سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – دانيل كوپانەۆ
الدىمەن باق وكىلدەرىنە شاعىن سۇحبات بەرگەن كاسىپورىن باسشىسى – باسقارما توراعاسى ماديار تۇقپاتوۆ پاركتە 1035 اۆتوبۋس بارىن, قىركۇيەكتە تاعى 100 اۆتوبۋس ساتىپ الىناتىنىن ايتتى.
«كۇندەلىكتى 750-800 اۆتوبۋس جولعا شىعىپ, 400-450 مىڭ جولاۋشىنى تاسىمالدايمىز. وتكەن جىلعا قاراعاندا قوعامدىق كولىك جولاۋشىلارىنىڭ سانى ارتىپ وتىر. كەلەسى جىلى تاعى 300 شاقتى اۆتوبۋس الۋ جوسپاردا بار. ەلوردادا اۆتوبۋس بيلەتىنىڭ باعاسى 2012 جىلى 90 تەڭگە بولىپ بەلگىلەندى, سودان بەرى وزگەرگەن جوق ەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە جانار-جاعارماي قۇنى ءوستى, ول كەزدە ءليترى 110 تەڭگە بولسا, قازىر ديزەل باعاسى 300 تەڭگە. اۆتوبۋستاردىڭ ارالىعىن جيىلەتتىك, بۇرىن جولاۋشىلار كەيبىر اۆتوبۋستاردى 20-25 مينۋت كۇتسە, قازىر ارالىق 15-12 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى. كەلەسى جىلى 300 اۆتوبۋسپەن تولىقساق, 8-7 مينۋتقا دەيىن قىسقارتۋ مۇمكىندىگىمىز بار», دەدى ول.
اۆتوبۋس پاركى قىزمەت كورسەتەتىن مارشرۋتتاردىڭ جالپى ۇزىندىعى 3590,5 كم قۇرايدى. بۇل پارك 76 مارشرۋتقا قىزمەت كورسەتەدى, ونىڭ ىشىندە 47 قالالىق, 3 تۇنگى, 27 قالا ماڭى بويىنشا اۆتوبۋستار. قىزمەتكەرلەردىڭ باسىم بولىگىن جۇرگىزۋشىلەر قۇرايدى, ياعني مۇندا جالپى سانى 2000-نان اسا ادام جۇمىس ىستەسە, سونىڭ 70%-ى اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى.
بۇل سۇقباتىمىز ۇزاققا سوزىلا كويعان جوق. مەكەمە باسشىسى ۇزىن سونار سوزدەن گورى ءىستىڭ ادامى ەكەنىن ايتىپ, اۆتوبۋس پاركىن ارالاۋعا شاقىردى. سونىمەن ءبىزدىڭ اۆتوپارك اۋماعىنداعى ەكسكۋرسيامىز باستالىپ كەتتى. سوناۋ 1974 جىلى قۇرىلعان №1 اۆتوبۋس پاركىنىڭ عيماراتى ەسكى بولعانىمەن, تازا, جايلى ورىن كورىندى. مۇندا تەمىردەي ءتارتىپ بارىن بىردەن اڭعارۋعا بولادى.
ءبىرىنشى كەزەكتە اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرىن جۇمىسقا دايارلايتىن بولىممەن تانىستىق. جۇرگىزۋشى جۇمىسقا قابىلدانباس بۇرىن جولداعى قاۋىپسىزدىك, ءتۇرلى جاعدايداعى وقيعالارعا پسيحولوگيالىق دايىندىق سياقتى دارىستەردى وقيدى. قاۋىپسىزدىك ءبولىمىنىڭ ينجەنەرى ەرجان امانگەلدى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ D ساناتى بولۋى مىندەتتى. جۇرگىزۋشى كۋالىگىن العاننان كەيىن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا ارنايى وقۋ وقىپ, ەمتيحان تاپسىرادى. بۇدان سوڭ بولاشاق قىزمەتكەر اۆتوبۋس پاركىندە تاعىلىمدامادان وتەدى. تاعىلىمداما 3 كەزەڭنەن تۇرادى: 24 ساعات, 42 ساعات, 86 ساعات. بۇل ۋاقىتتا ولاردىڭ تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ءبىلىمى تەكسەرىلەدى. جۇرگىزۋشىلەر اۆتوبۋس پاركىنىڭ جاتتىعىپ ۇيرەنۋگە ارنالعان اۆتوبۋستارىنا وتىرىپ, اۆتوبۋس جۇرگىزۋگە داعدىلانادى. ينجەنەردىڭ ايتۋىنشا, جاتتىعۋعا ارنالعان اۆتوبۋستار قالا بويىنشا تەك وسى اۆتوبۋس پاركىندە بار.
جۇرگىزۋشىلەردى جۇمىسقا قابىلداۋ كەزىندەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – پسيحولوگيالىق دايىندىق. جۇمىسقا كەلگەندەر پسيحولوگيالىق تەست تاپسىرىپ, ىرىكتەۋدەن وتەدى. مەكەمەدە پسيحولوگ مامانى قىزمەت ەتەدى. ول جۇمىسشىلاردىڭ ءتۇرلى پسيحولوگيالىق جاعدايدا دۇرىس ارەكەت ەتۋىنە كومەك بەرەتىنىن ايتادى. جولاۋشىلارمەن جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ءتۇرلى كونفليكتىلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايلار اۆتوبۋستاردا كۇندەلىكتى بولىپ جاتادى. پسيحولوگ سونداي ءبىر شەتىن ماسەلەدە قالاي ارەكەت ەتۋگە بولاتىنىن تۇسىندىرەدى. مۇندا سونداي-اق قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەر دە كەلىپ, كەڭەس الا الادى. بۇل ولاردىڭ جۇمىستارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىسىنىڭ ءبىر كۇنى قالاي وتەدى؟
جۇرگىزۋشىلەردىڭ تىرشىلىگى تاڭمەن تالاسا باستالادى. تاڭەرتەڭ ساعات 04:00-دە جۇمىسقا كەلىپ, ەڭ الدىمەن ديسپەتچەرلىك قىزمەت بولىمىنە بارادى.
بۇل جەردەن مارشرۋتتار كورسەتىلگەن جول ءجۇرۋ پاراعىن الىپ, ارى قاراي مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەدى. وندا جۇرگىزۋشىنىڭ كۇندەلىكتى قان قىسىمى مەن الكوگولدىك كۇيى تەكسەرىلەدى. تەكسەرىستەن ءساتتى وتكەن جاعدايدا جۇمىسقا بىردەن كىرىسەدى. مەدتەكسەرىستەن وتپەي قالعان قىزمەتكەرلەر مىندەتتى تۇردە باسقا جۇرگىزۋشىمەن الماستىرىلادى.
ء«بىزدىڭ اۆتوبۋس پاركىندە 40 جىلدان استام ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان جۇرگىزۋشىلەر بار. جالپى جۇرگىزۋشىلەردىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 40-43 جاس. 7 ايەل جۇرگىزۋشى بار. ءبىر اۆتوبۋسقا 2 جۇرگىزۋشىدەن بەكىتىلەدى. ءبىر اۋىسىم 14 ساعاتقا سوزىلادى. ەڭ العاشقى اۆتوبۋس تاڭعى ساعات 5:30-دا جولعا شىعادى», دەدى №1 اۆتوبۋس پاركى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءسابيت بولاتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر اۆتوبۋس پاركىنە 100-گە جۋىق جۇرگىزۋشى جەتىسپەيدى. جۇرگىزۋشىلەر 23 جاستان باستاپ قابىلدانادى. جۇرگىزۋشى ءوتىلى 3 جىلدان كەم بولماۋى ءتيىس.
«جۇرگىزۋشىلەردىڭ جالاقىسىن كوتەردىك, قازىر ەڭ تومەنگى جالاقى 680-700 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا, جوعارىسى ميلليون تەڭگەدەن اسىپ تۇسەدى», دەدى باسقارما توراعاسى ماديار تۇقپاتوۆ.
سونداي-اق 3-5 جىل جۇمىس ءوتىلى بار قىزمەتكەرلەردى ەمدىك-ساۋىقتىرۋ ورىندارىنا جىبەرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان. قيىن جاعدايدا قالعان قىزمەتكەرلەرگە كاسىپوداق ەسەبىنەن جاردەماقى بەرىلەدى. جۇمىستان تىس ۋاقىتتا جۇرگىزۋشىلەر فۋتبول, ۆولەيبول الاڭدارىنا بارىپ تەگىن جاتتىعا الادى. اتالعان اۆتوبۋس پاركىنىڭ كاسىپوداق ۇيىمىن وسى مەكەمەدە ۇزاق جىلدان بەرى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ۆالەري يساكوۆ باسقارادى. كەزىندە ول ءوز جۇمىسىن كوندۋكتور قىزمەتىنەن باستاعان, ءار جىلدارى ءتۇرلى قىزمەت اتقارعان.
اۆتوبۋستا جوعالعان زاتتار قايدا ساقتالادى؟
جولاۋشىلاردىڭ اۆتوبۋستاردا زاتتارىن ۇمىتىپ كەتەتىن جاعدايلارى ءجيى كەزدەسەدى. وندا ەرەسەك ادامدار بالالارىن ۇمىتىپ كەتەتىن كەزدەر دە بولادى. جوعالعان زاتتار اسىرەسە كۇزدە, ساباق باستالعان ۋاقىتتا كوبەيەدى. وقۋشىلار سومكەلەرىن, اۋىستىرىپ كيەتىن اياق كيىمدەرىن ءجيى ۇمىتادى ەكەن. مۇنداي جوعالعان زاتتار ديسپەتچەرلىك بولىمدە ساقتالادى. ادامدار حابارلاسىپ ءوز زاتتارىن تاۋىپ الىپ جاتادى.
وندىرىستىك نىساندارعا شولۋ
بۇدان كەيىن الدىمىزدان قىز-قىز قايناپ جاتقان ءومىر شىعا كەلدى. مۇندا اۆتوبۋستاردىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى تەكسەرىلەدى. باس ينجەنەر باۋىرجان تۇياق ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن اۋماق تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا 150-گە جۋىق مامان بار. تۇنگى اۋىسىمدا ماماندار شامامەن 30-50 اۆتوبۋسقا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. ءسويتىپ بۇل اۆتوبۋستار تاڭدا جولاۋشىلاردى دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزۋگە قايتا شىعادى. مۇنداعى ماماندار جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىق تۇرىنە ماشىقتانعان. سىرتتان مامان شاقىرتقان جاعدايلارى بولماعان. اۆتوبۋس پاركىندەگى ەڭ ەسكى اۆتوبۋس 2017 جىلعى كولىك.
تەحنيكالىق جوندەۋ جۇمىستارىنان ۋاقتىلى وتەتىن كولىكتەر ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ەتەدى. ولار جاڭا كولىكتەردەن ەش قالىسپايتىن كورىنەدى.
Yutong ماركالى جاڭا اۆتوبۋستار قىتايدان اكەلىنىپ, قاراعاندىداعى زاۋىتتا جينالادى. سوڭعى الىنعان ءبىر اۆتوبۋستىڭ قۇنى - 91,5 ملن تەڭگە. ول جارتىلاي جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەسەبىنەن, جارتىلاي اۆتوبۋس پاركىنىڭ سۋبسيدياسى ەسەبىنەن تولەنەدى. وسىلايشا اۆتوپارك جىل سايىن ليزينگ ارقىلى اۆتوبۋستارىن جاڭارتىپ وتىرادى.
اۆتوبۋس پاركىنىڭ ەكولوگيالىق باستامالارى دا كوڭىلگە قونىمدى. اۆتوبۋستى جۋعا كەتكەن سۋ قايتا وڭدەلىپ وتىرادى. جۋعا كەتكەن سۋ ۇلكەن رەزەرۆۋارعا جينالىپ, فيلتر ارقىلى تازارتىلىپ, قايتا قولدانىلادى. بۇل باستاما ەكولوگيالىق جاعىنان عانا ەمەس, ەكونوميكالىق جاعىنان دا ءتيىمدى. ەگەر دە ءار قولدانىلعان سۋ تەكتەن-تەككە كەتە بەرسە ۇلكەن شىعىن اكەلەر ەدى.
«اۆتوبۋستاردى جۋ اۋماعىندا كۇندەلىكتى 350 كولىك جۋىلادى. ءار اۆتوبۋستى جۋعا 5-10 مينۋت, شامامەن 100 ليتر سۋ كەتەدى. كۇندەلىكتى اۆتوبۋستىڭ ءىشى-سىرتى جۋىلىپ وتىرادى», دەدى ب.تۇياق ۇلى.
قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىن الدىن الۋ جانە كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىلارىن ازايتۋ ماقساتىندا 2025 جىلى 200 بىرلىك گاز اۆتوبۋستارى مەن 100 بىرلىك ەلەكتر اۆتوبۋستارىن ساتىپ الۋ جوسپارلانعان.
بيىل 50 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەتىن اۆتوبۋس پاركى جۇمىس ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پارك قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. «تسيفرلى اۆتوبۋس پاركى جۇيەسىن ەنگىزۋ رەسۋرستاردى باسقارۋدى جاقسارتۋعا, ۋاقىت شىعىندارىن قىسقارتۋعا جانە جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ب.مولداكاليكوۆ.
بيىل 5 جاڭا قالا مارشرۋتى جانە 1 تۇنگى مارشرۋت ىسكە قوسىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا ەكسپرەسس-مارشرۋتتاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر قالا كوشەلەرىندە كوك ءتۇستى جاڭارتىلعان ديزاينداعى اۆتوبۋستار ءجۇر, ولار جازدىڭ باسىندا 100 بىرلىكپەن ىسكە قوسىلعان ەدى. قىركۇيەك ايىندا اۆتوبۋس پاركىنىڭ جىلجىمالى قۇرامى وسى ديزاينداعى تاعى 100 بىرلىك اۆتوبۋسپەن تولىعادى.
8-13 قىركۇيەك ارالىعىندا استانادا V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وتەتىنى بەلگىلى. جارىسقا 90 ەل قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن. ەكى مىڭنان اسا سپورتشى كەلەدى دەگەن جوسپار بار. وسى رەتتە №1 اۆتوبۋس پاركىنىڭ باسشىسى ارنايى Shuttle bus-تار قاتىنايتىنىن ايتتى.
