اپايدىڭ ورىندالماعان ارمانى

قىسقا دا نۇسقا سويلەپ, ءوزىن تانىستىردى. ءومىر بويى قوستانايدا تۇراتىنىن, وسىندا ۇلكەن ءبىر مەكەمەدە ەسەپشى بولىپ ەڭبەك ەتىپ, زەينەتكەرلىككە شىققانىن ايتتى. جولداسىمەن بىرگە ۇل-قىز ءوسىرىپ, باقىتتى عۇمىر كەشسە دە, جاستايىنان جانىن جەگەن وي – شىققان جەرىن, تەگىن, اتا-اناسىن بىلمەيتىندىگى. ول – 30-جىلدارداعى اشتىقتا قىرىلعان اۋلەتتەن قالعان ۇرپاق قوستاناي وبلىسىندا جەتىمدەر ۇيىندە ەرجەتكەن. بۇل جاققا اقتوبەدەگى جەتىمدەر ۇيىنەن اۋىستىرىلعان. وسى كەزگە دەيىن قانشا سۇراستىرسا دا, تۋىسقاندارى تۋرالى بىردە-ءبىر دەرەك تاپپاپتى, جەتىمدەر ۇيىنە كىم تاپسىرعانىن بىلمەيدى. اشتىققا ۇشىراعان اۋىلداردى ارالاپ, ءتىرى قالعانداردى جيناپ جۇرگەن كومسومولدار ونى شالا جانسار كۇيدە تاۋىپ, اقتوبەدەگى جەتىمدەر ۇيىنە تاپسىرعان سياقتى.

اجەي دەنساۋلىعىنا بايلانىس­تى جول جۇرە المايتىنىن ايتىپ, مەنەن اقتوبەدەگى وبلىستىق ارحيۆتەن №5 جەتىمدەر ۇيىنە 1932-1933 جىلدارى قابىلدانعان بالالاردىڭ تىزىمىنەن ءوزىنىڭ اتى-ءجونىن تاۋىپ بەرۋىن ءوتىندى. ول كىسىمەن سويلەسىپ تۇرىپ, اكە-شەشەڭىزدىڭ بەينەسى, ەسىمى ەسىڭىزدە بار ما دەپ سۇرادىم. اجەي ءبىراز ۋاقىت ءۇنسىز قالدى. ويلانىپ تۇر. ايتسام با ەكەن, ايتپاسام با ەكەن دەگەن ەكىۇداي سەزىمنىڭ قايسىسىن تاڭدارىن بىلمەگەندەي. «بالا كەزىمدە ۇيىقتاپ جاتسام, قۇلاعىما «دارياعا جاقىنداماڭدار» دەگەن ايەلدىڭ جاعىمدى قوڭىر داۋىسى كەلە بەرەتىن. وسى ءسوزدى ەسكە الىپ, انامنىڭ بەينەسىن ەسىمە تۇسىرگىم كەلسە دە, بولمادى», دەدى ول. مەن «اقتوبەدە داريا دەگەن ءسوزدى كوپ قولدانبايدى. داريا – تەڭىز. نە بولسا دا, ءسىز ارال تەڭىزى بويىنداعى اۋىل­دانسىز» دەدىم. اپاي كوڭىلدەندى. ءبىرازدان سوڭ «كوز الدىمدا قازان باسىندا جىڭىشكە, ۇزىن ءتاپ-ءتاتتى باۋىرساقتاردى ءپىسىرىپ تۇرعان جاۋلىق تارتقان ايەلدىڭ بەينەسى تۇرادى ءارى ونىڭ شي باۋىرساق دەگەن ءسوزى قۇلاعىمنان كەتپەيدى. كەيىن وسى باۋىرساقتاردى سەمەي جاعىنان كوردىم دە, تاڭعالدىم» دەدى. ويلانىپ قالدىم. اپايدىڭ ارالدا تۋىپ-وسكەنىن ايتىپ, ءسال اسىعىستاۋ جاسادىم با دەپ ويلاندىم. ارال جاعى شي باۋىرساق پىسىرەتىن بە ەدى؟ شي باۋىرساق بولسا, بۇل كىسىنىڭ اتا-اناسى اباي اۋىلى, سەمەي جاعىنان بولدى ما؟ بۇل كىسىنى داريا تەڭىزبەن, شي باۋىرساقپەن نە بايلانىستىرىپ تۇر؟

ۇلكەن كىسىنىڭ اماناتىمەن وبلىستىق مۇراعاتتان №5 جەتىمدەر ءۇيىنىڭ قۇجاتتارىن تاپتىم. وكىنىشتىسى, 1932-1933 جىلدارى اق­توبە قالاسىنداعى مياسوەدوۆ كو­شەسىندە ورنالاسقان №5 جەتىمدەر ۇيىنە بالالار دۇرىس تىركەلمەگەن. جالعىز عانا پاپكى. قالاي بولسا سولاي تىركەلگەن قۇجاتتار. سول جىلدارى جەتىمدەر ۇيىنە تۇسكەن بالالاردىڭ اتى-جوندەرىنە قا­راعاندا, قانشا دانا سابىن, قانشا دانا توسەك-ورىن, كيىم جەتكىزىلگەنى تۋرالى مالىمەتتەر تولىق. 1936 جىلى وسى جەتىمدەر ءۇيىنىڭ كيىم جۋاتىن بولمەسىندە ءورت شىعىپ, بىرقاتار ەسەپ-قيساپ قۇجاتتارى ورتەنىپ كەتتى دەپ جازىلعان. ءبىراز كۇننەن كەيىن قايتا قوڭىراۋ شالىپ, ول كىسى تۋرالى ەش دەرەك تاپپاعانىمدى ايتتىم. كەيىن ويلانسام, اجەي شامامەن 1928-1929 جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن سياقتى. اقتوبەدەگى جەتىمدەر ۇيىنەن قوستانايعا اۋىستىرىلعاندا بىرگە كەتكەن قۇربىسىمەن ءومىر بويى اپالى-سىڭلىدەي سىيلاسىپ عۇمىر كەشكەن. جالعىز تۋىسى دا سول كىسى بولعان. قازىر بۇل كىسىلەر قايدا ەكەن؟ الدە ارماندارىن جۇرەكتەرىندە الديلەپ, ومىردەن ءوتىپ كەتتى مە؟

اقتوبە وبلىسى