ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن باسقوسۋ

بۇگىندە ورتالىق ازيا دەربەس حا­لىقارالىق سۋبەكتىگە اينالىپ, «وا +» كوپجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تابىستى ىسكە اسىرا وتىرىپ, بارلىق باعىت بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى نى­عايتىپ كەلەدى. 2007 جىلى وسىنداي فورماتتى قۇرۋعا باستاماشى بولعان العاشقى ەلدەردىڭ ءبىرى – كورەيا رەسپۋبليكاسى. قازىرگى تاڭدا تاراپتار سايا­سي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ما­دەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا ىنتىماقتاستىق ورناتتى.

«ورتالىق ازيا + كورەيا رەسپۋبليكا­سى» فورۋمى تالداۋ ورتالىقتارى ارقى­لى جان-جاقتى دامۋعا ىقپال ەتەدى. وسى ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتى جا­نىنداعى ستار­تەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسا­رى الۋا جولدىبالينا «جاڭا گەوساياسي ديناميكا ءۇشىن ورتالىق ازيا مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى ارا­سىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ارىپ­تەستىك 2.0: بولا­شاققا كوزقاراس جانە نەگىزگى باسىم­دىقتار» سەسسياسىندا ءسوز سويلەپ, «5+1» فورماتىندا جەمىستى ىنتىماقتاستىق مۇمكىن بولاتىن سالالارعا توقتالدى. اتاپ ايتساق, كرەاتيۆتى يندۋستريا, قالالاردى دامىتۋ, كيبەرسپورت, قور بيرجاسى.

– قازاقستاندا 2021 جىلى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامى­تۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسى قابىل­داندى. ونىڭ شەڭبەرىندە «ما­دەنيەت تۋرالى» زاڭعا جانە كاسىپ­كەرلىك تۋرالى كودەكسكە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. «كرەاتيۆ حاب» حالىق­ارالىق كرەاتيۆتى يندۋس­تريا ورتالىعى» كورپوراتيۆتىك قورى قۇرىلدى. وزبەكستاندا «وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى كرەاتيۆتى ەكونومي­كا تۋرالى» زاڭ جوباسى قوعامدىق تال­قى­لاۋعا شىعارىلدى. قازىر كرەا­تيۆ­­تى ين­دۋستريا سالاسىنان 9 563 كاسىپ­ورىن تىركەلگەن, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتى­عان تۇلعالاردى ەسەپتەمەگەندە 84 068 قىزمەتكەر تارتىلعان. قىرعىز­ستاندا 2022 جىلى وسى ماسەلە بويىنشا پرەزيدەنت جانىنان ارنايى كەڭەس قۇرىلىپ, سول جىلدىڭ تامىز ايىن­دا ارنايى سالىق سالۋ جانە جەڭىلدىكتەر رەجىمىن قامتي­تىن «كرەاتيۆتى يندۋستريا­لار پاركى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وڭ­تۇستىك كورەيا­عا كەلەتىن بولساق, مەملەكەت شىعارما­شىلىق يندۋس­تريانىڭ پايداسى مەن اسەرىن ءتۇسىنۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. ەل جاھان­دىق يننوۆاتسيالىق يندەكستىڭ (Global Innovation Index) ۇزدىك وندىعىنا كىرەدى, تەك سوڭعى ونجىلدىقتا (2013-2022 جج.) 18-ورىننان 6-ورىنعا كوتەرىلدى. كو­رەيلىك كونتەنتتى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارا وتىرىپ, كورەيلىك كرەاتيۆتى ين­دۋس­تريا تاۋارلارىنىڭ جىل سايىنعى ەكسپورتى شامامەن 6 ملرد دوللاردى قۇراي­دى. سول سەكىل­دى كي­بەرسپورت سالاسىندا دا اي­تار­لىقتاي وزگەرىستەر بار. ءبىز­دىڭ ەلدە ەكى-ءۇش ميلليونعا جۋىق ادام بەينە ويىن­­دارعا قىزى­عۋشىلىق تانىتادى, ستريم­­دەردى كورەدى. قازاقستان كيبەر­­­سپورت­شىلارىنىڭ CS:GO, PUBG-دە كوپتەگەن حالىقارالىق جەتىس­تىكتەرى بار, – دەدى ول.

ال قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەم نۇر­جانوۆا «جاھاندىق قۇن تىزبە­گىن قايتا قۇرۋ جانە ەكونوميكالىق قاۋىپ­سىز­دىك: ەنەرگەتيكا جانە ماڭىزدى پايدا­لى قازبالار سالاسىنداعى ءوزارا ءتيىم­­دى ىنتىماقتاستىق» سەسسياسىنا قاتىس­تى. ساراپشى كورەيا رەسپۋبليكاسى قازاق­ستاننىڭ ەڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جانە ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ بەستىگىنە كىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

– كورەيادان ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار اعىنى 10 ملرد دوللارعا جەتتى, ال ءوزارا تاۋار اينالىمى – 6 ملرد. ەل نارىعىندا 700-دەن استام وڭتۇستىككورەيالىق كومپانيا, ولاردىڭ ىشىندە «Hyundai», «KIA», «Samsung», «LG», «Doosan» سياقتى جاھاندىق كور­پوراتسيالار بار. كورەيا رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتى يۋن سوك ءيولدىڭ 2024 جىلعى ماۋسىمدا قازاقستان­عا ساپارى قار­ساڭىندا كورەيا ۇكىمەتى جاريا­لاعان «K-Silk Road» اتتى كورەيانىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتى­ماقتاستىق باستاماسى بولا­شاق­تا ەرەكشە ماڭىزعا يە بول­ادى. بۇل وا ەلدەرىنە كورەيا­مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مو­دەلىن قۇرۋعا, ءبىزدىڭ اي­ماعىمىز بەن كورەي ەلىنىڭ ءوسۋ الەۋەتى اراسىندا عىلى­مي-تەحنولوگيالىق جانە يننو­ۆا­تسيالىق سالالار بويىنشا سينەرگياعا قول جەتكىزۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر, – دەدى ءا.نۇرجانوۆا.

«تەحنولوگيالىق گەگەمونيا داۋىرىندەگى ستراتەگيالىق ءوزارا ءىس-قيمىل: اكت جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بىلىمگە بىرىككەن تاسىلدەر» الاڭىندا پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي-دىڭ ازيالىق زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايدار قۇرماشەۆ ءوڭىر ساراپشىلارىنىڭ ساۋالناماسى ناتيجەسىندە انىق­تالعان ورتالىق ازيا كووپەراتسياسىنىڭ باسىم باعىتتا­رىمەن ءبولىستى.

– انىقتالعانداي, كولىك دالىز­دەرى جەلى­سىن كەڭەيتۋ, سۋ-ەنەر­گەتيكالىق الەۋەتتى دامىتۋ جونىندەگى ەلدەردىڭ كۇش-جىگە­رىن ۇندەستىرۋ, وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى كلاستەرىن قالىپ­تاستىرۋ, ورتالىق ازيا­نىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋ, ادامي كاپيتالدى بىرلەسىپ دامىتۋ باعىتتارى باسىم بولىپ شىقتى. وسىعان سۇيەنە وتىرىپ, نازار اۋدارۋ قاجەت ەتەتىن ورتالىق ازيانىڭ دا­مۋ مۇمكىندىكتەرىن اتاپ ءوتۋ ماڭىز­دى. ماسەلەن, كاسپي ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن تەڭىز يندۋستريا­سى سالاسىندا كادرلار دايارلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كووپەراتسياسى. بۇل ورايدا وڭتۇستىك كورەيانىڭ تاجىريبەسى نازار اۋدارۋعا تۇرار­لىق. تاياۋ بولاشاقتا ورتالىق ازيانىڭ دامۋى ايماق ەلدەرىنىڭ ورتاق ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ جانە ىنتىماقتاسۋ قابىلەتىنە بايلانىستى بولادى. سوندىقتان دۇرىس ستراتەگيالار مەن ءىس-شارالاردى ازىرلەۋ ماڭىزدى, – دەدى ا.قۇرماشەۆ.

ايتا كەتەيىك, بيىل قاراشا ايىندا سەۋل قالاسىندا «ورتالىق ازيا + كورەيا رەسپۋب­ليكاسى» سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ 17-كەزدەسۋى جانە 2025 جىلعا جوسپارلانعان «ورتالىق ازيا + كورەيا رەسپۋبليكاسى» فور­ماتىنداعى ءبىرىنشى سامميت وتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.