– ناعىز ونەر شىن يەسىنە تالعاپ قونادى دەپ جاتامىز. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ءسىزدىڭ اۋلەتتىڭ باعى بەس ەلى دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. ءبىر اۋلەتتەن بىرنەشە ونەر ادامىنىڭ شىعۋى – توپتىراقتىڭ كيەسى مە, الدە تەكتىڭ تاڭعاجايىبى ما؟ قالاي ويلايسىز؟
– ومىردە ەش نارسە دە تەكتەن-تەك بولمايدى عوي. ءار دۇنيەنىڭ ءوز سەبەبى بار. مەن تۋىپ-وسكەن ولكە ورتالىعى – شىرعاناق, وتىز ءتۇتىندى كوكپياز اۋلى قازىنالى قاريالاردىڭ مەكەنى. ارعى اتالارىمىز – اتاقتى بەيسەنباي اقساقال مەن قاپەز بايعابىلوۆ بولعان. بەيسەنباي اتامىز جايىنداعى جانە كوپتەگەن شەجىرەنى كەزىندە ەكى مارتە ەڭبەك ەرى بولعان جولسەيىت مولداسانوۆ اكەمىزدەن ءجيى ەستيتىن ەدىم. بەيسەنباي اتامىز ەل ءىشىن كوپ ارالاعان اڭگىمەشىل ادام بولعان دەسەدى. اتىن وزگەگە ەرتتەتپەيتىن, كيىمى, ءجۇرىس-تۇرىسىنا ۇقىپتى, وتە كىرپياز كىسى بولعان ەكەن. اۋلەتىمىزدە وسى اتامىزدان دارىعان كوپ دۇنيە بار-اۋ دەپ تە توپشىلايمىن. اجەم ءايىمحاننىڭ قاسىنان ءبىر ەلى قالماي ءجۇرىپ, تالاي شەجىرەنى قۇلاعىمىزعا قۇيدىق. انام ۇلداحان دا ونەردەن قۇر الاقان ەمەس. حان ءتاڭىرى باۋرايىندا تۋىپ-وسكەن, اقيىق اقىن مۇقاعاليعا جاقىندىعى بار شەشەم دە وتىرعان جەرىندە سۋىرىپ سالىپ, ولەڭدەتىپ وتىراتىن. ءبىزدىڭ اۋىل بالالارى ويىن قۋعاننان گورى, كوپ ۋاقىتىن اۋلىمىزدىڭ داناگوي قارتتارىنىڭ ورتاسىندا وتكىزەتىن. اراسىندا ءوزىم دە بارمىن. قارا راديو سارناي جونەلگەندە, جۇگىرىپ بارىپ قاسىنان تابىلۋشى ەدىك. سوندا اۋە تولقىنى ارقىلى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە ارنالعان تۇسكى دەمالىس كونتسەرتتە جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, قايرات بايبوسىنوۆ, دانەش راقىشەۆ, مادەنيەت ەشەكەەۆ, جانىبەك كارمەنوۆ سىندى ءانشى اعالارىمىزدىڭ اۋەلەگەن ۇنىنە ۇيىپ, تامسانا تاڭداي قاعاتىنبىز. اكەم دە ونەردەن كەندە بولمادى. اۋىلدىڭ قاراپايىم كولىك جۇرگىزۋشىسى بولسا دا, دومبىراعا دەگەن ىڭكارلىگى ەرەكشە ەدى. جۇمىستان قولى قالت ەتە قالعاندا, قارا دومبىراسىن قولىنا الىپ, ىڭىلداپ وتىرىپ سازدى اۋەنگە سالاتىن. سول كەزدە ويىن بالاسى ءبىز ءۇشىن اكەمىزدەن ارتىق ونەر ادامى جوقتاي كورىنەتىن. ول كىسىدەن اسىرىپ ەشبىر جان دومبىرانى دا شەرتە المايتىنداي اسەر ەتەتىن. دومبىراعا, جالپى ءداستۇرلى انگە دەگەن ماحاببات وسىلايشا كوڭىلىمە ورنىقتى.
– سول كەزدە ءوزىڭىزدىڭ ونەر ادامى بولاتىنىڭىزدى ىشتەي بىردەن شەشىپ قويعان دا بولارسىز؟
– مۇمكىن. بىراق مەنەن بۇرىن, بۇلاي بولعانىن قاتتى قالاعان جان – ول اكەم ءومىرالى ەدى. ءبىزدىڭ بالا پايىمىمىزدا سول كەزدە اكەمنەن ارتىق سۇڭعىلا كۇيشى بولمايىن. كەيىن قاراپ وتىرسام, اۋەسقوي, جان دۇنيەسىمەن وسى ونەردى جاقسى كورگەندىكتەن دە دومبىراسىن تارتىپ, قولىنان تاستامايدى ەكەن عوي. تىزەسىنە وتىرىپ, دومبىرا قاعىسىنا قىزىعىپ, ءبىر ەلى قاسىنان الىستاماۋعا تىرىساتىنبىز. كەيىن ساۋساعىن مەرتىكتىرىپ العان اكەم دومبىرا ۇستاۋدى قويدى. بىراق ءبىزدىڭ دومبىرانىڭ قۇلاعىندا ويناعانىمىزدى, ونەر ادامى بولعانىمىزدى بارىمىزدەن بۇرىن تىلەپ, باعىت-باعدار بەرگەن وسى اكەمىز ەدى. اسىرەسە مەنىڭ دومبىراشى بولعانىمىدى قاتتى ارماندادى. جاستايىمنان مەنى سوعان باۋلىدى دەسەم دە بولادى. ونەرگە, دومبىراعا دەگەن ماحابباتى سول, بالا كۇنىمدە اكەمنەن كولىگىن سۇراعانىمدا: «ساۋساقتارىڭ قاتىپ كەتەدى» دەپ رۇقسات بەرمەيتىن. كەيىننەن اسكەرگە بارعاندا تانكى ايداۋعا تۋرا كەلدى. سوندا اكەمە «كولىگىڭدى بەرمەۋشى ەدىڭ, كوردىڭ بە ەندى تەمىرگە ءتۇستىم» دەپ حات جازدىم. بالاسىنىڭ بولاشاعى ونەردە دەپ تانىعان بولۋى كەرەك, اكەم ىلە-شالا اسكەرگە دومبىرا سالىپ جىبەرىپتى. سول قوڭىر دومبىرانىڭ ءۇنىن تىڭداعان تالاي قازاق بالاسىنىڭ ساعىنىشتان جانارىنا جاس ۇيىرگەن كۇندەر ءالى كۇنگە ەستەن كەتپەيدى.
– ال ءوزىڭىز شە؟ دومبىرانى قولعا العاندا ويىڭىزعا نە ورالادى؟ قوڭىر ءۇن ءسىزدى نەسىمەن تولقىتادى؟
– قاسيەتتى دومبىرا ۇنىندە مەنىڭ ماڭگىلىك ساعىنىشىم جاتقانداي بولادى دا تۇرادى. ولاي دەيتىنىم, اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ءوزىڭىز دە تەكتىلىك, توپىراقتىڭ كيەسى تۋرالى تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتىڭىز عوي. شىنىمەن دە, كوپشىلىك ايتىپ جۇرگەندەي, ءبىزدى ونەرلى اۋلەت دەسە بولاتىن شىعار. مەن ءوسىپ-ونگەن شاڭىراقتان جەتى بىردەي ونەرپاز شىقتى. «اتاسى باردىڭ – باتاسى بار» دەگەندەي, وعان وسكەن ورتامىز دا اسەر ەتكەن بولار. ايتەۋىر اۋلەتىمىزبەن مۋزىكاعا جاقىن بولدىق. ءىنىم ەرلان جاستايىنان دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينادى, اۋەلى پ.چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىنە ءتۇسىپ, كەيىن قۇر-مانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادان ەكى ماماندىق الىپ, قايرات بايبوسىنوۆتان انشىلىكتى, سادۋاقاس بالماعامبەتوۆتەن كۇيشىلىكتى مەڭگەردى. ونەردەن ءوز ورنىن بەلگىلەپ, ەندى بويىنداعى باردى حالقىنا بەرەمىن دەپ جۇرگەن دەر شاعى ەدى... اتتەڭ, ەردىڭ جاسىنا جەتە الماي, ورتامىزدان اسىعىس اتتانىپ كەتتى. ارمانى كوپ ەدى... «ەلۋ جاسىمدى تويلايمىن, شىعىرماشىلىق كەشىمدى وتكىزەمىن» دەپ اسا زور قۇلشىنىشپەن دايىندىققا كىرىسىپ-اق كەتكەن بولاتىن... امال نەشىك, اللانىڭ ولشەپ بەرگەن عۇمىرى وعان جەتكىزبەدى. بۇگىندە دومبىرانى قولىما السام, سول ەرلان ءىنىم ەسىمە تۇسەدى. ونىڭ جەتە الماي كەتكەن ارمانى, شورت ۇزىلگەن ماقساتتارى ويىما ورالعاندا, كوكىرەگىمدى وكسىككە تولى وكىنىش كەرنەيدى. سونداي قۇلازىعان ساتتەردە قارا دومبىرامدى قاعىپ-قاعىپ قويامىن. ىنىگە دەگەن ساعىنىشىمدى سولاي باسقانداي بولامىن... قارىنداستارىم دا ونەردەن كەندە ەمەس. ساندۋعاشتى حالىق جاقسى تانيدى. تولقىن دەگەن قارىنداسىم دا ونەردى تاڭداپ, بەلگىلى كۇيشى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ايگۇل ۇلكەنباەۆانىڭ شەبەرحاناسىندا شىڭدالدى. كەنجە ءىنىم دە ونەرگە جاقىن, بۇگىندە وقىتۋشىلىقپەن اينالىسىپ ءجۇر.
– ال بالالارىڭىز شە؟ «اكەم دە, انام دا ونەرگە جاقىن بولدى, سوندىقتان مەنىڭ دە ءانشى بولۋىم زاڭدىلىق, تابيعي قۇبىلىس بولدى» دەپ جازاسىز. جۇبايىڭىز ەكەۋىڭىز دە ەلگە بەلگىلى انشىسىزدەر. سول زاڭدىلىق بالالارىڭىزدىڭ بويىنان جالعاسىن تاپتى ما؟
– ەكەۋى دە ونەردەن قۇر الاقان ەمەس. دومبىرانى الىپ, ۇيدە دە, دوستارىمەن باس قوسقاندا دا ءان ايتا بەرەدى. قىزىم تۇرمىس قۇرماي تۇرعاندا ارا-تۇرا كونتسەرتتەرگە دا شىعىپ تۇراتىن. قازىر ەندى ەكەۋى دە وتباسىلى عوي. بىراق بالالارىمنىڭ العا قويعان تۇبەگەيلى ماقساتتارى ونەر بولمادى. ولار ونەر ادامدارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن كورىپ ءوستى, جاقسى بىلەدى. كەزىندە اي-ايلاپ, جىل-جىلداپ ۇيگە كەلمەيتىن ۋاقىتتار بولدى. باسىمىزدا باسپانا دا جوق. پاتەر, جاتاقحانا… ءسويتىپ ءجۇرىپ, ايتەۋىر, بالالاردى وسىردىك قوي. 1996 جىلدارى مەن «قازاقكونتسەرتتە» جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, شاكىرتتەرگە ساباق بەردىم, كەشكىسىن مەيرامحانادا ءان دە ايتتىم. سوندا تاڭەرتەڭ كەتەم, ءتۇن ورتاسىندا بىراق كەلەم. بالالارىم وسىنداي قيىندىقتاردىڭ ءبارىن كورىپ, باسقا سالانى تاڭداعان شىعار, مۇمكىن ارالاساتىن ورتاسى اسەر ەتتى مە, ايتەۋىر, ونەردى تاڭدامادى. ۇلىم ولجاس – ەكونوميست, قىزىم – پەريزات ءتىل مامانى, بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەيدى. بىراق ونەرلى ورتادا وسكەندىكتەن بولار, جۇرەكتەرىندە ءان بار. قازىر ەندى نەمەرەلەرىمنىڭ ەلىكتەۋى, ءان تىڭداۋىنا قاراپ, ونەرگە جاقىن بولادى-اۋ دەپ توپشىلايمىن. ونى بولاشاق ءوزى كورسەتە جاتار.
– ۇستازدارىڭىز تۋرالى سۇراساق, ەڭ اۋەلى ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– شۇكىر, ارمان قۋىپ الماتىعا كەلگەندە بىلىكتى ۇستازداردىڭ قولىنا ءتۇستىم. ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجى – ءبىزدى كاسىبي تۇرعىدا شىڭداعان ءبىلىم ورداسى. مەن وتكەن مەكتەپ قازاق ءداستۇرلى انشىلىك ونەرىنىڭ دۇلدۇلدەرى جانىبەك كارمەنوۆ, قايرات بايبوسىنوۆ, قانات ومارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل جىلدار مەن ءۇشىن كاسىبي ساحنانىڭ العاشقى باسپالداعى ىسپەتتى. داۋىس قويۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن قانات ومارباەۆ ۇستازىمىز ۇيرەتسە, اكتەرلىك شەبەرلىكتى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى مەرۋەرت وتەكەشوۆادان مەڭگەردىم. ەتيۋدتار جاساتىپ, كورگەن-بىلگەنىڭدى كورسەتۋ ارقىلى شىڭداۋ ءادىسى اۋىلدان كەلگەن ۇياڭ بالالاردىڭ اشىلىپ, اكتەرلىك شەبەرلىك پەن ساحنا ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتتى. ال شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى, حالىق ءارتىسى, ۇستازىم ماعاۋيا ءحامزيننىڭ كۇي تارتۋ شەبەرلىگىنىڭ ءوزى قانداي ەدى. وسىلايشا, كاسىبي ماماندار ءبىز سياقتى تالاي ونەرپازدى دىبىستىڭ ءومىر ءسۇرۋ مانەرىنە باۋلىدى. ال ساحنا مادەنيەتىن ۇيرەتۋدە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتان اسقان ۇستازىم جوق. ول كىسى مەنى كورەرمەن سۇرانىسىنا قاراي جۇمىس ىستەۋگە باۋلىدى. ساحنا مادەنيەتىن, كيىم كيۋ ۇلگىلەرىن ۇيرەتتى. كورەرمەن قول سوعىپ, قايتالاي ءان سۇراعان ساتتەردە قۋانىشىن جاسىرماي, «باۋىرىڭ جازىلىپ كەلەدى, اشتى تەرىڭ شىقتى» دەپ دەم بەرىپ وتىراتىن. جالپى, ونەرگە باۋلىعان ۇستازدارىمنىڭ ارقايسىسىنا قارىزدارمىن, العىسىم شەكسىز.
– ءداستۇرلى ءان مەن ءداستۇرلى انشىلەردىڭ بۇگىنگى ناسيحاتى قانداي؟ كوڭىلىڭىزدەن شىعا ما؟
– بۇل ماسەلەنى قوزعاپ كەلە جاتقانىما ءبىراز بولدى. ءبىزدىڭ قازىرگى جۇمىس ىستەپ جاتقان وقۋ ورنىمىز – قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنان, ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنەن, استاناداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنەن كوپتەگەن تالانتتى بالالارىمىز ۇلاعاتتى ۇستازداردان ءداستۇرلى ءاننىڭ بەس مەكتەبى بويىنشا ءتالىم الىپ, ءبىتىرىپ شىعىپ جاتىر. جىلداعى وتەتىن ءان-جىر دودالارىنىڭ باس بايگەلەرىن بەرمەيتىن دە وسى شاكىرتتەرىمىز. وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, تاباقتاي ديپلوم الىپ شىعادى. بىراق ول كىمگە كەرەك؟ وقۋ بىتىرگەسىن ولاردى قابىلدايتىن مەملەكەتتىك ورىنداردىڭ جوق بولۋى سالدارىنان, جۇمىس تابا الماي قينالادى, ياعني تۇلەكتەردىڭ وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. وسى باعىتتا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن جەتىلدىرۋ, وقۋ جۇيەسىن ءبىر قالىپقا كەلتىرۋ سياقتى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى وبلىس, اۋدان كولەمىندە مادەنيەت, ونەر وشاقتارىن قايتا جانداندىرۋ مەن كونتسەرتتىك بىرلەستىكتەردى دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولۋ قاجەت-اق. سول ءۇشىن دە, ماسەلە كوتەرىپ, ءباسپاسوز بەتىندە ايتىپ, جازدىرتۋدى ءوزىمنىڭ پارىزىم كورەمىن. تۇرسىنجان اعامىزدىڭ «اۋىز بەن قۇلاق» دەگەن كەرەمەت ءبىر اڭگىمەسى بار عوي. ءبىزدىڭ قوعام قازىر سول ءولى قۇلاقتىڭ كۇيىن كەشىپ وتىر, ايتىپ جاتساڭ دا سەزبەيدى. بىراق قالاي دەگەنمەن دە, ورتا بۋىننان اسقان, اعا بۋىن ءانشىمىز عوي. ايتۋعا حاقىمىز بار دەپ ويلايمىن. بۇل – ءبىزدىڭ پارىزىمىز. قازىر ورتامىزدا قانداي كەرەمەت جاس انشىلەر ءجۇر. ولاردى قولداۋ جوق, ناسيحات از. سوعان قارنىمىز اشادى. بىزدە «تاۋار» بار دا, ونى «ساتۋ» جاعى قيىن بولىپ تۇر. ال سول انشىلەر وزگە ۇلتتىڭ ەمەس, باباسىنىڭ كەيىنگىگە مۇرا ەتىپ تاستاپ كەتكەن دۇنيەسىن دارىپتەپ, شاڭ باسىپ, ۇمىتىلىپ بارا جاتقاندارى بولسا, سونى ناسيحاتتاپ, جوعالعان دۇنيەسىن ورنىنا كەلتىرىپ, جوعىن جوقتاپ, ونەردىڭ كوكپارىندا جۇرگەن ناعىز جانكەشتى ۇل-قىزدار عوي. سول سەبەپتى دە ءداستۇرلى انشىلەردىڭ كوبىسى ەستراداعا كەتىپ جاتىر. ال وعان كىم كىنالى؟ كەزىندە اۋلىنا ءبىرجان كەلگەندە ابايدىڭ ايتقانى بار: ء«بىرجان اعا, ءسىز ومىردەن وتسەڭىز, ەندى قايتىپ سىزدەي ءانشى كەلە مە؟» دەپ. سوندا سال: «اينالايىن, ابايجان-اۋ, ات توبەلىندەي قازاق امان بولسا, مەن سياقتى تالاي ءانشىنى اكەلەدى-اۋ, بىراق ءوزىڭ سياقتى تىڭداۋشىم بولماي ما دەپ قورقامىن» دەگەنى بار عوي… سول سەكىلدى بىزدە دە جاقسى انشىلەر بار, تەك تىڭدايتىن قۇلاق پەن ناسيحات دەڭگەيى تىم تومەن. وعان كىمنىڭ كىنالى ەكەنىن بىلمەدىم. بىراق بىزگە مەملەكەتتىك جۇيە مەن تالاپتار ەنگىزىپ, ارنايى زاڭ قابىلداۋ كەرەك. سوندا عانا بۇل ولقىلىقتىڭ ورنى تولادى دەپ ويلايمىن.
– «قازىرگى قازاق اندەرىندە ۇلتتىق سارىن, قازاقى تابيعات جوق, اسىرەسە ەسترادالىق اندەرىمىزدە وزبەك سارىنى باسىم» دەگەن سىندى ءجيى ەستيمىز. كەلىسەسىز بە؟
– ونىڭ ەندى ءارتۇرلى سەبەپ, سالدارى بار عوي. بىرىنشىدەن, اۋدارما اندەردىڭ كوپتەپ رەپەرتۋارعا قوسىلۋى. ەكىنشى سەبەپ – ءاننىڭ وڭدەلۋىندە. كوپ انشىلەرىمىز قاراجات ۇنەمدەگىسى كەلىپ ارزان بولعان سوڭ وزبەك اعايىندارىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. ال ءاندى كىم وڭدەسە, ءسوزسىز سول ادامنىڭ قولتاڭباسى, ۇلتتىق تانىمى دا سول انگە ءسىڭۋى زاڭدىلىق قوي. وسىنداي سەبەپتەردىڭ سالدارى عوي مۇنداي پىكىرلەردى تۋدىرىپ جۇرگەن. ودان كەيىن قازىر كوپ انشىلەر ءاننىڭ سازىن قويىپ, سوزىنە دە سالعىرت قارايدى. ماعىناسىز, ءمانسىز ماتىننەن اياق الىپ جۇرە المايتىن بولدىق. نە ۇيقاس, نە اۋەز جوق. ماتىندەگى مادەنيەتتى ءتىپتى ايتپاي-اق قويايىن. قازاقتىڭ قارا ولەڭىمەن جىلاپ كورىسەتىندەي جىلارمان حالدە جۇرگەنىمىز جانە راس. كەزىندەگى ءشامشى قالداياقوۆ پەن نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆ, قادىر مىرزاليەۆتەردىڭ تاندەمى قانداي ەدى, شىركىن. مەنىڭ ورىنداۋىمدا كوپشىلىك تىڭدارمانعا جەتكەن تۇرسىنجان شاپاي مەن مارقۇم نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ وداعىنان تۋعان «ارمان», «داريعا-داۋرەن» اندەرىن تولعانباي, تامسانباي تىڭداۋ مۇمكىن ەمەس. سونداي تالعامى جوعارى تۋىندىلار قازىرگى رەپەرتۋارعا دا اۋاداي قاجەت. ايتپەسە, ءانىن دە, ءسوزىن دە ءوزى جازاتىن امبەباپ انشىلەردىڭ داندايسىعانى – داندايسىعان. تالانتىنا ءسوزىم جوق, تەك تالعام جاعىنا, اسىرەسە ءسوز قولدانىسى تۇرعىسىنان ءالى دە ىزدەنىپ, بىلىمدەرىن جەتىلدىرە تۇسسە دەگەن تىلەگىمىز بار. سوندا بالكىم اندەرىمىزدەگى «اتتەگەن-ايلار» دا ازايا جاتار.
– جالپى, رامازان ستامعازيەۆ دەسە, باسقانى بىلمەدىم, مەنىڭ كوز الدىما سال-سەرىلەردەن قالعان تۇياق, اقان, ءبىرجانداردىڭ جالعاسى سىندى تۇلعا ەلەستەيدى. وتاباسىنداعى بولمىسىڭىز دا ءدال وسىنداي ما؟
– (جارقىراپ ك ۇلىپ الدى) ول جاعىن بىلمەدىم, بىراق ءبىزدىڭ ەڭ كەرەمەتتىگىمىز – ول قازاقىلىعىمىز دەپ ويلايمىن. ۇيدە تازا قازاقشا سويلەيمىز, الا جازداي قىمىز ىشەمىز. تۋعاندارىمىز جاقىن جەردە تۇرادى. اۋىل جاققا جولىمىز تۇسە قالسا, ىرىمشىك, قۇرت, قارىننىڭ مايىن اكەلىپ قويامىز. قالادا تۇرساق تا, نۇرلى دەگەن جەردەگى ساياتشىلار كلۋبىنىڭ تولىققاندى مۇشەسىمىز, بۇركىت پەن قۇماي تازى ۇستايمىز. كەلگەن قوناقتاردى ەرتىپ اپارىپ, اتقا مىنگىزىپ, قولىنا بۇركىتىن بەرىپ, جانىنا تازىسىن ەرتكىزىپ, اڭشىنىڭ كيىمىن كيگىزىپ, قىرعا شىعارىپ, قويان اۋلاتىپ, اڭشىلىقتىڭ قىزىعىنا باتىرىپ شىعارىپ سالامىز. ال ۇيدە كەلگەن كىسىگە شامامىز جەتكەنشە, «قازاقتىڭ سۇيگەن اسى عوي» دەپ, ەت اسىپ بەرۋگە تىرىسامىز. جۇما كۇندەرى شەلپەك سالىپ, قۇران وقىتىپ تۇرامىز. سوپى, ءدىندار بولىپ كەتپەسەك تە, قولىمىزدان كەلگەنشە قازاقتىڭ بارلىق ءداستۇرىن ۇستانىپ كەلەمىز.
– كەيىنگى جىلدارى ساحنادان بولەك, عىلىممەن دە ىندەتە اينالىسىپ ءجۇرسىز. قازاق ءانىن زەرتتەۋدە قانداي ولقىلىقتار بار؟ قانداي ماسەلەلەر كەزەك كۇتتىرمەيدى؟
– راس, قازىر جاي عانا جالاڭ ءانشى تاربيەلەپ شىعۋ از. ولاردى عىلىمي باعىتقا دا باۋلۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز. سەبەبى ءاندى ورىنداپ كەتۋ جەتكىلىكسىز, انشىلەرىمىز قازاقتىڭ مادەني باي مۇراسىنا تەرەڭنەن بويلاسا دەگەن تىلەك, ماقساتىمىز دا بار. سەبەبى ءار شاكىرتىمىزدىڭ ونەر الەمىندە تۇلعا بولىپ قالىپتاسقانىنا مۇددەلىمىز. سوندا ءان دە, مۋزىكالىق مۇرامىز دا بابىندا بولماق. ماسەلەن, كەيىنگى جىلداردا قىتاي, موڭعوليا قازاقتارىنىڭ ارحيۆىنەن كوپ اندەر الىندى. وسى ورايدا ءان ءارحيۆىمىز شەتىنەن تاڭداپ ءجۇرىپ شىرقاۋعا بولاتىن جاۋھارلارعا تولى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. قازىرگى كەزدە ەكى-ءۇش مىڭ ءان قورىمىز بار دەسەك تە, ءالى كۇنگە ءحىح عاسىردا شىققان اندەردىڭ ءوزىن ورىنداپ ۇلگەرە الماي جۇرگەن جايىمىز بار. بۇگىندە قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ سالعان سارا جولى سايراپ جاتىر. ال ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن يگەرۋ ءۇشىن جىلدار قاجەت ءارى وسىناۋ قۇندى مۇرالارىمىزدى يگەرۋگە كەيدە ورەمىز, كەيدە داۋىس اۋقىمى, تىپتەن تەحنيكالىق مۇمكىندىگىمىز جەتپەي جاتادى. زاتاەۆيچتىڭ 1000 ءانىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. وسى اندەر دومبىرانىڭ بۇراۋىنا قاراي ىڭعايلاستىرىپ ىزدەنۋدى قاجەت ەتەدى. ءوزىم دە بىلگەنىمدى حاتقا تۇسىرگىم كەلىپ, عىلىمي جۇمىستارىما بىرنەشە تىڭ تاقىرىپتى ارقاۋ ەتىپ الىپ, سونىڭ نەگىزىندە «نازقوڭىر» حرەستوماتياسى مەن «دومبىرامەن əن ايتۋ مەكتەبى» اتتى وقۋ قۇرالىن داۋلەسكەر كۇيشى مۇرات ابۋعازى ارىپتەسىممەن بىرلەسىپ جازىپ شىقتىم. العاشقى زەرتتەۋىمىزگە بۇرىن تانىلماعان, جەتىسۋ ولكەسىنىڭ حان ءتəڭىرى ايماعىنداعى اۆتورلاردىڭ حالىق əندەرىن, حالىق كومپوزيتورلارى مەن كەيىنگى كەزەڭدەگى كومپوزيتورلاردىڭ əندەرىن قوسقاندا نوتاعا تۇسكەن 310 əن ەنسە, «دومبىرامەن əن ايتۋ مەكتەبى» وقۋ قۇرالىندا دومبىرا اسپابىن مەڭگەرۋ بەس سىنىپقا دەيىن جىكتەلگەن. بۇل وقۋلىق دومبىرا پەرنەلەرىندەگى نوتالىق دىبىستار, ءاندى ايتۋ, ءداستۇرلى ءاندى باستاۋدىڭ الىپپەسى ىسپەتتى. وعان ق.بايجانوۆ, ج.ەلەبەكوۆ, ب.جىلقىباەۆ, ك.ازىرباەۆ, ق.باباقوۆ, ج.كارمەنوۆ, ق.بايبوسىنوۆتىڭ ءان شىرقاۋ جانە دومبىرا تارتۋ ۇلگىلەرى ەنگىزىلدى. قازىر بۇل زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىمىز ونەر مەكتەپتەرىندە وقىتىلىپ جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
