سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ءتىپتى جەرگىلىكتى بيلىك بيىل سافۋان شايمەردەنوۆتىڭ تۋعان اۋلى – امانگەلدىنى جابۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن ەكەن. سەبەبى مەكتەبى جابىلىپ, تۇرعىندارىنىڭ كوبى باسقا جاققا ۇدەرە كوشىپ كەتكەن بۇل اۋىلدا قازىر نەبارى 15 ادام تۇرادى. ال ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءوز ەسىمىمەن اتالاتىن تۋعان اۋلىنداعى باستاۋىش مەكتەپتە وقۋشى قالماعاندىقتان, بيىل جابىلىپ جاتىر. بۇل ەكى اۋىل – ءبىر كەزدە كەڭشار بولىمشەسى بولعاندىقتان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى كەنجەلەپ قالعان شاعىن ەلدى مەكەندەر. دەگەنمەن عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى كەڭشاردىڭ ورتالىعى بولعان ۇلى قالامگەردىڭ تۋعان اۋلى جاڭاجولدىڭ دا بۇگىنگى احۋالى الاڭداتارلىقتاي.
1989 جىلى وتكىزىلگەن بۇكىلوداقتىق حالىق ساناعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭاجولدا 834 ادام, ياعني 200-دەن استام وتباسى تۇرعان. ال 2021 جىلى بولعان ۇلتتىق حالىق ساناعى بۇل اۋىلداعى تۇرعىن سانى 242 ادامعا دەيىن ازايىپ, 70 شاقتى عانا وتباسى قالعانىن كورسەتتى. شىنتۋايتىندا, جاڭاجول – عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ۇلپان» رومانىندا سۋرەتتەلگەندەي, تابيعاتى تامىلجىعان, ەلتىنجال اتانعان قايىڭدى ورماندى, وزەكتى-شىلىكتى, تۇرمىسقا قولايلى جەردە ورنالاسقان اۋىل. كەڭشار ورتالىعى بولعان كەزدە ءۇش قاباتتى ورتا مەكتەپ عيماراتى مەن ەكى قاباتتى مادەنيەت ءۇيى, مەشىت سالىنعان. مەكتەپ جانىندا شاعىن ورتالىق, مەديتسينالىق پۋنكت, كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى. اۋىل تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي مەموريالدىق مۋزەي اشىلعان. وندا ۇلى جازۋشىعا قاتىستى جادىگەرلەرمەن قاتار وسى اۋىلدىڭ تاعى ءبىر دارىندى تۋماسى, بەلگىلى اقىن, كوسەمسوزشى, ءرامىزتانۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەربول شايمەردەنوۆتىڭ سوڭىندا قالعان مول مۇراسى دا ساقتاۋلى. اتاقتى ەسەنەي سۇلتان, ۇلپان انا بەيىتتەرى دە وسى ماڭايدا. قايىڭ-تەرەكتەر مەن قاراعايلاردىڭ ورتاسىندا ساياق وسكەن سۇلۋ شىرشاعا عابيت مۇسىرەپوۆ ات قويىپ, اقىن ماقسۇتجان اۋباكىروۆ ولەڭ جازىپ, سازگەر جولامان تۇرسىنباەۆ اۋەن شىعارىپ, بۇلبۇل كومەي ءانشى بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ورىنداۋىمەن ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىلعان «قىزقاراعاي» ءانى دە – جاڭاجولدىقتاردىڭ ماقتانىشى.
مىنە, وسىنداي تاماشا تابيعاتىمەن, تاعىلىمدى تاريحىمەن تۋريزم نىسانى بولۋعا سۇرانىپ تۇرعان وڭىردە ورنالاسقان جاڭاجول اۋلى تۇرعىندارىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا كەمىپ بارا جاتقانىنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇل ساۋالعا جاڭاجولدىقتار: ء«بىزدى كوپتەن قيناپ كەلە جاتقان باستى مۇقتاجدىعىمىز – جولدىڭ ناشارلىعى. كوكتەمگى لايساڭدا, جازدىڭ جاۋىندى كۇندەرىندە, قىسقى بوراندا اۋىلدان جەڭىل كولىكپەن شىعۋ مۇمكىن ەمەس. اسىرەسە ناۋقاس قىسقان جانداردىڭ اۋدان ورتالىعىنداعى اۋرۋحاناعا ۋاقتىلى بارۋى قيىننىڭ قيىنى. سوندىقتان اۋىلداستارمىز باسقا جاققا كوشىپ كەتىپ جاتىر», دەيدى ءبىراۋىزدان.
بىلۋىمىزشە, اۋدان ورتالىعىنان جاڭاجول اۋلىنا باراتىن جول ماسەلەسى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا كوتەرىلىپ, وعان مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى بولىنگەن. ناتيجەسىندە, بۇرىنعى ويدىم-ويدىم بولىپ ابدەن ب ۇلىنگەن گرەيدەر جولدى قيىرشىقتاس توسەپ جوندەۋ قولعا الىنعان. الايدا ول كورشىلەس سۆياتودۋحوۆكا اۋلىنان ءارى اسىپ, جاڭاجولعا 15 شاقىرىم قالعاندا «قارجى جەتپەي قالدى» دەگەن جەلەۋمەن توقتاتىلعان كورىنەدى. سودان بەرى 43 جىل وتسە دە, جاڭاجولدىقتاردىڭ جانايقايىن شىعارىپ كەلە جاتقان وسى 15 شاقىرىم قيراعان گرەيدەر جولدى جوندەۋ ماسەلەسى ءالى شەشىمىن تاپقان جوق.
ء«بىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگكە قاراستى جاڭاجول اۋلىنا باراتىن 15 شاقىرىم ب ۇلىنگەن جولدى جوندەۋگە قاجەت جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەپ قويدىق. الايدا قارجىنىڭ قاشان بولىنەتىنى بەلگىسىز. قازىرگى جازدىڭ جاڭبىرسىز كۇندەرىندە جاڭاجولدىقتار جەڭىل كولىگىمەن دالا جولىمەن ءجۇرىپ ءجۇر. ال قالىڭ جاۋىن جاۋعاندا اۋىلدارىنان شىعا المايتىنى راس», دەيدى مايبالىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى گۇلنار نۇراحمەتوۆا.
جاڭاجولدىقتار كوتەرىپ جۇرگەن تاعى ءبىر كوكەيكەستى ماسەلە – عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تۋعان اۋلىنىڭ تىرەك جانە سەرىكتەس اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر تىزبەسىنە ەنگىزىلمەگەندىگى. جالپى, مايبالىق اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن 4 اۋىلدىڭ ەشقايسىسى تىرەك جانە سەرىكتەس اۋىلدار قاتارىنا جاتقىزىلماعان ەكەن. بۇل ولاردىڭ مۇقتاجدىقتارى ەل قازىناسىنان بولىنەتىن مول قارجى ەسەبىنەن ەمەس, «كورپەسى باسىنا تارتسا, اياعىنا جەتپەي, اياعىنا تارتسا, باسىنا جەتپەي جاتاتىن» جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ەسەبىنەن شەشىلۋگە ءتيىس, ياعني بولاشاعى ب ۇلىڭعىر دەگەندى بىلدىرەدى. بىزدىڭشە, جاڭاجول اۋلىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى ونى تىرەك نەمەسە سەرىكتەس ەلدى مەكەن رەتىندە بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سەبەبى وندا بارلىق الەۋمەتتىك نىسان تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتىپ تۇر. بۇعان قوسا 22 مىڭ گەكتار ەگىستىك جەرگە يە بازالىق شارۋاشىلىق – «اگروفيرما جامبىلسكايا» جشس جۇمىس ىستەيدى.
سۇراستىرىپ بىلسەك, ەلىمىزدەگى تىرەك جانە سەرىكتەس ەلدى مەكەندەر تىزبەسىن جاساۋ كەزىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ ۇستانىمى ەسكەرىلمەگەن بولىپ شىقتى. ال التىنشى شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ 2020 جىلى وبلىستىق اكىمدىككە جولداعان, جاڭاجولدى اتالعان تىزبەگە ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىسىن سول كەزدەگى ءوڭىر باسشىلىعى قولداماپتى. اتتەگەن-اي!
«ايتپاسا ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى» دەمەكشى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جاڭا اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ جامبىل اۋدانىن ارالاپ كورگەن العاشقى ساپارىندا عابيت مۇسىرەپوۆ سىندى ۇلى جازۋشى شىققان, توپىراعى قاسيەتتى جاڭاجول اۋلىنا نە سەبەپتى سوقپاعانىن ءوڭىر جۇرتشىلىعى تۇسىنە الماي دال. ولار جەرگىلىكتى وزەكتى ماسەلەلەردى اكىممەن جۇزبە-ءجۇز تالقىلاۋدى قالاعانىن ايتادى.
