ستاتيستيكاعا كوز سالساق, جاعداي شىنىمەن دە الاڭداتارلىق. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ماديار وتەشەۆتىڭ مالىمەتىنشە, بيىل جىل باسىنان بەرى اۋرۋحانالاردىڭ جاراقات بولىمىنە 9872 بالا قارالعان. بۇل بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 257 بالاعا كوپ. سونىڭ ىشىندە اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعان بالا سانى دا 100 ادامعا ارتقان. جان ساقتاۋ بولىمىنە 13 بالا ءتۇسىپ, ەكەۋى قايتىس بولعان.
وڭىردە جاسوسپىرىمدەردىڭ وزىنە قول جۇمساۋ وقيعاسى دا كوبەيگەن. بىلتىر العاشقى 6 ايدا وسىنداي 1 وقيعا بولسا, بيىل سۋيتسيد 4-ەۋگە جەتكەن. ولاردىڭ ءبارى دە 13-16 جاس ارالىعىنداعى ەر بالالار ەكەن.
وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جىل باسىنان بەرى 8 ءسابي تەرەزەدەن قۇلاپ كەتكەنىن ءمالىم ەتتى. وقىس وقيعانىڭ ءبارى دە ەرەسەكتەردىڭ قاداعالاۋىنسىز قالعان كەزدە بولعان. وكىنىشكە قاراي, ءبىر بالا قازا تاپتى.
بيىل جاز شىققالى وبلىستا 6 ادام سۋعا كەتىپ قالسا, سونىڭ 4-ەۋى كامەلەتكە تولماعاندار بولىپ وتىر. شىلدەنىڭ 11-ءى كۇنى اقجايىق اۋدانىنا قاراستى مەرگەن اۋىلىندا 12-13 جاستاعى ءۇش قىز جايىق وزەنىنە باتىپ كەتتى. وقيعا ءتۇس كەزىندە بولعان. اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى مۇرات سەرداليننىڭ ايتۋىنشا, جاسوسپىرىمدەردىڭ جانىندا اۋەلى ءبىر قىزدىڭ اكەسى بولىپتى. ول بىرنەشە ساعات قىزداردى قاداعالاپ, كەيىن ۇيىنە قايتىپ, ۇلكەن بالاسىن جىبەرەدى. ول كەلگەندە جاعادا قىزداردىڭ كيىمدەرى عانا جاتىپتى...
– وبلىستا بالالاردىڭ سۋعا كەتۋى, تەرەزەدەن قۇلاۋى جيىلەپ كەتتى. سونداي-اق جول-كولىك وقيعاسىنان زارداپ شەككەن بالالاردىڭ سانى بيىل 3,5 ەسە, جاراقاتتانعاندار سانى 3,8 ەسە ءوسىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بارلىق قۇزىرلى مەكەمەلەرمەن بىرلەسىپ, شۇعىل تۇردە ءتيىستى شارا قابىلداۋىمىز قاجەت. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا بولادى. قۇزىرلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر بالالاردى قاۋىپتەن بارىنشا قورعاۋى ءتيىس. اتا-انالار دا شەتتە قالماۋى قاجەت. بارلىق اتا-انانى پەرزەنتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نەمقۇرايدى قاراماۋعا شاقىرامىن. پوليتسيا جانە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ءار فاكتى بويىنشا تەرگەۋ جۇرگىزسىن, – دەدى ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعالي ۇلى جيىندا.
كامەلەتكە تولماعاندار العان جاراقاتتىڭ باسىم كوپشىلىگى, ياعني 60,5%-ى – كوشە جاراقاتى ەكەن. ونىڭ ىشىندە: تىستەلگەن جارالار – 271, سوققى-توبەلەس – 96, كەسىلىپ-تەسىلگەن جارالار – 61, موپەدپەن, سكۋتەرمەن قۇلاۋ – 35, ۇسىك شالۋ – 17, بيىكتىكتەن قۇلاۋ – 6. ەكىنشى ورىندا تۇرمىستىق جاراقاتتار تۇر: كۇيىك – 246, بوگدە دەنە – 31, حيميالىق كۇيىك – 24, ەلەكتر توعىنىڭ جاراقاتى – 7. وقۋشىلار 377 جاراقاتتى مەكتەپ عيماراتىندا العان. سپورتتىق شارالار كەزىندە العان جاراقات سانى – 312. بەسىنشى ورىندا جول-كولىك وقيعالارى تۇر.
– وسى وقيعالاردىڭ اراسىندا سۋيتسيد تە بولعانىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. ءبىز 2017 جىلدان باستاپ كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى سۋيتسيدتىك ءۇردىستى ەرتە انىقتاۋ بويىنشا باستاپقى بۋىن دارىگەرلەرىن, ونىڭ ىشىندە پسيحياترلاردى دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ تاكتيكاسىنا تۇراقتى وقىتىپ كەلەمىز. قازىرگى تاڭدا ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ بويىنشا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى تۇگەل وقىتىلدى. مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ پسيحولوگتەرى كامەلەتكە تولماعاندارمەن, اتا-انالارمەن جانە پەداگوگيكالىق قۇراممەن ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ بويىنشا بارلىق وقۋ ورىندارىندا پروفيلاكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزدى. 2024 جىلدىڭ 6 ايىندا مساك پسيحولوگتەرى وقۋ ورىندارىندا ءسۋيتسيدتى ەرتە انىقتاۋ جانە الدىن الۋ جونىندەگى 123 ءىس-شاراعا قاتىستى, 5035 ادام وقىتىلدى, ونىڭ ىشىندە 3037 بالا – مەكتەپ, كوللەدج جانە جوو وقۋشىلارى, 1998 ادام – اتا-انا مەن پەداگوگ. ءبىزدىڭ ماماندار جىل باسىنان بەرى 3 تەلەباعدارلاماعا قاتىستى, گازەتتەردە 5 ماقالا جاريالادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە اقپاراتتىق ماقالالاردى تۇراقتى ورنالاستىرىپ وتىرمىز, – دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ماديار وتەشەۆ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قالا مەن اۋدان اكىمدەرىنە, ءتۇرلى باسقارما باسشىلارىنا بالالار قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى اتقارىلۋى ءتيىس كەشەندى شارالار ءتىزىمىن ۇسىنعان ەكەن. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى كوممۋنيكاتسيانى دامىتۋعا, ياعني قارجىعا تىرەلەدى. دەگەنمەن ادام دەنساۋلىعى, سونىڭ ىشىندە بالا قاۋىپسىزدىگى – ەڭ باستى قۇندىلىق ەكەنى راس. ەندەشە نازار سالايىق:
قالا جانە اۋدان اكىمدەرى جولداردىڭ جارىق بولۋىن, جاياۋ جۇرگىنشى وتكەلدەرىندە ارنايى بەلگىلەر ساپاسىن قاداعالاپ, تاس جولداردا مال وتكەلدەرىن سالۋدى جۇزەگە اسىرسا.
پوليتسيا دەپارتامەنتى وبلىس ورتالىعى مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كۇرە جولدار بويىندا پاترۋل سانىن ۇلعايتىپ, جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن قاداعالاسا, اسىرەسە قاۋىپسىزدىك بەلدىگىنە, اۆتوكولىكتەگى بالالار كرەسلوسىنا, جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ دە جول ەرەجەسىن ساقتاۋىنا نازار اۋدارسا. سونداي-اق سۋيتسيدكە قاتىستى ءار وقيعانى ەگجەي-تەگجەيلى تالداپ, زەردەلەسە. كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا سۋيتسيد وقيعالارىنا ساراپتاما جاسايتىن جاۋاپتى قىزمەتكەر تاعايىندالسا.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى وقىس وقيعادان كەيىن جەدەل, العاشقى ساعاتتا كومەك كورسەتەتىن جۇيە قالىپتاستىرسا. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار سامارا-شىمكەنت (سىرىم اۋدانىندا بۇلدىرتى اۋىلىنىڭ جانىندا), ورال-اتىراۋ (تايپاق اۋىلىندا), چاپاەۆ-جانىبەك-رف (جانىبەك اۋدانى ونەگە اۋىلىندا) تاس جولدارىندا تراسسالىق مەديتسينالىق-قۇتقارۋ پۋنكتى اشىلسا. جالپى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار 4 جولاقتى بولسا.
ارينە, بۇل تالاپتىڭ ءبارى دە ورىندى-اق. جالپى, جاز كەزىندە بالا قاۋىپسىزدىگى ونسىز دا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ باستى نازارىندا تۇراتىنى ءسوزسىز. اسىرەسە سۋعا شومىلۋ كەزىندە ساقتىق ماسەلەسى ءبىلىم نىساندارىنىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. ماسەلەن, وبلىستا كانيكۋل باستالعانعا دەيىن-اق 110 مىڭنان استام اتا-انا سۋ ايدىنىنداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىمەن تانىستىرىلىپ, سۋ ايدىندارىندا ادام ءولىمى تۋرالى ستاتيستيكاسى بار جادىنامالارعا قول قويعان بولاتىن.
وقۋشىلارعا سۋداعى قاۋىپسىزدىكتى ءتۇسىندىرىپ, ءجۇزۋدى ۇيرەتۋ ءۇشىن وبلىس بويىنشا 4 جابىق جانە 36 ءمودۋلدى-كاركاستىق باسسەين اشىلعان. ورال قالاسىندا الەۋمەتتىك وسال وتباسى توبىنداعى 120 بالا «جايىق سامالى» ءجۇزۋ باسسەينىنە, اقساي قالاسىندا 470 بالا «سارىارقا» سپورت كەشەنىنىڭ باسسەينىنە تەگىن قابىلدانعان. ورال قالاسىنداعى «وقۋشىلار سارايى» باسسەين ۇيىرمەسىنە 290 بالا قاتىسىپ ءجۇر ەكەن. سونىڭ ىشىندە وسال توپتارعا جاتاتىن 35 بالا 20% جەڭىلدىكپەن قابىلدانعان. «1 قىركۇيەككە دەيىن 480 بالانى جۇزۋگە ۇيرەتۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اياجان ءجۇنىسوۆا.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وبلىستا سۋعا شومىلۋعا ارنالعان نەبارى 31 جاعاجاي بار ەكەن. ونىڭ 10-ى – كوممۋنالدىق مەنشىكتە بولسا, 21-ءى جەكە قولدا. قۇتقارۋشىلار وسى جاعاجايلاردىڭ ءتۇبىن تەكسەرىپ, 21 جاعاجايدى «حالىققا قاۋىپسىز قىزمەت كورسەتۋگە دايىن ەمەس» دەگەن شەشىم شىعارعان.
الايدا شىلىڭگىر شىلدەدە حالىق ءبارىبىر سۋعا ءتۇسۋدى, شومىلۋدى اڭسايدى. رۇقسات ەتىلمەگەن جەردە شومىلۋدىڭ ءتۇبى جوعارىداعىداي ورنى تولماس وكىنىشكە ۇرىندىرۋى مۇمكىن. سۋ ايدىندارىنىڭ قاۋىپتى تۇستارىنا ورناتىلعان 240 تىيىم سالۋ بەلگىسىنە قاراماستان, جاعداي وسىنداي.
«توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس جاعاجاي جابدىقتاۋ ءۇشىن سۋ اعىسىنىڭ قالىپتى جىلدامدىعى سەكۋندىنا 0,5 مەتردەن اسپاۋى كەرەك. ال قازىر جايىق وزەنى اعىسىنىڭ جىلدامدىعى سەكۋندىنا 2 مەتردەن جوعارى. سوندىقتان جاعاجايعا قولايلى باسقا وزەن-كول بولماعاندىقتان, سۋعا شومىلاتىن جەر ۇيىمداستىرىلعان جوق», دەيدى اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى مۇرات سەردالين. بۇعان ناريمان تورەعالي ۇلى جايىققا ءتۇسۋ قاۋىپتى بولسا, ەڭ بولماسا, ۇلكەن اۋىلدىق وكرۋگتەردە باسسەيندەر ۇيىمداستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى اۋىل اكىمدەرىمەن, قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, وزەن-كول جاعالارىندا كەزەكشىلىكتى كۇشەيتۋى ءتيىس. اسىرەسە, سۋ جاعاسىندا ورنالاسقان اۋدان, اۋىلدار باستى نازاردا بولۋى قاجەت.
وڭىردە جول اپاتى دا ازايماي تۇر. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى ارمان ورازاليەۆ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان جول-كولىك وقيعاسى 3,5 ەسەگە (34-تەن 118-گە), وندا قايتىس بولعاندار 4,5 ەسەگە (2-دەن 9-عا) جانە جاراقاتتانعاندار سانى 3,8 ەسەگە (36-دان 137-گە) وسكەنىن مالىمدەدى. بالالاردىڭ كىناسىنەن 17 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپ, 3 بالا قازا تاپتى, 19 ءجاسوسپىرىم جاراقات الدى. مۇنداي وقيعانىڭ باسىم كوپشىلىگى ورال قالاسىندا, بايتەرەك, ءبورلى, اقجايىق جانە تەرەكتى اۋداندارىندا بولعان. جول-كولىك وقيعالارى سالدارىنان جول بويىندا جۇرگەن 53, كولىك ىشىندە وتىرعان 39 بالا زارداپ شەككەن. ودان بولەك 13 بالا – موپەد جانە باسقا دا موتوقۇرالدار, 3 بالا – ەلەكترموپەد, 3 بالا – كولىك, 1 بالا – موتوتسيكل, 6 بالا ۆەلوسيپەد جۇرگىزىپ كەلە جاتىپ اپاتقا تۇسكەن.
«كەيبىر اتا-انا پەرزەنتىنىڭ نەمەن اينالىساتىنىن قاداعالامايدى. مىسالى, ءۇش جول-كولىك وقيعاسى بالالاردىڭ كولىك جۇرگىزۋى كەسىرىنەن بولدى. بىرىندە وبلىس ورتالىعىندا جاياۋ جۇرگىنشىنى قاعىپ كەتسە, ەكىنشىسىندە ءبورلى اپب اۋماعىندا ءسابيدى باسىپ كەتتى. ۇشىنشىسىندە دەركول كەنتىندە ءوزىنىڭ سىنىپتاسىن باسىپ كەتكەن», دەدى ارمان ورازاليەۆ.
ءوڭىردىڭ باس پوليتسەيى جاسوسپىرىمدەردىڭ سكۋتەر, ەلەكترموپەد جانە ەلەكترساموكات باسقارۋى كوبەيگەنىن, ولاردىڭ جىل باسىنان بەرى 53 مارتە اپاتقا ۇشىراعانىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە جاسوسپىرىمدەر قاتىسقان 13 جول اپاتىنان ءبىر بالا قايتىس بولىپ, 16-سى جاراقات العان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وقيعاعا كىنالى تۇلعالارعا 233 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرعان. «وبلىس اكىمىنىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان وقۋ ورىندارىنىڭ جول بويىنداعى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپارى ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالماي وتىر» دەيدى ارمان مولديار ۇلى.
وبلىستا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى باسقا دا تۇيتكىلدى تاقىرىپ از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – ەكپەدەن باس تارتۋ. وبلىستىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مۇحامعالي ارىسپاەۆ وڭىردە بالالارىنا ءتيىستى ەكپە سالدىرمايتىن اتا-انا كوپ ەكەنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەردى. نەگىزىندە, بالالار كامەلەت جاسقا تولعانعا دەيىن جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى 22 ەكپە الۋى ءتيىس. «بۇل جۇمىسقا اۋدان, اۋىل اكىمدەرى مەن مەديتسينا ۇيىمدارى دا بارىنشا اتسالىسۋى قاجەت», دەيدى وبلىستىڭ باس سانيتارى. ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلەنى قاداعالاۋدى ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆكە تاپسىردى.
جاز – بارشا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ, جالپى بالا بىتكەننىڭ جىل بويى اسىعا كۇتەتىن, اسىر سالىپ دەمالاتىن ەڭ شۋاقتى كەزەڭى. الايدا وقىس وقيعالار سالدارىنان كەي ءسابيدىڭ سوڭعى جازى بولىپ قالاتىنى وكىنىشتى... پەرىشتەلەرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ءبىز, ەرەسەكتەر جاۋاپتىمىز. سوندىقتان اباي بولايىق!
باتىس قازاقستان وبلىسى
