تۋريست كوبەيسە, ەلگە قۇت

بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ شالقار فيليالىنا قاراستى دەمالىس ورىندارىن ارالاپ, ولاردىڭ يەلەرىمەن ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى اڭگىمەلەسكەن ەدىك. «سىزدەر جازدا تۋريستەرگە شاعىن اعاش ۇيشىكتەرىڭىزدى ۇسىنعانشا, نەگە كەمىندە ءۇش جۇلدىزدى قوناقۇي سالىپ, جىل بويى قىزمەت كورسەتپەيسىزدەر؟» دەگەن سۇراعىمىزعا جەرگىلىكتى كا­سىپكەرلەر: «جالعا الىپ وتىرعان جەرگە قوناقۇي سالۋ ۇلكەن تاۋەكەلگە بارۋ دەپ سانايمىز. جەر وزىڭدىكى بولماعان سوڭ, ءبىر كۇنى شەنەۋنىكتەر «بۇل جەردى بوسات» دەمەسىنە سەنىم جوق. ەگەر جەر جەكەمەنشىگىمىزگە بەرىلسە, ءۇش جۇلدىزدى تۇگىل, بەس جۇلدىزدى قوناقۇي سالۋعا دا قارجى تابار ەدىك», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. ناق وسى ماسەلە ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ تۇرالاپ تۇرعانىنىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى بولسا كەرەك.

وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى 13 ماۋسىمدا ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندە وتكىزگەن كەڭەس­تە ۇلتتىق پاركتەر مەن ورمان قورى­نا تيەسىلى ايماقتاردا جەر تەلىمىن ءبولۋ ما­سەلەسى زاڭ تۇرعىسىنان قيىنداعانى­نا بايلانىستى بيزنەس وكىلدەرى تاراپىنان شاعىم ءتۇسىپ جاتقانىن, مۇنىڭ ءوزى ۇزاق­مەرزىمدى ينۆەستيتسيا سالۋ جانە تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ مۇمكىندى­گىن شەكتەيتىنىن اتاپ ايتتى. مەملە­كەت باسشىسى ۇكىمەتكە تۋريزم سالاسىن قار­قىندى تۇردە دامىتۋ ءۇشىن شۇعىل ءارى جۇ­يەلى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.

وسى ماقساتپەن بىلتىر تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى قۇرىلعانى ءمالىم. بۇل مەملەكەتتىك ورگان ءتۋريزمدى دامىتۋدا باسىمدىق بەرىلەتىن 20 اۋماق­تى ايقىنداپتى. ولار – باتىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى حانورداسى, اقتو­بە وبلىسىنداعى قارعالى سۋ قويماسى, قوستاناي وبلىسىنداعى تۋريستىك كەشەن, اقمولا وبلىسىنداعى ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعى, سولتۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنداعى يمانتاۋ-شالقار كۋرورتتىق ايماعى, پاۆلودار وبلىسىنداعى باياناۋىل كۋرورتتىق اي­ماعى, شىعىس قازاقستان وبلىسىن­داعى كاتونقاراعاي كۋرورتتىق ايما­عى, اباي جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا­عى الاكول كۋرورتتى ايماعى, الماتى تاۋ كلاستەرى, جامبىل وبلىسىنداعى «كوك­ساي resort» تۋريستىك ورتالىعى, قاراعان­دى وبلىسىنداعى بالقاش كۋرورتتىق ايما­­عى, تۇركىستان تۋريستىك ايماعى, قىزىل­ور­دا وبلىسىنداعى بايقوڭىر عارىش ايلاعى, ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى ۇلىتاۋ اۋلى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى جىلى جاعا­جاي, اتىراۋ وبلىسىنداعى ساراي­شىق قالاشىعى, شىمكەنت قالاسىنداعى گاسترونوميالىق تۋريزم ورتالىعى جانە استانا قالاسىنىڭ تۋريستىك اۋدانى. الايدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ ءبىر مەزگىلدە بارلىق وڭىردە 20 تۋريس­تىك ايماقتى دامىتۋ جوسپارىن سىنعا الىپ, مۇنداي ءتيىمسىز ءتاسىل مەملەكەتتىڭ شەكتەۋلى رەسۋرسىن زايا كەتىرەتىنىن ايتتى. پرەزيدەنت قازاقستان ءتۋريزمىنىڭ الەم­دىك دەڭگەيدەگى تولقۇجاتىنا اينالۋعا لايىق اناعۇرلىم پەرسپەكتيۆتى نىساندار­دى قىسقا مەرزىم ىشىندە رەتكە كەلتىرۋ­دى تاپسىردى. بۇل – الماتى تاۋ كلاستەرى, ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعى جانە ماڭعىستاۋ جاعاجاي ءتۋريزمى.

وسى ورايدا ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋ­رو­سىنىڭ مىنا مالىمەتى نازار اۋدا­رار­لىقتاي: بىلتىر ەلىمىزدىڭ كۋرورتتىق ايماقتارى 6 361 619 ءتۋريستى قابىلدا­عان بولسا, ونىڭ 3 418 266-سى الماتى تاۋ كلاستەرىن تاڭداعان. ششۋچە-بۋرا­باي كۋرورتتىق ايماعىن 1 201 262 تۋريست تاماشالاعان. ماڭعىستاۋ كۋرورتتىق ايماعىنا 357 298 تۋريست ات باسىن تى­رە­گەن. الاكول كۋرورتتىق ايماعىنىڭ اباي وبلىسىنا قاراستى جاعى 267 417 ءتۋريستى, جەتىسۋ وبلىسىنا قاراستى جاعى 85 699 ءتۋريستى قابىلداعان. باياناۋىل كۋرورتتىق ايماعىندا – 226 968 تۋريست, تۇركىستان تۋريستىك ايماعىندا – 121 417 تۋريست, الماتى كۋرورتتىق ايماعىندا – 111 139 تۋريست, سارىاعاش كۋرورتتىق ايماعىندا – 110 888 تۋريست, بالقاش كۋرورتتىق ايماعىندا – 109 944 تۋريست, زەرەندى كۋرورتتىق ايماعىندا – 73 622 تۋريست, التاي كۋرورتتىق ايماعىندا – 73 229 تۋريست, يمانتاۋ-شالقار كۋرورت­تىق ايماعىندا – 62 803 تۋريست, بۇقتار­ما كۋرورتتىق ايماعىندا – 52 480 تۋريست, كاتونقاراعاي كۋرورتتىق ايماعىن­دا – 20 663 تۋريست, قوستاناي كۋرورتتىق ايماعىندا 16 728 تۋريست تىنىققان. وسى دەرەكتەرگە قاراپ-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدەگى كۋرورتتىق ايماقتاردىڭ ىشىندە قايسىلارىن ءبىرىن­شى كەزەكتە دامىتۋ جايلى پايىمى­مەن كەلىسۋگە بولادى.

ال الماتى قالاسى قازاقستان ءتۋريز­مىن دامىتۋدىڭ باستى ورتالىعى سانا­لا­دى. «وڭتۇستىك استانانىڭ» قوناقۇيلە­رىندە بىلتىر 2 084 578 تۋريست ايالدا­عان. بىراق بۇگىندە مەگاپوليستىڭ تۋريس­تىك ينفراقۇرىلىمى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى شىمبۇلاققا بارۋشىلار سانى ونىڭ تۋريستەردى قابىلداۋ مۇمكىندىگىنەن 2,5 ەسەدەي اسىپ تۇسەدى. وسىعان بايلا­نىس­تى مەملەكەت باسشىسى الماتى تاۋ كلاستەرىن الماتى وبلىسىنداعى تۇرگەن شاتقالىندا جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن تاۋ كۋرورتىن سالۋ ارقىلى ودان ءارى دامىتۋدى تاپسىردى.

«قازاقستاننىڭ شۆەيتسارياسى» اتان­عان ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايما­عىنىڭ تامىلجىعان تابيعاتى مەن تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرى وتان­دىق جانە شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن وتە تارتىمدى. اسىرەسە دەمالىس كۇندەرى بۋرا­بايعا بەت تۇزەيتىن استانالىقتار لە­گىندە تولاس جوق. وكىنىشكە قاراي, وسى كۋ­رورت­تىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلى­مىن دا­مىتۋ بارىسى ءماز ەمەس. 2012 جىلى قا­بىلدانعان ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن دامىتۋ جوسپارى ءالى كۇنگە تولىق ىسكە اسىرىلعان جوق. دەمالىس ورىن­دارىندا تازارتۋ قوندىرعىلارى ورنا­تىلماعان, سونداي-اق سۋ قۇبىرلارى مەن جىلۋ كوزدەرىنىڭ قۇرىلىسى دا اياقتالماعان. سەبەبى جوسپارلانعان 126 ملرد تەڭگەنىڭ ءىس جۇزىندە 35 ملرد تەڭگەسى, ياعني 28 پايىزى عانا بولىنگەن. بۇل فاكتى دە بيۋدجەت قارجىسىن اۋەلى الەۋەتى زور نىساندارعا سالۋ قاجەتتىگىن ايعاقتايدى. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن دامىتۋ جوسپارىنا ەنگىزىلگەن جوبالاردى قىسقا مەرزىمدە اياقتاۋدى تاپسىرىپ قانا قويماي, وسى كۋرورت ماڭىندا ورنالاسقان اقبۋرا, جوكەي كولى, قاتاركول, تەكەكول جانە باسقا دا جاڭا تۋريستىك ايماقتاردى دامىتۋ, بۋراباي كۋرورتىنا استانا, قاراعاندى, پاۆلودار, وسكەمەن قالالارىنان جەدەل قاتىنايتىن پويىزداردى ىسكە قوسۋ مىندەتىن دە قويدى.

پرەزيدەنت ماڭعىستاۋ جاعاجاي ءتۋريزمىن دامىتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى تۋريزم ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن دۋباي مەن باكۋ قالالارىنىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, اقتاۋ قالاسىنىڭ باس جوسپا­رىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا اقتاۋعا الماتى, اقتوبە, شىمكەنت جانە اتىراۋ قالالارىنان قاتىناي­تىن اۋە رەيستەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ, «جىلى جاعاجاي» اۋماعىنداعى جوبالاردى بيىل جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ, كەندىرلى ­دەمالىس ايماعىن دامىتۋ ءىسىن جەدەل­دەتۋ مىندەتىن جۇكتەدى.

قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىن دا­مىتۋدىڭ 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ءتۋريزمنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 2025 جىلى 8 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ باستى ماقسات رەتىندە بەلگىلەنگەن. الايدا ونىڭ قازىرگى ورىندالۋ بارىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكانىڭ تۋريس­تىك سالاسىن دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىل­دار­عا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا 2029 جىلى تۋريزم سالاسىندا جۇمىس­پەن قامتۋدى 800 مىڭ ادامعا دەيىن ۇلعايتۋ, ىشكى تۋريستەر سانىن 11 ملن ادامعا, شەتەلدەن كەلۋشى تۋريستەر سانىن 4 ملن ادامعا جەتكىزۋ, ساياحات جانە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جاھاندىق يندەكسى بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكا­لىق فورۋم رەيتينگىندە 50-ورىنعا كوتەرى­لۋ كوزدەلگەن. دەمەك ۇكىمەت ءتۋريزمدى دامىتۋعا سونى سەرپىن بەرەتىن پارمەن­دى شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس. سونىڭ ىشىندە وسى سالانى وركەندەتۋگە بايلانىستى ارقايسىسىنا ءارتۇرلى مىندەت جۇكتەلگەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جۇيەلى تۇردە ۇيلەستىرىپ وتىرۋ قاجەت. ماسەلەن, بۋراباي كۋرورتىنا كورشىلەس رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنان جازعا قاراي جەڭىل كولىكتەرى­مەن اعىلىپ كەلەتىن تۋريستەر قازاقستان شەكاراسىنان ءوتىپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بيدايىق – كىشكەنەكول – كوكشەتاۋ اۆتوموبيل جولىنا تۇسكەن سوڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجار اۋدانىنداعى ءداۋىت اۋلىنا دەيىن ويدىم-ويدىم جولدان ماشاقات شەگەدى. وسى ۇزىندىعى 115 شاقىرىمداي جولدى قالپىنا كەلتىرۋ 3 جىلعا سوزىلماقشى. ەگەر كولىك مينيسترلىگىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەرى ءتۋريزمدى دامىتۋعا مۇددەلى بولسا, وندا وسى جول ۋچاسكەسىن ءارى سالعاندا ەكى جىلدىڭ ىشىندە جوندەپ بىتىرەر مە ەدى دەگەن وي كەلەدى. سوندىقتان دا ايگىلى مىسالداعىداي, تۋريزم سالاسىندا «اققۋ – كوككە, شورتان – كولگە, شايان – شولگە» تارتقانداي كەرەعار جاعداي قالىپتاسۋىنا جول بەرمەگەن ءجون.