ەگەر مامانداردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 20 ميلليون حالىقتىڭ ىشىندە 400-دەي ناۋقاس بولۋى عاجاپ ەمەس. الايدا, دياگنوزى تابىلىپ, ەسەپتە تۇرعاندار سانى – 82 ادام عانا. دەمەك, بۇل شامامەن 300-دەي وتانداسىمىز ءوزىنىڭ تقاى دەرتىمەن تۋعانىن بىلمەيدى دەگەن ءسوز.
تقاى س1 ينگيبيتورىنىڭ سانى ازايۋىنان, بولماسا قىزمەتى بۇزىلعاندىقتان, دەنەنىڭ ءار جەرىندە قايتالانىپ شىعا بەرەتىن تەرەڭ ىسىكتەردەن بايقالادى. ىسىك بىرنەشە ساعاتتان باستاپ, بىرنەشە كۇنگە دەيىن ساقتالادى. ادەتتە, ءبىر قاراعاندا تقاى بەلگىلەرى اللەرگيا سياقتى بولعاندىقتان, بىراق بۇعان اللەرگياعا قارسى دارىلەر مەن انتيگيستاميندەر كومەكتەسپەيدى. ەگەر ناۋقاستى قابىلداعان دارىگەر مۇنداي ىسىكءتىڭ بار ەكەندىگىنەن بارىنشا حاباردار بولماي, دياگنوزى دەر كەزىندە انىقتالماعان جاعدايدا, تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروزدىق ىسىكپەن تۋعانداردىڭ ءومىرىنە ايتارلىقتاي قاتەر تونەدى. ويتكەنى, ءىسىكتى ورشىتپەي,ەمدەۋ ءۇشىن ءتيىستى ەم-دوم جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ورفاندىق كەسەل كەز كەلگەن ۋاقىتتا بەلگى بەرۋى مۇمكىن, دەگەنمەن كوپ جاعدايدا تۋعاننان باستاپ, 10 جاسىنا دەيىن بىلىنەدى.
وسى ورايدا, Takeda Pharmaceutical Company Limited كومپانيالار توبىنا قاراستى «تاكەدا قازاقستان» كومپانياسى وسىناۋ دەرتپەن تۋعان وتانداستارىمىزدىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ ماقساتىندا تقاى كەسەلىن زەرتحانادا انىقتاۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن تەگىن باعدارلاماعا مۇرىندىق بولىپ وتىر. قالاي دەسەك تە, بۇل باستاما تقاى كەسەلى بولۋى مۇمكىن دەگەن ناۋقاستارعا اسقىندىرماي, دۇرىس دياگنوز قويۋعا سەپتەسەتىنى ءسوزسىز.
ويتكەنى, سيرەك كەزدەسەدى دەسەك تە, تقاى دياگنوزىن ناقتىلاپ, شيپاسىن تابۋعا مۇقتاج جاندار تابىلاتىندىقتان, ەندىگى جەردە اللەرگولوگ-يممۋنولوگ دارىگەر تقاى دەرتتى بولۋى مۇمكىن دەگەن پاتسيەنتتەردى تەگىن زەرتحانالىق تەكسەرۋگە جىبەرەدى. دياگنوز ناقتىلانعان جاعدايدا,ناۋقاستىڭ وتباسى مەن جاقىن تۋىستارى دا تەكسەرۋگە جىبەرىلۋى مۇمكىن.
ەگەر دارىگەر پاتسيەنتىندە تقاى دەرتى بولۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەنسە, وسى باعدارلامانىڭ «جەدەل جەلى» نومىرىنە حابارلاسىپ, ناۋقاستى تەكسەرىلۋگە جىبەرۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتاردى تولتىرادى. ال قانۇلگىسىن الۋ مەن دايىنداۋ ەلىمىزدىڭ 20 قالاسىنا ورنالاسقان INVITRO مەديتسينا مەكەمەلەرى جۇزەگە اسىرماق. ناۋقاس قانىنا تالداۋ جاساتۋ ءۇشىن جاقىن ماڭدا ورنالاسقان INVITRO مەديتسينا مەكەمەسىنە بارعاننان كەيىن, بيوماتەريال ۇلگىسى تەمپەراتۋرا رەجيمىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, زەرتتەۋ ماقساتىمەن حالىقارالىق DUZEN (تۇركيا) زەرتحاناسىنا جىبەرىلەدى.
بۇل جوبا قازاقستاندا تقاى اۋرۋلارىن انىقتاۋ تيىمدىلىگى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ناتيجەسىندە وسى ءادىستىڭ ارقاسىندا دياگنوز قويۋ مەرزىمى قىسقارۋى ءتيىس. تقاى ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن قاۋىپتى دەرتەكەندىگءىن ەسكەرسەك, دەر كەزىندە دياگنوز قويۋدىڭ ماڭىزى زور.
«تقاى سياقتى سيرەك كەزدەسەتىن كەسەلدەرگە كەلگەندە, دارىگەرلەر دە, ناۋقاستار دا ءبىرىنشى كەزەكتە تاپ بولاتىن قيىندىق – دياگنوزدىڭ ۋاقتىلى قويىلماۋى. ناۋقاستار بىرنەشە جىل بويى دياگنوزى ناقتىلانباعاندىقتان, ءتيىستى ەمىن الا الماۋى مۇمكىن, بۇل ولاردىڭ ومىرىنە وراسان زور قاۋىپ توندىرەدى. دياگنوزى دايەكتەلگەن جاعدايدا, زاماناۋي ءدارى-دارمەكتەردى پايدالانا وتىرىپ ەمدەۋ اۋرۋدىڭ بەلگىلەرىن جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, ادام ءومىرىن قۇتقارۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جەردە ءاڭگىمە تقاى دياگنوزى قويىلىپ, ۋاقتىلىەمدەلۋدىڭ ارقاسىندا ەل قاتارلى ءومىر ءسۇرىپ, وتباسىن قۇرىپ, جۇمىسىن ىستەيتىن ناۋقاستار تۋرالى بولىپ تۇر. سوندىقتان بۇل باعدارلاما ناۋقاستارعا ۇلكەن ءۇمىت پەن ءومىر سىيلاپ,اسقىنۋلاردىڭ الدىن الادى. ال جوبا اياسىنداعى تاجىريبە الماسۋ مەن عىلىمي مالىمەتتەردى ءبىلىپ وتىرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا كاسىبي قاۋىمداستىق ىشىندە بۇل اۋرۋ تۋرالى كوبىرەك مالىمەت بىلۋگە كومەكتەسەدى, بۇل قىسقا مەرزىم ىشىندە دياگنوز قويۋدا ماڭىزدى ءرول وينايدى», دەيدى Takeda كومپانياسىنىڭ قازاقستانداعى ديرەكتورى ميحايل ۆلاديميروۆ.
وسى ارادا تقاى دياگنوزىن انىقتاۋ نەگە قيىن دەگەن سۇراققا بىلاي دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى. وسىناۋ كەسەلدى بەلگىلەرى ءارتۇرلى بولىپ جانە باسقا كوپتەگەن كەسەلدەرگە ۇقساس. سىرتقى سيپاتى كادىمگىاللەرگيالىق, باسقا دا دەرتتەرگە ۇقساستىعى كوپبولعاندىقتان, بۇل مامانداردى اداستىرىپ, دياگنوزىن كەشىكتىرىپ, ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاتۋعا سەبەپشى بولىپ وتىر.
ماسەلەن, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى University Medical Center كلينيكالىق يممۋنولوگيا, اللەرگولوگيا جانە پۋلمونولوگيا باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى, يممۋنولوگ دارىگەرلەردىڭ «قازاق يممۋن تاپشىلىعى قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى, قر دسم باس شتاتتان تىس اللەرگولوگى ەلەنا كوۆزەل: «بۇل اۋرۋدىڭ كلينيكالىق بەلگىسى الۋان سيپاتتى بولعاندىقتان, وعان قوسا دارىگەرلەردىڭ ورفاندىق اۋرۋلارعا قاتىستى قىراعىلىق تانىتپاۋىنابايلانىستى, تقاى اۋرۋى بار ناۋقاستاردىڭ ومىردەن ەرتە وزۋ قاۋپى جوعارى. ەڭ نەگىزگى كىلتيپاننىڭ ءبىرى – جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرلەردىڭ, تەراپەۆت, گاستروەنتەرولوگ, حيرۋرگ, لور دارىگەرلەر, جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتكەرلەرى مەن باسقا دا مامانداردىڭ تقاى تۋرالى جەتكىلىكتى حاباردار بولماۋى. تقاى بەلگىلەرى الۋان ءتۇرلى, بەلگىسى وتە كوپتەگەناۋرۋلارعا ۇقساس, بولعاندىقتان, كەسەلدىڭ العاشقى بەلگىلەرىنىڭ بايقالعاننان باستاپ, ناقتى دياگنوز قويۋدىڭ اراسىندا 8 جىلدان باستاپ, 20 جىلعا دەيىن ۋاقىت وتە شىعۋى مۇمكىن. وكىنىشكە قاراي, ناۋقاستاردىڭ 80%-ى دياگنوزى انىقتالماي, دەرتىن بىلمەي وتەدى. بۇل كەسەلدىڭ ۇلكەن كەسىرى دە وسىندا. اۋرۋى انىقتالماعان ناۋقاستار اراسىنداعى ءولىم-جءىتىم دەڭگەيى 30% بولسا, دەر كەزىندە دياگنوز قويىلىپ, ەم العاندار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 3% عانا. قازىرگى تەحنولوگيالار وسى كەسەلدى ۋاقىتىندا انىقتاپ, ەم-دوم باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سوندىقتان بۇل دارىگەرلەر قاۋىمىنا اشىق بولۋى وتە ماڭىزدى», دەيدى ەلەنا كوۆزەل.
