مۇنداعى حروم كەنىن اشىق ادىسپەن وندىرەتىن كارەرلەردىڭ ءبىرىن مىسالعا الاتىن بولساق, تەرەڭدىگى 320 مەترگە تايايتىن «يۋجنىي» كارەرىنەن 1967 جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن حروم كەنى ءوندىرىلىپ كەلەدى. بىراق وسىناۋ الىپ وندىرىستە قوردالانعان شلام قالدىقتارىڭ جينالعاندىعى راس. بىلتىر «Eurasian Resources Group» (ERG) قورشاعان ورتاعا ەكولوگيالىق اسەرىن تومەندەتۋ ءۇشىن جوعارىدا ايتىپ وتىرعان فابريكانى سالدى.
فابريكانى ىسكە قوسۋ ناتيجەسىندە وسىعان دەيىن وندىرىستەن شىعىپ, قوردالانىپ جاتقان 14,5 ملن توننا قالدىق قايتا وڭدەلىپ, كادەگە جاراتىلادى. جاڭا كاسىپورىندا 400-دەن اسا جۇمىس ورنى قۇرىلعان. فابريكا جىل سايىن 1,7 ملن توننا شلام قالدىقتارىن وڭدەۋدى جوسپارلاپ وتىر. نەگىزگى شيكىزات – وسىعان دەيىن قوردالانعان جانە كەن وندىرىسىنەن شىعاتىن شلام.
فابريكانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مامانداردىڭ سوزىنشە, مۇنداي بايىتۋ فابريكاسىنىڭ الەمدە تەڭدەسى جوق, ءارى ءوندىرىس ۇدەرىسىن جۇرگىزۋ تەحنولوگياسى دا زاماناۋي سوڭعى ۇلگىمەن جابدىقتالعان. مۇندا شلام گراۆيتاتسيالىق تاسىلمەن بايىتىلادى جانە ودان قۇرامىندا 48,5 پايىزى حروم وكسيدى بار ءونىم الىنادى. بۇعان دەيىن الەمدە حروم وكسيدىن الۋدا بۇل ءادىس قولدانىلىپ كورمەپتى. فابريكا بىردەن بىرنەشە ەكى تۇيتكىلدى ماسەلەنى شەشەدى دەيدى ماماندار: بىرىنشىدەن, قوردالانعان شلام كولەمىن ازايتىپ, ايماقتىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتسا, ەكىنشىدەن, «ERG»-ءدىڭ فەرروقورىتپا زاۋىتتارىن كونتسەنترانتپەن قامتاماسىز ەتەدى.
شلامداردى قايتا وڭدەۋدىڭ ارقاسىندا 200 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋىندايدى. بۇعان دەيىنگى اقپاراتتاردا كورسەتىلگەندەي, بۇل ءوز كەزەگىندە قازىناعا جىل سايىن 10 ملرد تەڭگە سالىق تولەۋگە دە جول اشادى. «ERG» ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى شۋحرات يبراگيموۆتىڭ ايتۋىنشا, باستى ماقسات – كاسىپورىنداردىڭ ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
«ماماندار «جاسىل مەتاللۋرگيا» جاھاندىق باعدارلاماسى اياسىندا ەكولوگيالىق ستراتەگيانى ازىرلەپ شىقتى. 2030 جىلعا دەيىن 228 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەيدى ول.
جاڭا تەحنولوگيالىق كاسىپورىندار تەك ەكولوگيا مەن ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى جاقسارتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, سونىمەن قاتار ۇلكەن ينۆەستيتسيالاردى دا قامتيدى. ERG Green جوباسىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستاننىڭ دامۋ بانكىنىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 97,6 ملن دوللاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 20,1 ملن دوللار «قازحروم» كومپانياسىنىڭ ءوز قاراجاتى جانە قالعان قاراجاتتى برك ۇسىنعان. فابريكادا قارىز قاراجاتى نارىقتىق شارتتارمەن بەرىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«ESG كۇن ءتارتىبى ءبىز جانە دامۋ بانكى ءۇشىن وزەكتى. قدب – ءبىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەسىمىز, كوپتەگەن جوبالاردى بىرگە ىسكە اسىردىق, قارىزداردىڭ باسىم بولىگى ۋاقىتىنان بۇرىن قايتارىلىپ جاتىر», دەيدى باس كەن بايىتۋشى لاۋرا كەنجەباەۆا.
جىل سوڭىنا دەيىن «ERG Green» تاعى ءۇش باستامانى جۇزەگە اسىرماق. ولار – قالدىقتاردى فلوتاتسيالىق بايىتۋ ۋچاسكەسىنىڭ قۇرىلىسى, كەندى بايىتۋ جانە وراۋ فابريكاسىنىڭ قالدىقتارىن بايىتۋ جانە ۇساق ديسپەرستى شيكىزاتتى بريكەتتەۋ ۋچاسكەسىنىڭ قۇرىلىسى.
شلامدى قالدىقتاردى بايىتۋ ۋچاسكەسىنىڭ ۋاقىتشا باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋشى نۇرلان جانايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, بايىتۋ ۇدەرىسى ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى.
«بايىتۋ ۇدەرىسى ەكىگە بولىنەدى, سونىڭ ءبىرى – گراۆيتاتسيالىق بايىتۋ. ول ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى – دايارلاۋ بولىگى. قۇرامىنداعى قاجەت ەمەس تاس مولشەرىن الىپ تاستاپ, قاجەتتى تاس مولشەرى بايىتۋعا جىبەرىلەدى. بايىتۋ ۇدەرىسى نەگىزگى ەكى قوندىرعىدا جۇرگىزىلەدى. ولار – ءۆينتتى بولگىشتەر جانە كونتسەنتراتسيالاۋ ۇستەلدەرى. بۇل – ەكىنشى كەزەڭ. ءۇشىنشىسى – تۇندىرۋ جانە سۋسىزداندىرۋ. جىلىنا 1,7 ملن توننا شلام قالدىقتارىن وڭدەي وتىرىپ, ونىمىمەن فەرروقورىتپا زاۋىتتارىن قوسىمشا 500 مىڭ توننادان استام كونتسەنترات قامتاماسىز ەتۋ ماقسات ەتىلەدى», دەيدى مامان.
«ERG» قۇرامىنداعى «قازحروم» تۇك» اق – الەمدىك دەڭگەيدەگى زاماناۋي ۆەرتيكالدى ينتەگرالدانعان كومپانيا. دۇنيەجۇزىندەگى تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى سانالادى. جەر قويناۋىن بارلاۋدان باستاپ, پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ جانە بايىتۋ, جوعارعى قوسىمشا قۇنمەن ءونىم شىعاراتىن مەتاللۋرگيالىق وندىرىستەن تۇراتىن تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيالىق كلاستەرىنىڭ تولىق تسيكلىن قالىپتاستىرىپ وتىر. كومپانيا جىلىنا 5,2 ملن توننا حروم كەنىن جانە 1,7 ملن توننا فەرروقورىتپا وندىرەدى. «قازحروم» تۇك» اق ءتورت قۇرىلىمدىق بولىمشە-فيليالداردى بىرىكتىرەدى: ءدوڭ تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى, «قازمارگانەتس» كەن باسقارماسى, اقسۋ جانە اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتتارى.
ءبىز ءسوز ەتكەن ءدوڭ تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى 1938 جىلى وڭتۇستىك كەمپىرساي حروميت كەن ورنىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلدى. 1938-1977 جىلدار ارالىعىندا ءدوڭ حروميت كەن باسقارماسى بولدى. بۇل – دالەلدەنگەن قورى بويىنشا الەمدەگى ەكىنشى حروم كەن ورنى. ءدوڭ كومبيناتىندا وندىرىلەتىن جانە قايتا وڭدەلەتىن حروم كەنىنىڭ الەمدە ساپاسى جاعىنان تەڭدەسى جوق. قۇرامىندا جوعارى وكسيدتى حرومى بار كەندەر (Cr2O3 62%-عا دەيىن) مەتاللۋرگيادا فەرروقورىتپالاردى بالقىتۋ ءۇشىن, وتقا ءتوزىمدى بۇيىم جاساۋ ءۇشىن جانە حيميا ونەركاسىبىندە حروم قوسىلىستارىنىڭ ءوندىرىسى ءۇشىن قولدانىلادى.
ءدوڭ تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىندا وندىرىلەتىن كەن اقتوبە جانە اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتتارىنا جەتكىزىلەدى. نەگىزگى ءونىم – حروم كەنىن ءوندىرۋ جەراستى ادىسىمەن (كاسىپورىندا ەكى شاحتا بار: قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ون جىلدىعى اتىنداعى جانە «مولودەجنايا» شاحتالارى), سونداي-اق اشىق ادىسپەن (كەنىش ارقىلى) وندىرىلەدى. كەن ءوندىرۋدىڭ نەگىزگى ءتاسىلى – جەراستى ءادىسى.
ءدوڭ تكبك-نىڭ قۇرامىندا 27 قۇرىلىمدىق بولىمشە بار, قىزمەتكەرلەر سانى 8 مىڭنان اسادى.
ايتا كەتەيىك, «ERG» – تابيعي رەسۋرستاردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ, ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا جانە ماركەتينگ سالالارىندا تولىق بىرىكتىرىلگەن, الەمدەگى ەڭ ءىرى ارتاراپتاندىرىلعان كومپانيالاردىڭ ءبىرى. توپتىڭ قۇرىلعانىنا بيىل – 30 جىل. بۇگىندە ءتورت قۇرلىقتا ورنالاسقان ERG-ءدىڭ كاسىپورىندارى ءوز سالاسى بويىنشا ەڭ ءىرى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءبىرى. بۇگىندە ERG جوعارىكومىرتەكتى فەرروحروم قۇرامىنداعى حروم ۇلەسى بويىنشا ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى كوشباسشى ءارى تەمىر كەنىن جەتكىزۋشى ءىرى كومپانياعا اينالدى. «ERG» ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇرايدى. سونىمەن قاتار ERG – ورتالىق ازياداعى ەلەكتر قۋاتىن نەگىزگى جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى جانە ءىرى تەمىرجول وپەراتورى.
