اۋىلدا مەديتسينالىق مەكەمە جەتكىلىكسىز
تامارا دۇيسەنوۆا زاڭ شىعارۋشى ورگانعا بىرلەسىپ اتقارعان اۋقىمدى جۇمىس ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. بىلتىر قازان ايىندا وڭىرلەرگە جۇمىس ساپارلارى اياسىندا تۇرعىندار بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنى كوتەرگەن. ۇكىمەت تۇرعىندار تاراپىنان ايتىلعان تۇيتكىلدى پروبلەمالاردى ەگجەي-تەگجەيلى قاراپ, جالپى العاندا 1 700-دەن استام سۇراق جۇيەلەنىپ, ناقتى قانداي شارالار قابىلدانعانى تۋرالى ەسەپ بەرىلگەنىن جەتكىزدى. بۇل فورمات ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتكەن. بۇعان قوسىمشا قاڭتار ايىندا كەلىپ تۇسكەن تاعى 1 000-عا جۋىق سۇراق بويىنشا بايانداما جاساعان ول: «ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسى ۇكىمەتتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا تۇر. جۇيەلى ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى ءوز شەشىمىن تاپتى. ولاردىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى, وڭىرلەردى دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى مەن قاۋىپسىزدىك باعىتتارىن قامتىسا, 30%-ى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە قۇرىلىس, جول, گاز بەن سۋ, الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋ, ولاردى جوندەۋگە قاتىستى بولدى. قالعانى الەۋمەتتىك پروبلەمالارعا ارنالعان», دەدى.
بۇدان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى 3 نەگىزگى ماسەلەگە توقتالدى. ت.دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار نەگىزىنەن اۋىلدىق جەرلەردە مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جونىندە ماسەلە كوتەرگەن. جالپى, اۋىل ازاماتتارىن ساپالى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا اياسىندا قازىر 96 وبەكتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالسا, 321 نىساننىڭ قۇرىلىسى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانىن 655-كە دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق اۋدانداردا بىرنەشە ايماقتى قامتيتىن كوپسالالى اۋرۋحانالار جاڭعىرتىلىپ جاتىر. وبلىستاردا پەريناتالدىق ورتالىقتار سالىنىپ جاتسا, رەسپۋبليكا كولەمىندە جەدەل جاردەم جۇمىسىن رەتتەيتىن جانە تەلەمەديتسينالىق كونسۋلتاتسيا بەرەتىن جانە ءىرى ونكولوگيا ورتالىقتارى ىسكە قوسىلىپ كەلەدى. بيۋدجەت تاپشىلىعىنا قاراماستان, بۇل ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسىمەن بيۋدجەتتەن جانە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاجەتتى قاراجات ءبولىنىپ وتىر. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بۇل باعىت ءوزىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا ەكەنىن دە جەتكىزدى. اپتا سايىن اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى قاداعالانىپ وتىرعانىن دا تىلگە تيەك ەتتى.
سايلاۋشىلار تاراپىنان كوپ كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى. جۇيەنىڭ ءتيىمدى ەكەنىن دامىعان ەلدەردىڭ, اسىرەسە وەسر تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانىن ايتقان ول: «ولاردىڭ تاجىريبەسى بۇل جۇيەنىڭ ءۇش ماسەلەنى شەشكەنىن كورسەتىپ وتىر. كلينيكالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ناۋقاستاردى ەمدەۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى جاعداي جاساۋعا وتكەن. ولاي بولماسا, بۇل قارجى الا المايدى. سەبەبى قاراجات اۋىرىپ قالعان ازامات تاڭداعان كلينيكاعا تولەندى. ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىكتى تەك مەملەكەتكە ەمەس, سونىمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسكەرلەرگە جۇكتەۋدى قاراستىرعان جالعىز جۇيە. ماڭىزدىسى, ىنتىماقتى قاعيداتتا جۇمىس ىستەۋ مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەيدى.
قازىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا وسى وزىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – جۇيەمەن قامتىلماعان ازاماتتاردىڭ مارتەبەسىن انىقتاۋ. ەكىنشىسى – وتىنىشتەردە اقىلى جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ناقتى تىزبەسىنىڭ جوقتىعىنا نازار اۋدارىلعان. ەندىگى جەردە ازاماتتارعا ونداي تىزبەنىڭ قاجەتى بولمايدى. تەك جۇيەگە قاتىسۋشى بولسا, جەتىپ جاتىر. ياعني كلينيكاعا ەمدەگەن اۋرۋىنىڭ تۇرىنە قاراپ مەملەكەتتەن «بازالىق» نەمەسە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ ەسەبىنەن «ساقتاندىرۋ» پاكەتى رەتىندە قارجىلاندىرىلماق. ءۇشىنشى ماسەلە – ءدارى-دارمەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ساپاسى جانە باعاسى. ۇكىمەت بۇل باعىتتاعى جۇمىستى دا ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ەندى ءدارى-دارمەكتەردى وندىرۋشىدەن پاتسيەنتكە دەيىن تاڭبالاۋ, ياعني ماركيروۆكامەن قامتاماسىز ەتۋ قولعا الىنادى.
كوپشىلىكتى ءبىلىم ساپاسى مازالايدى
تۇرعىندار ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى ماسەلەنى دە ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, مەكتەپ سالۋ, ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ماسەلەلەر ءجيى مازالايتىن بولعانى راس. ت.دۇيسەنوۆانىڭ سوزىنشە, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە قاتىستى ۇلتتىق بايانداما دايارلانىپ, ماماندارمەن جانە وڭىرلەرمەن تولىق تالقىلاندى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس بۇل تالقىلاۋلارعا 200 مىڭنان اسا مۇعالىم, جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگتەرى قاتىسقان. بۇدان بولەك, وڭىرلەردەگى مادەنيەت وشاقتارىنا كوڭىل بولۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. بيىل وڭىرلەردەگى مادەنيەت وشاقتارى تۇگەندەلىپ, مادەنيەت مينيسترلىگى ستاندارتقا سايكەس ۇسىنىس ەنگىزىپ, جىل سوڭىنا قاراي قاجەتتى زاڭ جوباسى جاسالاتىنى بەلگىلى بولدى.
الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەسى دە ءسوز بولدى. بۇگىن ەلىمىزدىڭ ءاربىر بەسىنشى ازاماتى مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك قولداۋ الادى. ال ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋدا تسيفرلىق ونىمدەردى ەنگىزۋ ءتيىمدى. بىلتىر سالاداعى تسيفرلاندىرۋ ناتيجەلەرى بۇۇ جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتار تاراپىنان وڭ باعاسىن الىپ, وزگە ەلدەرگە ۇلگى ەتىپ كورسەتىلگەن. بۇگىندە الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ باسىم كوپشىلىگى پرواكتيۆتى فورمات اياسىندا جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزگەن تامارا بوسىمبەكقىزى: «بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قاراستىرىلىپ, وزدەرىڭىزدىڭ تاراپتارىڭىزدان قولداۋ تاپقان قاۋىپتى جۇمىس ورىندارداعى قىزمەتكەرلەردىڭ ارناۋلى جاردەماقىلارى بيىلدان باستاپ تولەنە باستادى. بۇگىندە ونى الۋشىلاردىڭ سانى 7 140 ادامعا جەتىپ, ول ماقساتقا 1,2 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالدى. بۇل جۇمىس ءالى دە جالعاسىپ جاتىر», دەدى.
سونىمەن بىرگە مەديتسينالىق وڭالتۋ جاسايتىن ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنعان. قازىر مەديتسينالىق وڭالتۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن مەكەمەلەر سانى 838-گە جەتكەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى دا قوردالانعان ماسەلە كوپ. سونىڭ ىشىندە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, جايىلىمدىق جەرلەردىڭ تاپشىلىعى بويىنشا جۇمىس قايتا قارالىپ, بەرىلگەن نەسيەلەر تولىعىمەن تالدانعان. بۇعان سايكەس بىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلەلەر انىقتالىپ, ونى شەشۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر.
تۇرعىن ءۇي سالاسىنىڭ تۇيتكىلدەرى
تۇرعىن ءۇي سالاسىنا قاتىستى ناقتى جوسپار بەكىتىلگەن. بۇل بويىنشا بيىل كەمىندە 18 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلگەن. «وتباسى بانكىنىڭ» جاڭا جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلامالارى ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار دا ىسكە اسىرىلا باستادى. وسىلاي دەگەن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اۆتوجولداردى سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جوندەۋ, ەلدى مەكەندى گازداندىرۋ, جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق, ينتەرنەت جەلىسىنە قاتىستى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋدىڭ جولدارى تۇزىلگەنىن ايتتى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان دەپۋتات ايداربەك حودجانازاروۆ «Respublica» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى ەلىمىزدىڭ 11 وڭىرىندە بولىپ, ونىڭ ىشىندە 30 اۋىلدىق جەردە حالىقپەن 50-دەن استام كەزدەسۋ وتكىزگەنىن جەتكىزدى. ايتۋىنشا, ايماقتاعى حالىقتى تولعاندىراتىن ماسەلە جەتەرلىك. ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى, ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ, ەلدى مەكەندەردى سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ تازارتۋ قوندىرعىلارىن جاڭعىرتۋ, شاعىن كاسىپكەرلەرگە سالىناتىن سالىق مولشەرىن رەتتەۋگە قاتىستى شاعىم كوبەيگەن. كەزدەسۋلەر ناتيجەسى بويىنشا فراكتسيا 100-دەن استام سۇراقتاردى جيناقتادى.
دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ «Amanat» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى قىسقى ساپار بارىسىندا 644 ەلدى مەكەندە 1,5 مىڭعا جۋىق كەزدەسۋ وتكىزگەنىن ايتا كەلىپ, جەكە ماسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق قابىلداۋلار ۇيىمداستىرىلعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سايلاۋشىلاردان مىڭنان استام ۇسىنىس پەن تالاپ-تىلەكتەر جيناقتالىپ, ۇكىمەتكە بەرىلدى. بۇلاردىڭ ارتىندا حالىقتى تولعاندىرىپ جۇرگەن جۇيەلى ماسەلەلەر, ءتۇيىنى تارقاتىلماي كەلە جاتقان مىڭداعان تۇيتكىل مەن ون ميلليون ادامنىڭ تاعدىرى جاتىر.
دەپۋتات سەرىك ەگىزباەۆ «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى حالىقپەن كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ ءجيى كوتەرىلەتىن 123 ماسەلەنىڭ تىزبەسىن جاساعان. ونىڭ 94-ءى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ال 26-سى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى. سۇراقتاردىڭ دەنى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى كوتەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, سۋبسيديالاۋ, جايىلىمداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ يمپورتىن شەكتەۋ, اۋىلداردا سويۋ پۋنكتتەرىنىڭ بولماۋى, جپش اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساتۋعا كومەك كورسەتۋ, كادەگە جاراتۋ الىمىنىڭ مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋگە قاتىستى قوردالانعان ماسەلە جەتەرلىك.
مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان كەرى بايلانىس جوق
بيىل 3-12 قاڭتار ارالىعىندا قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا بولعان. دەپۋتات ماگەررام ماگەرراموۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىرلەرگە ساپار بارىسىندا ۋاكىلەتتى ورگاندارعا 165 پروبلەمالىق ماسەلە جولداندى. كەرى جاۋاپ 164 سۇراق بويىنشا الىندى, ونىڭ ىشىندە 83 جاۋاپ وڭ, 72 جاۋاپ قاناعاتتانارلىقسىز جانە 9 جاۋاپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ەكەن. ۋاكىلەتتى ورگانداردان ۇسىنىلعان جاۋاپتاردى زەردەلەگەن فراكتسيا دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىنىڭ فورمالدى تاسىلىنە نازار اۋدارعان. ء«بىزدىڭ سۇراقتارىمىزعا جاۋاپتان باس تارتۋ, سۇراۋلارىمىزدى ءبىر-بىرىنە باعىتتاۋمەن ءبىتىپ جاتادى. ءبىز مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوز فۋنكتسيالارى مەن وكىلەتتىكتەرى تۋرالى ناقتى تۇسىنىگى جوق دەگەن قورىتىندى جاساپ وتىرمىز», دەيدى دەپۋتات.
جسدپ فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى قاڭتاردا 9 وڭىردە بولىپ,ۇكىمەتكە 80-گە جۋىق ساۋال جولدادى. الايدا بەرىلگەن جاۋاپتا سىدىرما ءسوز, ءىلىپ الار ماسەلە جوق. دەپۋتات اسحات راقىمجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاۋاپتاردىڭ كوپشىلىگىندە پايدالى اقپارات جوق. كوبىنەسە ءارتۇرلى ورگانداردىڭ جاۋاپتارى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى كەلەدى. «ازىرلەنەدى, جوسپارلانادى» دەگەن ب ۇلىڭعىر, ناقتى ەمەس جاۋاپ ماسەلەنىڭ شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزۋى قيىن.
ءماجىلىس 100 زاڭدى ماقۇلدادى
بۇدان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ ءماجىلىستىڭ ەكىنشى سەسسياسى جۇمىسى مازمۇندى ءارى ناتيجەلى بولعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ اۋقىمدى رەفورمالار باعىتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بايىپتى دا قاجىرلى ءىس اتقارىلعانىن جەتكىزگەن ول: «وسى سەسسيادا ءبىز 39 جالپى وتىرىس وتكىزىپ, 302 ماسەلەنى قارادىق. ءماجىلىس 100 زاڭ قابىلدادى, سونىڭ ىشىندە ءار ءۇشىنشى زاڭعا دەپۋتاتتار باستاماشىلىق ەتتى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورمالارىن ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان زاڭدار توپتاماسىن قابىلدادىق. ولاردىڭ ىشىندە سوت جۇيەسى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ, ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى, ماسس-مەديا تۋرالى زاڭدار بار. سونداي-اق قوعامدى ۇزاق ۋاقىت بويى الاڭداتىپ كەلگەن وتكىر ماسەلەلەر – حالىقتىڭ شامادان تىس نەسيە الۋى, ايەلدەر مەن بالالار قاۋىپسىزدىگى, سونداي-اق لۋدومانيا ماسەلەلەرى زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەلدى», دەدى.
اسا ماڭىزدى زاڭدار ىشىنەن «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭداردى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. بۇل زاڭدار – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك قاعيداتتارى ءىس جۇزىنە اسىپ جاتقانىنىڭ ايشىقتى ايعاعى.
ونداعان جىلدار بويى شاحتەرلەردىڭ, كەنشىلەردىڭ, مەتاللۋرگتەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن تومەندەتۋ ماسەلەسى شەشىلمەي كەلگەن ەدى. وسى ورايدا زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعاۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى. سول ارقىلى زاڭ شىعارۋشى ورگان 400 مىڭنان استام ءوندىرىس ەڭبەككەرلەرىنىڭ تالاپ-تىلەگىن ورىنداعان. بۇعان قوسا ەل پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, بيزنەس جۇرگىزۋ, جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان زاڭنامالىق باستامالارىن دا ىسكە اسىردى. اتاپ ايتقاندا, ۆەيپ تاراتۋعا قارسى, بىرەگەي تاريحي وبەكتىلەردى قورعاۋعا ارنالعان زاڭنامالىق شارالار قابىلداندى. ۆانداليزم ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى.
ماجىلىسمەندەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى اتىنا 527 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان. حالىقپەن كەزدەسۋلەردە ايتىلعان ماسەلەلەر مەن پروبلەمالاردى شەشۋ جايىندا ۇكىمەتتىڭ جاۋابى سەسسيا بارىسىندا ەكى رەت تىڭدالسا, بۇگىندە سايلاۋشىلاردىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ جۇمىسى جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانى دا راس.
ءسوز سوڭىندا ءماجىلىس سپيكەرى بۇل تەك زاڭ قابىلداۋ جۇمىسىندا عانا ەكى اي ءۇزىلىس بولاتىنىن, دەگەنمەن دەپۋتاتتاردىڭ قىزمەتى جالعاسا بەرەتىنىن ايتتى. سەبەبى وسى ارالىقتا دەپۋتاتتار وڭىرلەرگە بارىپ, حالىقپەن جۇزدەسىپ, جۇرتتىڭ جايىمەن جەتە تانىسادى.
