ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى الەمدىك ەكونوميكالىق ءوسىم 3,5 پايىزدان 3,2 پايىزعا دەيىن باياۋلاعان جاعدايدا ەلىمىزدە بۇل كورسەتكىش 5,1 پايىز بولعانى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتادى. بۇعان قوسا جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى بۇرناعى جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە تومەندەپ, 9,8 پايىز بولدى. قازىنادان قاجەتىنشە قارجى ءبولۋ مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىنىڭ بارلىعىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ايتسە دە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بولىنگەن بيۋدجەت قارجىسىن ۋاقتىلى دا ساپالى يگەرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر. ماسەلەن, بىلتىر ەلىمىزدە يگەرىلمەگەن قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 73 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ۇستىنە وتكەن جىلى 489 ملرد تەڭگە ءتيىمسىز پايدالانىلعان. بۇعان كىنالى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ 158 قىزمەتكەرى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان, ونىڭ 90 پايىزى – باسشىلار.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ قورىتىندىسىنا قاراعاندا, بيۋدجەتتىك اكىمشىلەر تۇپكى ناتيجەلەردى ارتتىرۋعا كۇش سالماي, بولىنگەن قاراجاتتى يگەرۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. سول سەبەپتى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار بيۋدجەت شىعىستارىن شامامەن 100 پايىزعا ورىنداسا دا, كوزدەلگەن ماكروينديكاتورلاردىڭ 12 پايىزىنا قول جەتكىزبەگەن.
ولار الدىن الا بەكىتىلگەن بيۋدجەتتىڭ بارلىق شىعىسىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن ادەيى تۇزەتكەن, كەي جاعدايدا قارجىلاندىرۋ قىسقارتىلماسا دا, ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرىن بىرنەشە ەسە قىسقارتىپ, ولاردىڭ ساپالىق سيپاتتامالارىن تومەندەتكەن. مىسالى, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى قوسىلۋ جىلدامدىعى 8 مەگابيت/سەكۋندتان اساتىن تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى تەحنولوگياسى بويىنشا ينتەرنەت جەلىسىنە جەكە قولجەتكىزۋ قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ابونەنتتەر سانىن بىردەن 75 ەسە قىسقارتىپ تاستاعان بولىپ شىقتى. بۇدان بوساعان قارجىنى بايلانىس جىلدامدىعى تومەن قىزمەتتەرگە جۇمساعان.
قازىر ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە بارلىق كورسەتكىشكە قولجەتكىزۋ بارىسىن مونيتورينگ جاساۋعا ولاردى تولىق تسيفرلاندىرۋدى تەزدەتۋ وتە ماڭىزدى. بۇل العا قويىلعان ماقساتتاردى ورىنداۋ بارىسىندا ءارتۇرلى اۋىتقۋدى قاداعالاپ, ولارعا قاتىستى ۇتىمدى شەشىمدەر شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا مەملەكەتتىك ورگانداردا ۆەدومستۆولىق دەرەكتەردى جانە بيزنەس-ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى ۇزاققا سوزىلىپ بارادى. وتكەن جىلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 235 اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ 24-ءى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزىلمەگەن. سونىڭ سالدارىنان ماكروينديكاتورلاردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن باعالاۋ مۇمكىن بولماعان.
بۇگىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن دەربەستىك بەرىلىپ وتىر. وسى ماقساتتا بىلتىر ولارعا شامامەن 2 ترلن تەڭگە كولەمىندە نىسانالى ترانسفەرت بولىنگەن. بىراق جىل قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلعان
91 بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبا نەمەسە جوسپاردىڭ 20 پايىزى اياقتالماعان. نەگىزىنەن, ولار – حالىق مۇقتاج بولىپ وتىرعان سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ جانە باسقا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جوبالارى. تەك ءتورت وڭىردە – اباي, الماتى, جەتىسۋ جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن اۋديت ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ 27 پايىزىندا قۇرىلىستىڭ نورماتيۆتىك مەرزىمى ساقتالماعانى انىقتالدى. مۇنىڭ ءوزى ۋاقتىلى اياقتالماعان جوبالاردىڭ 60 پايىزدان استامعا قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوققان. ەڭ سوراقىسى – اتقارىلماعان جۇمىستار ءۇشىن شامامەن 3,4 ملرد تەڭگەگە تولەم جاسالعان. بۇل دەرەكتەر اتالعان وبلىستاردا مەملەكەت قارجىسىن جەلگە شاشۋمەن قاتار, جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىق تا بەلەڭ الىپ تۇرعانىن اڭعارتادى.
ۇكىمەت قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە ەل بيۋدجەتىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن باسىمدىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇرىن بەكىتىلگەن 10 ۇلتتىق جوبا مەن 2 مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ كۇشىن جويىپ, 3 ۇلتتىق جوبانى عانا قالدىرعان بولاتىن. سونىڭ ىشىندە «جايلى مەكتەپ» قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسى بويىنشا 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا 842 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپ سالۋ ءۇشىن 2,6 ترلن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. وسى جوبانىڭ اياسىندا كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن جانە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر ماسەلەسىن شەشۋ جوسپارلانعان. الايدا اتالعان ۇلتتىق جوبانىڭ العاشقى جىلى ىسكە اسىرىلۋى كوڭىل كونشىتپەي, ۇلتتىق قوردان وڭىرلەرگە بولىنگەن 500 ملرد تەڭگەنىڭ 62 پايىزى يگەرىلمەي قالدى.
ۇلتتىق جوبانىڭ قۇرىلىس ديرەكتسياسى – «Samruk-Kazyna Construction» اق 208 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن قاراجاتتىڭ 190,2 ملرد تەڭگەسىن عانا يگەرگەن. قالعان سوما اتالعان ديرەكتسيانىڭ شوتىندا قالعان. سونداي-اق 37 مەكتەپتىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ۋاقتىلى دايىندالماي, ولارعا مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنباسا دا, قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان. ال كەيىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى قايتا قاراۋدىڭ سالدارىنان 26 مەكتەپتىڭ قۇنى 45 ملرد تەڭگەگە قىمباتتاعان.
2023-2025 جىلدارعا ارنالعان «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسى بويىنشا بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن سالۋعا ۇلتتىق قوردان 22,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الايدا ونىڭ 1,3 ملرد تەڭگەسى يگەرىلمەي, پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن 99 مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك پۋنكتىنىڭ 14-ءى اياقتالماعان.
وسىنداي دەرەكتەر مەملەكەت حالىقتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مۇقتاجدىقتارى ءۇشىن قاجەتتى قارجىنى تاۋىپ بەرگەنىمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ ءبارى بىردەي جوعارى جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ وتىرماعانىن كورسەتەدى. ءتىپتى قازىردىڭ وزىندە وڭىرلەردە سالىنعان ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمعا نەمقۇرايدى قاراۋ فاكتىلەرى بار. ناقتى ايتساق, جاڭا نىساندار ولاردى پايدالانۋشى ۇيىمدارعا ۋاقتىلى تاپسىرىلماعان. سول سەبەپتى, قاراۋسىز قالىپ, ءتيىستى كۇتىمگە الىنباعان. مىسالى, 1,5 مىڭعا جۋىق گاز تاراتۋ جانە گاز تاسىمالداۋ جەلىسىنىڭ نىساندارى پايدالانۋشى ۇيىمداردىڭ بالانسىنا بەرىلمەگەن. مۇنىڭ سەبەبى – ولاردىڭ ساپاسىز جوبالاپ سالىنعانى, ءتيىستى قۇجاتتاماسىنىڭ تولىق بولماعانى. وسىنىڭ سالدارىنان ەلدى مەكەندەر مەن ونەركاسىپتىك نىسانداردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ قارقىنى تومەندەگەن.
كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كاسىپورىندارى وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,2 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى العان. ال جوعارى اۋديتورلىق پالاتا ولاردىڭ شوتتارىندا پايدالانىلماي جاتقان 383 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى بارىن انىقتاعان. مىنە, وسىنداي كەلەڭسىزدىككە نازار اۋدارعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كاسىپورىندارى باسشىلارى بيۋدجەت قارجىسىن تولىق يگەرمەگەنى جانە ونىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتپەگەنى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تەڭ دارەجەدە پارلامەنتتە جاۋاپ بەرۋى قاجەتتىگى جايلى كوپتەن بەرى ايتىپ ءجۇر.
مەملەكەت جىل سايىن بيۋدجەتتەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جەتكىلىكتى قارجى ءبولىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان, ەلىمىز ءومىر ساپاسى يندەكسى رەيتينگىندە بەلارۋس پەن رەسەيدەن كەيىنگى 73-ورىندى ەنشىلەپ وتىر. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, وتانداستارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 51,8 پايىز عانا. جۋىردا جوعارى اۋديتورلىق پالاتا توراعاسى ءاليحان سمايىلوۆ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ بىرىڭعاي ۇلتتىق ستاندارتىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيگىزەتىن اسەرىن باعالاۋ ءۇشىن قاجەت. بۇعان قوسا, اتالعان ستاندارت ەل وڭىرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيىندەگى ەلەۋلى الشاقتىقتى ازايتىپ, ولاردىڭ تەڭ دارەجەدە دامۋىنا جول اشۋى مۇمكىن.
