– «تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىنە قوعام نازارىن اۋدارۋ جانە جاستاردى ەكولوگيالىق باستامالارعا تارتۋ. ءبىز زامانداستارىمىزدى قورشاعان ورتانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا تاربيەلەۋگە تىرىسامىز. ورال قالاسىندا ساياباقتار مەن جايىق وزەنى جاعالاۋىن تازالادىق, كوشەت ەكتىك. اقپاراتتىق تاقتالار ورناتىپ, تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاۋ بويىنشا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزدىك. وسى ءىس-شارالارىمىزعا 200-دەن اسا ستۋدەنت, مەكتەپ وقۋشىلارى جانە قالا تۇرعىندارى قاتىستى. بولاشاقتا دا وسىنداي اكتسيالاردى تۇراقتى وتكىزىپ, ءىس-شارالار اۋقىمىن كەڭەيتەمىز دەپ ويلايمىز. وسىناۋ يگى ىسكە كوبىرەك ادام تارتىلسا كەرەمەت قوي. حالىقتىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن كەيبىر ءبىلىم باعدارلامالارىن دا قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدى «عاسىر» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى بولاتبەك ساحيەۆ.
وسىنداي يگى ءىس-شارالار تاسقالا اۋدانىندا دا ءوتتى. جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى اۋداندىق رەسۋرستىق ورتالىق باسشىسى جيەنباي ناۋرىزباي ۇلى تاياۋدا جاستار اۋدان ورتالىعىندا تۇراتىن ءۇش ارداگەردىڭ ۇيىنە بارىپ, اۋلاسىن, ءۇيىن تازالاپ, ءشوبىن ورىپ, قوقىسىن شىعارىپ, اعاشتارىن اكتەپ قايتقانىن ايتتى. بۇل اكتسيا اياسىنداعى «ونەگەلى ۇرپاق» اپتالىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا ەكەن.
– ءبىز اۋەلى اۋىل اكىمدىگىنەن كومەك قاجەت ەتەتىن جالعىزىلىكتى قاريالار تۋرالى اقپارات سۇرادىق. ءسويتىپ, سارا بورانباەۆا, قىمبات سەرداليەۆا جانە تويعانىم ماقاەۆا ەسىمدى اجەلەرىمىزدىڭ ۇيىنە باردىق. قاريالاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق, كۇتىمسىز قالعان اۋلانى ءارامشوپ باسىپ, اسپانمەن تالاسىپ تۇر ەكەن. جاستار ويناپ-ك ۇلىپ, جارىسىپ ءجۇرىپ تازالاپ تاستادى. قايىرىمدى ىسكە قول سوزعان جاستارعا دا ءتۇرلى سىي-سياپات بەرىلدى. بىراق سىيلىقتىڭ ۇلكەنى اق جاۋلىقتى اجەلەردىڭ جۇرەكجاردى العىسى بولدى, – دەيدى جيەنباي ناۋرىزباي ۇلى.
ايتپاقشى, تويعانىم اجەيدىڭ ءۇيىنىڭ شاتىرىن جاقىندا جەل ۇشىرىپ, ءبۇلدىرىپ كەتكەن ەكەن. اۋداندىق رەسۋرستىق ورتالىق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا ول ۇيگە ارنايى ماماندار بارىپ, قاريانىڭ ءۇيىنىڭ شاتىرىن جوندەپ بەرمەك.
ءبىر ءتاۋىرى, رەسپۋبليكالىق «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ەكولوگيالىق اكتسياسى ءتۇرلى باعىتقا بولىنگەن. مىسالى, «تازا ولكە» باعىتى بويىنشا بەلسەندى جاستار تاسقالا اۋدانىنىڭ ەڭ ادەمى ءمۇيىسى – ەشكىتاۋعا شىعىپ, تاۋ باۋرايىن ءتۇرلى قوقىستان تازارتتى. بەيبەرەكەت وسكەن ءشوپتى ورىپ, رەتتەپ, اعاش تۇپتەرىن اكتەپ, تابيعي بۇلاقتىڭ كوزىن اشتى. ءدال وسىنداي تاعىلىمدى ءىس-شارا ءبورلى اۋدانىندا دا وتكەن ەكەن.
– ءبىز تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, تۇرعىنداردى بەلسەندى ەكولوگيالىق ارەكەتكە تارتىپ وتىرمىز. ءبورلى اۋدانىنىڭ اقساي قالاسىندا قوعامدىق ورىنداردى جيناپ, اعاش ەگىپ, قوقىستى سۇرىپتاپ جيناۋعا ارنالعان ۋرنالار ورناتتىق. ەكولوگيانى ساقتاۋ تۋرالى سەمينارلار ۇيىمداستىردىق. وسىناۋ ءىس-شارالارعا 200-گە جۋىق ادام, ونىڭ ىشىندە ەرىكتىلەر, مەكتەپ وقۋشىلارى, ستۋدەنتتەر مەن قالا تۇرعىندارى قاتىستى, – دەيدى ءبورلى اۋدانىنداعى جاستار ۇيىمىنىڭ توراعاسى ەربول بالگەرەي ۇلى.
جالپى, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا ءساۋىر ايىنان بەرى سانيتارلىق تازالىق شارالارىنا 131 مىڭنان اسا تۇرعىن, 3 مىڭنان اسا مەكەمە مەن كاسىپورىن, 74 مىڭعا جۋىق جەكە اۋلا قاتىسقان ەكەن. وڭىردە 231 ساياباق پەن گۇلباقتىڭ اۋماعى تازالانعان, 48 مىڭنان اسا ءتۇرلى اعاش كوشەتى وتىرعىزىلعان. 1 221 الەۋمەتتىك نىسان مەن 525 تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش اۋماعىندا تازالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن. ەكولوگيالىق ايلىققا 1 197 بىرلىك تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ, 49 307 توننا قوقىس شىعارىلىپتى.
– بۇل كۇندەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بۇكىل ەلىمىزدە ەكولوگيالىق اكتسيا ءوتىپ جاتىر. بۇل – وتە ماڭىزدى ءىس-شارا. جاقىندا استانا قالاسىندا بولعانىمدا دا وسىنداي ءىس-شاراعا تاپ بولىپ, قاتىسقان ەدىم. ال ءبىزدىڭ ورال قالامىز ەلدەگى ەڭ جاسىل, ادەمى قالانىڭ ءبىرى عوي. بيىل وڭىردە سۋ تاسقىنى بولىپ, سانيتارلىق تازالىق جۇمىسىن دەر كەزىندە جۇرگىزە الماپ ەدىك. سوندىقتان بۇل ماسەلە ءبىز ءۇشىن وتە وزەكتى. قۋاناتىنىم, تابيعاتتى ايالايتىن بەلسەندى جاستاردىڭ قاراسى كوپ ەكەن. تۋعان جەرىمىزدى, تابيعات انامىزدى ايالاي بەرەيىك, – دەيدى ەڭبەك ارداگەرى, «جاڭاقالا جايساڭدارى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى ەلامان بادەن ۇلى.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا وڭىردە «تازا جاعالاۋ» اكتسياسى وتكىزىلمەك. ونىڭ ماقساتى – وزەندەر مەن سۋ ايدىندارىنىڭ جاعالاۋىن قوقىستان تازارتۋ. بۇل باستاما سۋ رەسۋرستارى ەكوجۇيەسىن قالپىنا كەلتىرىپ, وزەن-كولدىڭ تۇرمىستىق جانە وندىرىستىك قالدىقتارمەن لاستانۋىن بولدىرماۋعا باعىتتالعان. ال تامىز ايىندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ سانيتارلىق جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان «تازا اۋىل» اكتسياسى وتەدى. وسى اكتسيا شەڭبەرىندە اۋىلداردا جاپپاي تازالاۋ, سونداي-اق اباتتاندىرۋ جانە كوگالداندىرۋعا كوڭىل بولىنەدى. «تازا اۋىل» اكتسياسى قىركۇيەك ايىندا دا جالعاسىپ, قالا مەن اۋىلداعى اۋلالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا دەن قويىلادى. وسى اكتسيا اياسىندا ەڭ ۇزدىك اۋلالار اراسىندا بايقاۋ ءوتىپ, جەڭىمپازدار ماراپاتتالادى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
