«قازاقستاندا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاستى:
ءبىرىنشى دەڭگەي (بازالىق) – مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار.
مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. جاردەماقىلار مۇگەدەكتىگى بار ادامنىڭ ەڭبەك ءوتىلى بار ما, جوق پا, جاردەماقى الۋ ءۇشىن جۇمىس توقتاتىلعانىنا نەمەسە جالعاسقانىنا قاراماستان تولەنەدى.
جاردەماقى مولشەرى مۇگەدەكتىكتىڭ توبىنا جانە سەبەبىنە, سونداي-اق ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى ولاردىڭ مولشەرى جىل سايىن ينفلياتسيا دەڭگەيىنە ارتتىرۋعا كەپىلدىك بەرىلەدى.
كەيبىر جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى نەگىزىندە ولار ەكى رەت ارتادى. 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى 7%-عا ۇلعايتىلدى.
مىسالى, جالپى اۋرۋدان مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان جاردەماقى مولشەرى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا:
1 توپ - 89 248 تەڭگەدەن 95 496 تەڭگەگە دەيىن;
2 توپ - 71 398 تەڭگەدەن 76 397 تەڭگەگە دەيىن;
3 توپ - 48 681 تەڭگەدەن 52 089 تەڭگەگە دەيىن ارتتى.
ءوسۋ ناتيجەسىندە مۇگەدەكتىك بويىنشا ورتاشا جاردەماقى 2024 جىلعى 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا 541,8 الۋشىعا 74 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
سوڭعى 6 جىلدا مۇگەدەكتىك بويىنشا جاردەماقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 2,3 ەسەدەن استام ءوستى (2018 جىلى 32 392 تەڭگەدەن 2024 جىلى 73 953 تەڭگەگە دەيىن).
2024 جىلعا ارنالعان مۇگەدەكتىك بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى تولەۋگە بيۋدجەتتەن 487,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
ەكىنشى دەڭگەي (مىندەتتى) – ەگەر جۇمىس بەرۋشى زارداپ شەككەن قىزمەتكەر ءۇشىن ماسق-عا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار اۋدارعان بولسا, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان (بۇدان ءارى – قور) تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر.
الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى قىزمەتكەردىڭ تابىسىنا, جالپى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ دارەجەسىنە جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە تىكەلەي بايلانىستى.
قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ شەشىمدەرىنە سايكەس الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى جىل سايىن ينفلياتسيا دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى.
بۇدان باسقا, ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان جاعدايلارعا الەۋمەتتىك تولەمدى تاعايىنداۋ پارامەترلەرى قايتا قارالدى. بۇل تولەمدەر مولشەرىنىڭ ورتا ەسەپپەن 50%-دان كەم ەمەس ءوسۋىن قامتاماسىز ەتتى.
بيىل ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ جاعدايلارىندا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى 7%-عا ارتقانىن اتاپ وتكەن ءجون.
ءۇشىنشى دەڭگەي - ساقتاندىرۋ ۇيىمىنان ساقتاندىرۋ تولەمدەرى, ەگەر ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ ەڭبەك مەرتىگۋىمەن نەمەسە كاسىپتىك اۋرۋمەن بايلانىستى بولسا جانە زارداپ شەككەن قىزمەتكەردىڭ پايداسىنا قىزمەتكەردى «قىزمەتكەر ەڭبەك (قىزمەتتىك) مىندەتتەرىن اتقارعان كەزدە ونى جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى» قازاقستان زاڭىندا كوزدەلگەن جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ شارتى جاسالعان جاعدايدا تولەنەدى.
وسىلايشا, قازىر قازاقستاندا الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن كوپ دەڭگەيلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسى قۇرىلدى. ويتكەنى ول مەملەكەتتىڭ, قىزمەتكەردىڭ جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن», – دەپ تۇيىندەدى مامان رەسمي ساۋالعا بەرگەن جاۋابىندا.
قازاقستاندا 725 مىڭعا جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام تىركەلگەن. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەك پەن جەڭىلدىك تۇرلەرى.
