار كەڭەسىن قۇرۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
- «وتانداستار» قورى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت مينيسترلىگى جانىنداعى ۇلتارالىق قاتىناستار جانە شەتەلدەرمەن دوستىق بايلانىستار جونىندەگى كوميتەتى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىم;
- استانا قالاسى اكىمدىگى مەن تاشكەنت قالاسىنىڭ حوكيمياتى اراسىنداعى 2025-2026 جىلدارعا ارنالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جونىندەگى ناقتى ءىس-شارالار جوسپارى («جول كارتاسى»).
ناۋاي ەسكەرتكىشى اسقاقتادى
اقورداداعى رەسمي كەزدەسۋلەردەن كەيىن قوس ەل باسشىسى استاناداعى الىشەر ناۋاي ەسكەرتكىشىن سالتاناتتى تۇردە اشتى.
مەملەكەت باسشىسى ەلوردا تورىندە ۇلى اقىن, كورنەكتى ويشىل الىشەر ناۋايدىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ بوي كوتەرۋى, ەڭ الدىمەن, قازاق جۇرتىنىڭ وزبەك حالقىنا دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىنىڭ بەلگىسى ەكەنىن ايتتى.
– ءبىز – ەجەلدەن ەنشىسى بولىنبەگەن اعايىن ەلمىز. جۇرتىمىزدى بىرىكتىرەتىن ورتاق قۇندىلىقتار كوپ. تاريحىمىز بەن ءتىلىمىز – تامىرلاس, ءدىنىمىز – ورتاق. ەكى ەل اراسىنداعى باۋىرلاستىق بايلانىستىڭ وزىندىك ءداستۇرى قالىپتاسقان. بۇل رەتتە الىشەر ناۋايدىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. مۇحتار اۋەزوۆ «الىشەر ناۋاي جالعىز وزبەك ادەبيەتىنىڭ كولەمىندە قالعان جوق. بەرتىن كەلە ازياداعى, شىعىستاعى كوپ ەلدىڭ ادەبيەتىنە اسەر ەتتى» دەگەن. ءبىز ۇلى اقىننىڭ مۇراسىن كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني قازىناسى دەپ سانايمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى تۇركى ادەبيەتىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ونى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن الىشەر ناۋايدىڭ تۋىندىلارى مەن ەڭبەكتەرىن قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى قايراتكەرلەرى جوعارى باعالاعانىن جەتكىزدى.
– ءبىز شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ الىشەر ناۋاي شىعارماشىلىعىن العاش زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى بولعانىن ماقتان تۇتامىز. ال ۇلى اباي ونى وزىنە ۇستاز ساناعان. الىشەر ناۋايدىڭ وزىنە ءتان قولتاڭباسى, ويىنىڭ تەرەڭدىگى جانە كوركەمدىك شەبەرلىگى كۇللى الەم اقىندارى مەن جازۋشىلارىنا شابىت سىيلادى. بۇل ءۇردىس ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى. ناۋاي سوڭىندا ادەبي عانا ەمەس, باي فيلوسوفيالىق مۇرا قالدىردى. ونىڭ گۋمانيستىك يدەيالارى الەمنىڭ اقىل-وي قازىناسىندا ەرەكشە ورىن الادى. ويشىلدىڭ دۇنيەتانىمى مەن تەرەڭ كوزقاراسىن ايشىقتايتىن تراكتاتتارى وسى ۋاقىتقا دەيىن وزەكتىلىگىن جويعان جوق, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بولەك, قاسىم-جومارت توقاەۆ الىشەر ناۋايدىڭ تاريحتا تالانتتى مەملەكەت قايراتكەرى, عىلىم مەن ونەردىڭ قولداۋشىسى رەتىندە قالعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ول ءوزىنىڭ زور ابىروي-بەدەلىن ءبىلىم مەن مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋعا جۇمساپ, كوپتەگەن مەدرەسەلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ سالىنۋىنا ۇيىتقى بولعانىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, بۇل ەسكەرتكىش ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان باۋىرلاستىعىن سيپاتتايتىنىن, وسى ساباقتاستىقتى ساقتاپ, نىعايتا ءتۇسۋ بارشامىزعا ورتاق مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە شاۆكات ميرزيوەۆ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قازاقستان حالقىنا العىس ايتىپ, ۇلى ويشىلدىڭ شىعارماشىلىعى ورتاق قازىنا دەپ باعالادى.
– وزبەك پەن قازاق – تۋىسقان حالىق. ەكى ەلدىڭ تاريحى, مادەنيەتى, سالتى مەن ءداستۇرى ءبىر. ءبىز مۇنى قاستەر تۇتامىز. قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى, مارقۇم نەسىپبەك ايت ۇلى 2020 جىلى الىشەر ناۋايدىڭ ەڭ باستى ەڭبەگى «حامسانى» قازاق تىلىنە اۋدارىپ, جارىققا شىعارعانىن ەرەكشە ىقىلاسپەن ايتقىم كەلەدى. ال بۇل شىعارمانىڭ العىسوزىن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى جازعانى بىزگە زور قۋانىش سىيلايدى, – دەدى وزبەك ەلىنىڭ باسشىسى.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىسقان قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە تۋىستىقتى تۋ ەتە بىلگەن حالىق اعارتۋشىلارىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, ەنشىسى بولىنبەگەن ەكى ەلدىڭ ەرتەڭى جارقىن بولۋىن تىلەدى.
