مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلعى 16 ناۋرىزداعى جانە 2023 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارىندا ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋدى تاپسىرعان ەدى. وسى ماقساتتا قابىلدانعان زاڭدا وتباسىلار مەن بالالارعا كومەك كورسەتۋ ينفراقۇرىلىمى جاسالعان. سونداي-اق زورلىق-زومبىلىقتى ەرتە انىقتاۋ جانە ونىڭ قۇرباندارىنا كومەك, بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى نورمالار ەنگىزىلگەن.
– قىلمىستىق كودەكستە كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق قىلمىسى بويىنشا تاتۋلاسۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى. دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر, اۋىرلىعى ورتاشا زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن جانە ازاپتاعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيدى, باس بوستاندىعىن شەكتەۋ سياقتى جازا ءتۇرى الىنىپ تاستالدى. كامەلەتكە تولماعان ادامدى زورلاعانى ءۇشىن ەندى تەك ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بولادى (بۇرىن 20 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ بالاماسى بولعان ەدى). ادام ۇرلاۋ جانە زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قىلمىسى ءۇشىن جازا كۇشەيدى. اسىرەسە كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى ارنايى بىلىكتىلىك ەنگىزىلدى, – دەيدى ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەنات زۋلحايروۆ.
اكىمشىلىك كودەكستە بالالار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن ورىنداماعانى ءۇشىن اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەنگىزىلگەن. وعان قوسا قۇجات نەگىزىندە العاش رەت كامەلەتكە تولماعان ادامدى قۋدالاۋ, ياعني بۋللينگ, كيبەربۋللينگ جانە 16 جاسقا تولماعان ادامدى قوعامدىق كولىكتەن ماجبۇرلەپ تۇسىرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. ەڭ ماڭىزدىسى – ءسۋيتسيدتى ناسيحاتتاعى جانە 16 جاسقا تولماعان ادامدارعا سەكسۋالدىق سيپاتتا تيىسكەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن.
– تاعى ءبىر تۇبەگەيلى وزگەرىس دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ جانە ۇرىپ-سوعۋ ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋ بولدى. بۇل ءۇشىن 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل (738 مىڭ تەڭگە) نە تۇزەۋ جۇمىستارى, نە 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستار, نە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ كوزدەلگەن. مۇنداي ارەكەت بىرنەشە رەت جاسالسا, كامەلەتكە تولماعان ادامعا نەمەسە تاۋەلدى ادامعا قاتىستى جاسالسا, قۇقىق بۇزۋشى ەكى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. ۇرىپ-سوققانى ءۇشىن – 80 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل (295,4 مىڭ تەڭگە) نە تۇزەۋ جۇمىستارى, 80 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستار, 25 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ كوزدەلگەن. ال بىرنەشە رەت قايتالانعان جاعدايدا 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ جازاسى بار. وعان قوسا بۇل ءىس جاريا ايىپتاۋ ءىسى بولىپ سانالادى جانە جابىرلەنۋشى شاعىمىنان تىس قىلمىستىق تەرگەۋ باستالادى. سوتقا «اگرەسسوردى» تۇرعىن ۇيدەن ۋاقىتشا شىعارۋ قۇقىعى بەرىلەدى. ال سوت «اگرەسسوردىڭ» دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىندا مىندەتتى پسيحولوگيالىق كومەك الۋىن تاعايىنداۋعا قۇقىلى, – دەيدى ر.زۋلحايروۆ.
ايەلدەر قۇقىعى مەن بالالار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنىڭ قابىلدانۋى – وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ مەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋداعى ماڭىزدى قادام. بۇگىندە ەلىمىزدە ءتۇرلى ومىرلىك جاعدايلاردى شەشۋدە وتباسىلارعا كەشەندى كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 68 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. 2025-2027 جىلدارى ولاردىڭ سانىن 200-گە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل تۋرالى بريفينگتە مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نايلا مۇحتاروۆا ايتتى.
– مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى زاڭنامالىق دەڭگەيدە وتباسى ساياساتى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا اينالدى. ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامداردى قولداۋ ماقساتىندا ورتالىقتار ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ جاعدايىن كەشەندى باعالاپ, سونداي-اق وتباسىعا جاردەم كورسەتۋدىڭ جەكە جوسپارىن جاسايدى جانە جۇرگىزەدى. وتباسىعا جاردەم كورسەتۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزى – ماماندى ءبىر وتباسىنا بەكىتۋ. بۇل وتباسىعا كومەك پەن قولداۋدىڭ بارلىق باعىتىندا جاردەم كورسەتۋگە, باسقا مامانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كەيس-مەنەدجمەنتتەگى ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا بايلانىس جۇيەسى نەگىزگى رولدەردىڭ ءبىرىن اتقاراتىن بولادى, – دەيدى ن.مۇحتاروۆا.
ورتالىقتار حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانىنان اۋدانداردا جانە قالالاردا قۇرىلادى. كومەك الۋ ءۇشىن وتانداستارىمىز «111» بايلانىس ورتالىعىنا, الەۋمەتتىك جەلىلەر, مو اقپاراتتىق جۇيەلەر, كاج جانە القالى ورگاندار ارقىلى جۇگىنەدى.
قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن, وتباسىلىق تسيفرلى كارتا پلاتفورماسىنا, وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن FSM ءموبيلدى قوسىمشاسىنا قوسىلۋ ارقىلى بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ كوزدەلگەن. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ ورتالىق قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس ورىندارىن ازىرلەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىقتارى اشىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا مۇنداي ورتالىقتار 15 وڭىردە جۇمىس ىستەپ تۇر. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى يۋليا وۆەچكينا وسى باعىتتا پەداگوگ-پسيحولوگتەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
– ورتالىقتاردىڭ باستى ماقساتى – بالالارعا عانا ەمەس, ولاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن دە قولداۋ كورسەتۋ, سونداي-اق پەداگوگتەر ءۇشىن بىرلەسىپ كەڭەسەتىن, ءوزارا تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار الاتىن ورىنعا اينالۋ. جىل سوڭىنا دەيىن قالعان وبلىستاردا دا ورتالىقتا اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ورتالىقتاردى اشۋ بويىنشا ءىس-شارا بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن سالاماتتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردا كوزدەلگەن, – دەيدى يۋ.وۆەچكينا.
بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرتۋلەردىڭ ءمانىن ءتۇسىندىردى.
– جالپى, زاڭدا ەكى باعىت بويىنشا تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن. بىرىنشىدەن, وتباسىلارعا كومەك ۇيىمداستىرۋ, قيىن جاعدايدان شىعارۋ فۋنكتسياسىن الەۋمەتتىك باسقارماعا ەنگىزدىك. سەبەبى بۇرىن اكىمدىكتە بۇل فۋنكتسياعا جاۋاپتى باسقارما بولماعان. قۇجاتتا قاراستىرىلعان نورمالار ءۇش جىل بويى قاناتقاقتى رەجىمدە قولدانىلادى. وسى زاڭدا جەرگىلىكتى جەردە بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدەرگە قاتىستى تۇزەتۋلەر بار. بۇل ينستيتۋت بۇرىن زاڭمەن بەكىتىلمەگەن ەدى. ەكىنشىدەن, زاڭدا جازانى قاتاڭداتۋ بويىنشا ءبىراز تۇزەتۋ كوزدەلگەن, – دەيدى د.زاكيەۆا.
