فوتو: shutterstock.com
«ازاپتاۋ جاعدايلارىن ءتيىمدى تەرگەۋدى قامتاماسىز ەتۋ» اتتى وتكەن ءىس-شاراعا قۇقىق قورعاۋ جانە سوت ورگاندارى, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق مەكەمەلەر, ادۆوكاتۋرا ينستيتۋتى, ادىلەت مينيسترلىگى سوت ساراپتامالارى ورتالىعى, قۇقىق قورعاۋ ۇەۇ, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق قۇقىقتانۋشى عالىمدار قاتىستى.
پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تاستەمىر ابىشەۆ, ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى, ەلشى يوحاننەس باۋر, تالدىقورعان قۇقىق قورعاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆيكتور تەن, «ادام قۇقىقتارى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ جونىندەگى قازاقستاندىق حالىقارالىق بيۋرو» قب ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا اقىلبەكوۆا ەلىمىزدە ازاپتاۋ جاعدايلارىن ءجونسىز تەرگەۋگە ىقپال ەتەتىن ازاپتاۋلاردى تەرگەۋ كەزىندەگى قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسى جانە نورماتيۆتىك سەبەپتەردى تالداۋ ناتيجەلەرىمەن ءبولىستى. سونداي-اق جيىندا بۇل تاجىريبە مەن ناتيجەلەردى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا جانە ازاپتاۋعا قارسى كونۆەنتسيا مەن ىستانبۇل حاتتاماسىنىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى زاڭنامانى وزگەرتۋ ۇسىنىمدارى تالقىلاندى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ەلدە ازاپتاۋمەن جانە سونىمەن بايلانىستى باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ شارالارى قابىلدانعانىن ايتقان ت.ابىشەۆ وتكەن جىلدان باستاپ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا زاڭنامالىق دەڭگەيدە ازاپتاۋلارعا قاتىستى بارلىق ءىستى تەرگەۋ وكىلەتتىگى بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
پروكۋرورلار ىستانبۇل حاتتاماسىندا بەلگىلەنگەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ازاپتاۋ ىستەرىن جىلدام جانە بەيتاراپ تەرگەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ول ءۇشىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى نۇسقاۋلىق قابىلداندى.
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە قۇرىلعان ارنايى ءموبيلدى توپتار ازاپتاۋ تۋرالى دابىل تۇسكەن كەزدە قىلمىس جاسالعان جەرگە بارىپ, شۇعىل تەرگەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزەدى. بىلتىر جانە بيىل پروكۋرورلار ازاپتاۋ تۋرالى تەرگەپ-تەكسەرىلەتىن ىستەر اياسىندا قپك-ءنىڭ 200-بابىمەن ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ اتىنا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جانە باسقا دا زاڭ بۇزۋشىلىقتار جاساۋعا ىقپال ەتكەن ءمان-جايلاردى جويۋ جونىندە 107 ۇسىنىس ەنگىزدى. 123 ادام تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, ونىڭ 45-ءى باسشىلىق لاۋازىمدا وتىرعان.
وتكەن جىلى 10 مامىردا قابىلدانعان بۇۇ ازاپتاۋعا قارسى كوميتەتىنىڭ قورىتىندى ەسكەرتۋلەرىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇكىمەت اتالعان كوميتەتتىڭ ۇسىنىمدارىن ىسكە اسىرۋ شارالارىن قابىلداپ جاتىر. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ازاپتاۋدى ايقىنداۋ بولىگىندە زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ءماجىلىس قاراۋىنا «قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى.
زاڭ جوباسىندا قىلمىستىق كودەكستىڭ 50, 63, 72 جانە 73-باپتارىنا ازاپتاۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر لاۋازىمدى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋدى مىندەتتى تۇردە تاعايىنداي وتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى ورگانداردا لاۋازىمدارعا ورنالاسۋعا ءومىر بويى تىيىم سالۋ; شارتتى تۇردە سوتتاۋعا, شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋعا, جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن نەعۇرلىم جەڭىل جازا تۇرىنە اۋىستىرۋعا نە تاعايىندالعان جازا مەرزىمىن قىسقارتۋعا تىيىم سالاتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
سونداي-اق بۇۇ ازاپتاۋعا قارسى كوميتەتىنىڭ ۇسىنىمىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋ كەپىلدىكتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قىلمىستىق تەرگەۋ مەن جازانى ورىنداۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق بەكىتىلدى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن ودان ءارى يمپلەمەنتاتسيالاۋ, سوت تورەلىگى جۇيەسى مەن سوتتان تىس قۇرالداردى قوسا العاندا, ەلدە ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ حالىقارالىق جانە ۇلتتىق تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. ساراپشىلار قۇقىق قورعاۋ, ارناۋلى ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونداي-اق بارلىق جابىق مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەت دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن وقىتۋ كۋرستارىن وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
